Mr. Physics

Het beest verlangt niets

‘Bear in mind that I did not see any actual visual horror at the end’, opent H.P. Lovecraft zijn verhaal The Whisperer in Darkness. Dat kan niet gezegd worden over de film Annihiliaton (van Alex Garland), die gedijt bij visuele horror. Toch waren het woorden die mij beangstigden. ‘I’m not sure ‘it’ wanted anything,’ zegt biologe Lena tegen een naamloze man in een gaspak, die haar vraagt wat de vreemde entiteit wilde. Die entiteit, ‘het ding’, heeft ervoor gezorgd dat een groot deel van Florida onbegaanbaar terrein is geworden. De entiteit wordt ‘The Shimmer’ genoemd. Lena is naar binnen geweest.

Annihilation, gebaseerd op het gelijknamige boek van Jeff VanderMeer, gaat over een groep van vier wetenschappers, elk met hun eigen specifieke vakgebied, die op expeditie worden gestuurd om een gecontamineerd gebied te onderzoeken. De man van Lena ging als militair onderzoeker, keerde als enige van zijn team terug en belandde bij terugkomst in een coma. In ‘The Shimmer’ zijn tijdsaanduidingen en coördinaties niet langer te vertrouwen: dagen worden maanden en andersom. Ook ontdekt Lena een bepaalde, biologische vervorming die planten en dieren aantast – de oorzaak is onduidelijk. Een gemuteerde beer lijkt in eerste instantie de voornaamste antagonist te zijn, maar uiteindelijk is het een naamloos, shape shifting wezen dat het grote kwaad belichaamt. Eén ding valt Lena en haar collega’s op: ‘het’ herhaalt en dupliceert de dingen die het tegen komt, maakt patronen van het natuurlijke leven en vergroot deze uit. We vragen ons af: komt de kwaadaardigheid van het ding uit zichzelf, of is het een herhaling en uitvergroting van wat het aantreft of tegenkomt? En als wat het aantreft mensen zijn, vrezen we dan uiteindelijk onszelf?

We vragen ons af: komt de kwaadaardigheid van het ding uit zichzelf, of is het een herhaling en uitvergroting van wat het aantreft of tegenkomt?

Ik begon dit stuk met Lovecraft omdat Annihilation sterke overeenkomsten vertoont met zijn verhaal The Colour out of Space. Dit verhaal draait om een stuk land bij het fictieve Arkham, dat aangetast wordt door de landing van een meteoriet. Een landmeetkundige – er bevindt zich ook een landmeetkundige in het gezelschap in Annihilation – leert dat de meteoriet een vloeistof afgeeft die gewassen en dieren aantast. Planten beginnen licht te geven, vee sterft langzaam, en mensen worden krankzinnig. De vloeistof is van een onbekende en dus onbeschrijflijke kleur. ‘Het ding’ blijkt uiteindelijk onverslaanbaar en iedereen besluit het land voortaan te ontwijken.

Het verhaal staat vol zinnen die getuigen van de ‘kosmische horror’ waarmee Lovecraft beroemd is geworden: ‘It happened in June, about the anniversary of the meteor’s fall, and the poor women screamed about things in the air which they could not describe.’ Dát is wat The Colour Out of Space en uiteindelijk Annihilation zo spannend maakt: niet het monster dat onder het bed vandaan komt, maar het idee van een monster onder een bed. Een monster zonder naam, zonder uiterlijk en – nog ijzingwekkender – zonder verlangens. Dat is de horror van de kosmos: niet weten wat het ‘niets’ wil.

Dat is het ergste wat we ons kunnen indenken: een anarchistische, om zich heen slaande vorm van het kwaad.

Waar de mens zich verder evolueert, doet ons concept van het kwade dat ook. En waaraan kun je beter zien hoe wij over goed en kwaad denken dan aan de popcultuur? De meest iconische antagonist van mijn generatie is ongetwijfeld The Joker, in het bijzonder zoals vertolkt door Heath Ledger in The Dark Knight (2008). ‘Some men just want to watch the world burn,’ zegt Alfred tegen Bruce Wayne. Het is een citaat dat zijn eigen leven is gaan leiden als internetmeme, maar dat ook op t-shirts naast het gezicht van Donald Trump prijkt. Dat is het ergste wat we ons kunnen indenken: een anarchistische, wild om zich heen slaande vorm van het kwaad. Woedend om het woedend zijn.

Annihilation laat ons een vorm van kwaad zien die misschien niet eens met opzet kwaadaardig is; meer absurdistisch dan nihilistisch, schouderophalend in plaats van met de vuisten omhoog. De film gaat over duplicatie en spiegeling. Over hoe wij als mensen gedoemd zijn de geschiedenis te herhalen en zelfs uit te vergroten. Wat als onze daden niet alleen gespiegeld en herhaald, maar ook nog eens uitvergroot zouden worden? Alles wat wij mensen denken geprojecteerd op één canvas – wat is er op dat doek te zien?

Zo benaderd kun je Annihilation ook zien als een maatschappelijke en morele film. Wat er in ‘The Shimmer’ leeft, is een reflecterende vorm van het kwaad, ingevuld door de mens zelf. Volgens de psychologe in Lena’s team is zelfvernietiging inherent aan het menszijn. De geschiedenis wijst uit dat we ook elkaar vaak genoeg vernietigd hebben – een soort zelfvernietiging op schaal. Maar dat is niet alles. Terwijl het team zich door ‘The Shimmer’ beweegt, zijn ze niet alleen bang voor de monsters in het duister – ze vergapen zich ook aan de florale motieven, de intense kleuren, de uitbundigheid van de natuur. Eén van de leden van het gezelschap verliest zichzelf er zelfs in. De kracht verlangt niets, en zo beangstigend hoeft dat niet eens te zijn. Als er een wereld ontstaat die zich spiegelt aan de onze, hoe verwrongen en uitvergroot ook, de verdeling tussen liefde en haat zal even groot zijn. Annihilation is een film over een monster waaraan niet te ontsnappen valt, en dat monster zijn wij uiteindelijk zelf.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven