Flickr/Elisamswag

Altijd Feest

“You only live once”, “yolo” voor ingewijden, is de lijfspreuk van een generatie, aldus het nos journaal. Het zou jongeren drijven tot vandalisme van Project-X-achtige proporties, tot doelloze dus onbegrijpelijke rellen en ravage. “This is sheer criminality, and let's make no bones about it” zei Theresa May, de Britse minister van Binnenlandse Zaken ten tijde van de rellen in Londen in 2011. Ze deed haar uiterste best om de plunderingen, de opwinding en het geweld te presenteren als puur egoïsme; een extreme vorm van hebzucht en stampmakerij waar niets beter tegen helpt dan afstraffing en veroordeling. De onberekenbare meute werd beheersbaar door ze als buitenstaanders van de gemeenschap te bestempelen: ze zijn asociaal en apolitiek.

Het kan ook anders. In een fascinerend essay schrijven de Franse classici Jean-Pierre Vernant en Françoise Frontisi-Ducroux hoe Spartaanse jongens tijdens hun opvoeding gedwongen werden tot grensoverschrijdend gedrag. Liegen, bijten, schoppen, het stelen van offergaves uit een tempel: elke norm moest geschonden worden. Ook het  andere uiterste van asociaal gedrag moesten ze opzoeken: zo liepen ze urenlang over straat, met hun blik op de grond en elk menselijk contact negerend. Elke Spartaanse jongen doorging deze verkenning van extreem gedrag voordat hij volwaardig lid van de polis, van de stad, kon zijn. Deze training in transgressie was onderdeel van de cultus van Artemis, waarin maskers en imitatie een grote rol speelden. Het nadoen van ongewenst gedrag markeerde het einde van kinderlijke onstuimigheid. De riten van Artemis lijken op ons carnaval: de riten sluiten de kindertijd af, zoals carnaval de winter afbakent. Kindse onbesuisdheid en bar winterweer worden verdreven door een gereguleerde gekte. De losbandigheid van carnaval duurt een paar dagen per jaar, die van Artemis is beperkt tot een bepaalde fase in het leven. Het is slechts door deze gekte dat de regelmaat, de 'cirkel van het leven',  hersteld en geëerd wordt.

De onberekenbare meute werd beheersbaar door ze als buitenstaanders van de gemeenschap te bestempelen: ze zijn asociaal en apolitiek.

Deze regelmatige gekte volgt de logica van een reinigingsritueel. De periodieke schoonmaak boent hardhandig oneffenheden uit. Na carnaval volgt vastentijd, of de verbranding van een stropop. De Spartaanse jongens die offergaven van het altaar stalen, werden opgewacht door priesteressen met zwepen in de hand. Sommigen werden harder getroffen dan anderen. Maar diegenen die dit afstraffende geschrob goed doorstonden, onderscheidden zich van de rest van de gemeenschap. Wie getroffen zal worden, en zo zijn uithoudingsvermogen kan tonen, was onvoorspelbaar; maar dat het zal gebeuren, en wanneer, stond vast.

Gekte en schoonmaak zijn vaste onderdelen van het leven van een gemeenschap. Zij garanderen de opeenvolging van de generaties, de omloop van de seizoenen, de normale gang van zaken. Maar welke cycli hebben wij nog? Zouden we het willen, een Spartaanse samenleving waarin je gedurende een paar jaar alle uitersten moet uitproberen maar waar je volgens perfect aan de mores en omgangsvormen van je polis moet houden omdat je nu eenmaal daar geboren bent? Willen we een gemeenschap waar we drie dagen in het jaar uit de band mogen springen en ons verkleden als man (of als vrouw), om de andere 362 dagen geen vraagtekens te plaatsen bij sociale normen en rollen? Als rituele gekte een samenleving reinigt van tegenspraak, betekent de verwerping van die reiniging dan niet het afwerpen van de beknelling van het schone en het normale?

“Je leeft maar één keer, dus, uh, ja, doe maar”

Grote groepen jongeren zijn inderdaad bevrijd van het ritme van gekte en reiniging. Voor hen is het altijd feest. In het nos journaal van acht maart legde een jongen schutterig uit wat yolo inhield. Bijna twee miljoen Nederlanders luisterden naar zijn betoog: “Je leeft maar één keer, dus, uh, ja, doe maar”. Afgewisseld met beelden van hossende dronken pubers was hij een icoon van welbespraaktheid, iemand die inzichtelijk maakt wat die bende loltrappers gedreven had. Hij beteugelde de onbezonnenheid van zijn leeftijdsgenoten. Als we de jongeman op zijn woord geloven, dan zijn de rellen een (vrije)tijdsverdrijf, en geen reactie op sociale benauwdheid, noch een opstap naar politieke bevrijding. Het stramien van periodieke gekte zoals die van carnaval en de Artemisriten komt voort uit het verleden van de gemeenschap, en strekt zich uit naar de toekomst. Zo omspant het voortbestaan van de gemeenschap de levensloop van individuen. Maar deze regels hebben geen belang voor yolo, en dus is het leven zelf een passage van geboorte naar dood, één lange overgangsfase waarin alles geprobeerd moet worden. Elk opstootje kan een sterk verhaal worden, elke troosteloze zuippartij een life event. Ze eisen hun plaats op in de publieke ruimte en gaan volledig over de schreef. Niet om nog één maal uit de band te springen voordat het volwassen leven begint, maar gewoon, omdat ze dit niet wilden missen.

Aldus de conclusie van het rapport. Want naast de interviews, de sociaaleconomische profielen en de spaarzame getuigenis, spreekt deze massa niet, maar host ze, zingt ze, draait ze de volumeknop open. Laten we een parlementaire enquête organiseren naar het groeiende onbegrip tussen de generaties, en deze jongeren uitnodigen. Zullen ze één van hen naar voren schuiven, het woord laten doen, en na afloop de voorzitter bedanken? Of bouwen ze een feestje, en vullen ze het parlement met spreekkoren en bierblikjes? We kunnen zeggen: bevrijd van het ritme van opgroeien, bloeien en afsterven. We kunnen zeggen: losgeslagen van de gemeenschap en haar tradities. Maar vooral: grillig, onvoorspelbaar, spannend en één groot feest.

Gerelateerde artikelen
Reacties
2 Reacties
  • Leuk artikel, interessante kwestie. Zou je de titel (en evt. bibliografische gegevens) van dat artikel van Vernant en Frontisi-Ducroux door kunnen geven?

  • Ha Rik, dank je voor de complimenten. Het artikel over Sparta staat in de bundel 'Myth and Tragedy in ancient Greece'. Sowieso een aanrader!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven