Flickr / Icebergtz

Apples succes?

'Vroeger was alles beter,' is een veelgebruikte uitspraak van degenen die zich misschien niet snel genoeg kunnen aanpassen aan de moderne tijd. Ondanks dat mensen altijd waardering kunnen opbrengen voor overblijfsels uit een vergane tijd, zoals de LP-speler of de typemachine, wordt deze stellingname met een lach weggewuifd. En terecht.

Hoeveel comfort heeft de moderne tijd ons niet gebracht? Een discussie over de hoofdstad van Congo kan worden beslecht met een simpele zoekactie op onze Smartphone, die naast bellen, het sturen van berichten, navigatiesysteem en mp3-speler, ook de rol van pocket-encyclopedie vervult. Wachten op de trein? Liever niet, dus we zoeken tot op de minuut uit hoe laat we op het station moeten zijn. En als het NS-netwerk weer eens een storing heeft waardoor we toch vijf minuten moeten wachten hebben we gelukkig onze slimme telefoon bij de hand om ons te verbreden met de laatste nieuwtjes van nu.nl.

Twee weken geleden lanceerde Apple de nieuwste iPhone: de iPhone 5s. Hordes mensen verzamelden zich om in het bezit te komen van het nieuwste van het nieuwste. Apple versloeg dit weekend met zeven miljoen verkochte telefoons zijn record van het jaar ervoor (vijf miljoen). Het werd daarom misschien ook wel tijd dat Apple in de verkiezingen van Brand of the Year 2013 werd uitgeroepen tot meest succesvolle merk van de wereld, waarmee Apple Coca Cola van zijn ivoren toren stootte. Hoewel deze ontwikkeling leest als een succesverhaal, zit er een keerzijde aan de populariteit van Apple.

Het is interessant om het succes van Apple nader te beschouwen aan de hand van het gedachtegoed van de Duitse filosoof Herbert Marcuse. Marcuse omschreef enkele decennia geleden al een ontwikkeling die wij vandaag de dag nog kunnen waarnemen. In zijn One-Dimensional Man, geschreven in 1964, levert hij kritiek op de hoog-industriële moderne samenleving. Een opmerkende stelling die Marcuse in dit werk aanneemt, is dat we te maken hebben met een totalitair systeem. ‘Want,’ stelt Marcuse, ‘totalitair is niet slechts een terroristische politieke ordening der samenleving, maar eveneens een niet-terroristische economisch-technische ordening die de behoeften manipuleert door de gevestigde belangen.’

Er zit een keerzijde aan de populariteit van Apple.

Het idee van gemanipuleerde behoeften is gefundeerd in het ontwikkelen van ‘valse’ of ‘onechte’ behoeften’ (false needs). Dit zijn verlangens die de mens eerder niet had, maar die worden gecreëerd door het kapitalistische systeem. De mens wordt hierdoor afhankelijk van dingen die hij eerder niet miste. Marcuse nam daarin een nieuwe vorm van sociale onderdrukking waar. Technologie en wetenschap zorgen bij voortduring dat onze materiële levensvoorwaarden worden verbeterd. Echter, de mens wordt door middel van vervulling van materiële (opgewekte) verlangens en consumentisme tevreden gehouden, met als gevolg dat hij zich neerlegt bij het systeem waarin hij leeft. Marcuse wees daarom de complete industriële samenleving af.

‘De bevrediging ervan mag dan hoogst aangenaam zijn voor het individu,’ schrijft Marcuse, ‘maar deze gelukzaligheid is geen toestand die gehandhaafd en beschermd moet worden, wanneer ze dienst doet als rem op de ontwikkeling van de geschiktheid (…) om de ziekte van het geheel te onderkennen en de kansen aan te grijpen om deze ziekte te genezen.’

Het belangrijkste argument dat uit deze waarneming naar voren komt is dat de mens het idee krijgt vrij te zijn, maar eigenlijk onderdrukt wordt niet door een politiek, maar een economisch totalitair systeem. Of deze onderdrukking bewust plaatsvindt kan in het midden gelaten worden. Dat we afhankelijk gemaakt worden van nieuwe technologische ontwikkelingen staat buiten kijf. We zijn verslaafd aan de laatste snufjes, die de genieën van Silicon Valley met al hun vernuft blijven ontwikkelen.

In een artikel in het NRC van 1 december 2012, gaat de schrijver Mohammed Benzakour in op de vervreemding die de Smartphone creëert in de samenleving. Mensen zitten in hun eigen digitale bubble en gaan voorbij aan de wereld om hen heen. Het contact tussen mensen vervaagt. Benzakour noemt dit verschijnsel passend het ‘verdwijnen van de blik’. We merken mensen om ons heen niet meer op en letten niet meer op de kleine dingen die een wandeling door de stad juist interessant maakt. We kijken niet meer naar de waarneembare, tastbare wereld, maar verdwijnen in de digitale wereld van bits en bytes.

We kijken niet meer naar de waarneembare, tastbare wereld, maar verdwijnen in de digitale wereld van bits en bytes.

Mensen zijn niet opgewassen tegen de gecombineerde totalitaire macht van de vrije markt, marketing en wetenschap. In plaats van ons druk te maken over de macht die het systeem over ons heeft verkregen, houden wij ons, in lijn met de waarnemingen van Marcuse, bezig met het uitkomen van de nieuwe iPhone. We zagen hoe in New York mensen dagen voor de Apple-store in tentjes aan het wachten waren voor de lancering van een nieuwe versie van dit stuk technologie. Gelukkig ging het er in Nederland bij het uitkomen van de iPhone 5 een jaar geleden nog beschaafd aan toe. Mensen waren maar één nacht van te voren in groten getale samengekomen om, als moderne avant-garde, in het bezit te komen van de nét iets betere gadget. Waarom? Was het nodig? Mensen voelden de valse behoefte om dit product aan te schaffen, ondanks dat er een grote kans bestond dat hun eerder aangeschafte iPhone, een begrip dat de mensheid vóór januari 2007 helemaal nog niet kende, nog prima werkte.

Men kan zich afvragen wat het probleem is met valse behoeften. Als je er gelukkig van wordt en tevreden bent met het heersende kapitalistische systeem, waarom zou je er dan op tegen zijn? Allereerst is het niet prettig om tot het besef te komen dat keuzes die je maakt voortkomen uit behoeften die niet uit jezelf komen, maar opgelegd worden door een bedrijf dat je behoeftes manipuleert en uitbuit voor winst. Vervolgens kan de vraag gesteld worden: als jouw tevredenheid wordt voorzien en gemaakt door Apple, is het dan nog jouw eigen ‘tevredenheid’? We merken allemaal hoe bepalend een ontwikkeling als de Smartphone is voor het sociale leven. ‘Samen alleen,’ lijkt het nieuwe credo te zijn van de gemiddelde treinreis. Het is voor veel mensen moeilijk geworden om tijdens een gesprek niet afgeleid te zijn door het continue bombardement aan whatsappjes. En als onze telefoon even leeg is, voelen we een sociaal isolement waar we geen raad mee lijken te weten.

Gerelateerde artikelen
Reacties
4 Reacties
  • Hoi Christiaan, interessant stuk dat je hier hebt geschreven. Bij mij kwam de vraag in me op of het heersende kapitalistische systeem werkelijk de oorzaak is van 'false needs', of gemanipuleerde behoeften. Is het niet de aard van de mens die deze false needs creëert, en maakt het kapitalistische systeem gebruik hiervan?

  • Wat een interresant, makkelijk leesbaar boeiend artikel. Ga door! Ik begrijp het zo waar. Een extra argument heb jij mij gegeven om mijn mobiel thuis te laten. Dank dag

  • ha die chris.Leuk stukje. Oom is het helemaal met je eens. Je wordt geleefd door de consumptie maatschappy  . Als je niet volgzaam bent mis je zoveel zeggen ze ha ha ha. Oom heeft een Nokia,model 1990 ha ha ha met niets extra erop.Ik ben niet zo volgzaam maar ik leef van die kleine dingen in het leven. Zoals ;Door een stad lopen  en naar boven kijken naar de gevels en architectuur.                                  groet oom evert

     

  • Hoi Christiaan, wat een goed, duidelijk stuk heb je geschreven . Helemaal mee eens . Mooi moment om hier bij stil te staan zo aanlopend naar kerst.  (mobieltjes, thuis laten ).  En ook weer heerlijk ouderwets lullen met elkaar. Christiaan heel mooi, krachtig geschreven. Ga zo door.

    liefs, tante Marian

     

    groeten, Marian

     

     

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven