Still uit Interstellar, Paramount Pictures

Bestaat er een parallel universum?

Een universum dat compleet losstaat van het onze en waarin zelfs de fundamentele natuurwetten anders zijn dan bij ons. Het klinkt als een film van Christopher Nolan, maar het zogenaamde multiversum of parallelle universum is een onderwerp dat in veel serieuze natuurkundige theorieën voorkomt. Jammer genoeg is een universum buiten het onze niet meetbaar. Daarnaast impliceren deze theorieën dat het universum er is met als doel dat de mens ontstaat en komen ze daarmee akelig dicht in de buurt van religieuze verklaringen.

De eenvoudigste versie van het multiversum komt voort uit het principe dat het heelal uitdijt. Edwin Hubble ontdekte in de jaren ’30 van de vorige eeuw dat andere gebieden in het heelal zich, naarmate hun afstand tot ons groter is, sneller van ons af bewegen. Het kost tijd voordat het licht vanuit die gebieden ons bereikt: zo zien we een ster die een lichtjaar van ons verwijderd is eigenlijk zoals hij een jaar geleden was, omdat het licht er een jaar over doet om ons te bereiken. Als delen van het heelal zo snel van ons vandaan bewegen dat het licht ons niet kan bereiken, zullen we deze delen nooit kunnen waarnemen, wat ook de reden is waarom de hemel ’s nachts zwart is. Dit betekent dat we ze ook op geen enkele manier kunnen beïnvloeden: ze staan volkomen los van ons en kunnen dus worden beschouwd als deel van een ander universum. Over deze ‘multiversumtheorie’ bestaat geen twijfel in de natuurkunde.

De laatste decennia zijn er ook multiversumtheorieën voorgesteld die aanmerkelijk exotischer zijn. Centraal voor deze klasse theorieën is het fenomeen kosmische inflatie. Dit houdt niet in dat de intergalactische munteenheid zijn waarde verliest, maar beschrijft een zeer grote uitdijing van het heelal vlak na de oerknal. Het heelal groeide enorm: van een miljard keer kleiner dan een atoom tot de grootte van de aarde in een minieme tijdspanne. Deze groei kan op willekeurige momenten op verschillende plekken stoppen, waarna in deze tot rust gekomen ‘bubbels’ universa kunnen groeien. Dit type multiversum bestaat uit een oneindig grote ruimte waarin inflatie plaatsvindt, met daarin oneindig veel bubbels waar inflatie gestopt is.

In verschillende bubbels kunnen volgens sommige inflatietheorieën verschillende natuurwetten bestaan. Het bestaan van oneindig veel universa brengt met zich mee dat alle mogelijke universa worden gerealiseerd, en allemaal oneindig vaak. Zoals natuurkundige en aanhanger van de multiversumtheorie Max Tegmark stelt: ergens heel ver weg leest een identieke kopie van jou op dit moment hetzelfde artikel. Dit type multiversum wordt gebruikt om de vraag te beantwoorden waarom ons eigen universum zo ‘nauwkeurig afgestemd’ is.

Ergens heel ver weg leest een identieke kopie van jou op dit moment hetzelfde artikel

Dit delicate samenspel van natuurwetten lijkt namelijk precies zo uit te pakken dat leven heeft kunnen ontstaan in ons universum. Zo zouden bijvoorbeeld sterren niet hebben kunnen vormen, of atomen niet kunnen samengaan tot moleculen, als bepaalde constanten 1% afwijken van hun huidige waarde. Het is dus ogenschijnlijk heel toevallig dat ons heelal zo fijn afgesteld is. Een oneindige hoeveelheid universa zou deze toevalligheid weg nemen: wij leven simpelweg in dat universum waar de natuurwetten zo zijn dat leven mogelijk is, daarnaast zijn er nog enorm veel universa met andere versies van de natuurwetten.

Op deze versie van het multiversum valt echter behoorlijk wat aan te merken. Zo is het momenteel niet duidelijk of het heelal oneindig groot is en als dit al zo is, betekent dit niet dat het ook oneindig veel ‘universumbubbels’ bevat. Daarnaast zijn de meeste natuurkundigen het erover eens dat de inflatietheorie correct is, maar of deze ook op precies de manier werkt die in de multiversumtheorie wordt verondersteld is verre van duidelijk.

De natuurkundige basis van de tweede soort multiversumtheorieën is dus alles behalve solide, maar de theorie is ook onjuist op een fundamenteler niveau. Het heelal is alleen maar nauwkeurig afgesteld vanuit een menselijk perspectief: als het leven nu op zou houden te bestaan, zou deze nauwkeurigheid geen issue meer zijn, maar zou het universum nog steeds bestaan. We moeten oppassen dat we niet de fout maken dat het universum er is met het doel dat leven kan ontstaan. In die zin is het aanroepen van een oneindige hoeveelheid parallelle universa net zo ad hoc als het introduceren van een Schepper

Daarnaast rijst de vraag: hoe testen we deze theorie? Zijn entiteiten buiten ons eigen universum niet per definitie onmeetbaar? Aanhangers van de multiversumtheorieën stellen simpelweg dat de theorie een eenvoudig antwoord geeft en wiskundig elegant is. Een theorie die ons universum tracht te beschrijven zou echter altijd in ieder geval deels meetbaar moeten zijn. De natuurkundige Paul Steinhardt noemt de multiversumtheorie een ‘Theory of Anything’: een theorie die alle mogelijke observaties kan verklaren, maar daarom geen falsificeerbare voorspellingen doet.

Het universum heeft geen doel nodig om te bestaan

De natuurkunde zou moeten proberen om met natuurkundige methoden te achterhalen waarom bepaalde constanten de huidige waardes hebben. Als dit niet mogelijk blijkt te zijn, dan is dit blijkbaar een vraag die niet vanuit de natuurkunde te beantwoorden is. Het universum heeft geen doel nodig om te bestaan en natuurkundigen zouden niet moeten proberen dit doel te vinden. Een benadering als deze is zelfs schadelijk voor de natuurkunde: er is geen reden om de eigenschappen van het universum verder onderzoeken, als de verklaring voor al deze eigenschappen is dat ze toevallig zo zijn. Het multiversum is geen wetenschappelijk theorie, maar slechts speculatie. Interessante speculatie met een natuurkundige basis, maar uiteindelijk meer geschikt voor Star Trek dan voor Science.

Gerelateerde artikelen
Reacties
5 Reacties
  • Wordt er werkelijk gesproken over 'nauwkeurigheid'? Dat zou inderdaad een wonderbaarlijke vorm van teleologie zijn. Maar de vraag waarom die constanten precies zijn zoals ze zijn en niet anders, wat voorstelbaar is, blijft toch een relevante, ook als je (menselijk) leven niet in aanmerking neemt?

  • Pim van der Heijden,

    Een toevalligheid als verklaring? Afgezien van de vraag of een verklaring betekenisvol is voor ons dagelijks leven of ons (beperkte) begrip van de wereld, het blijft (natuur)wetenschappelijk om te vragen naar de waardes van natuurconstanten. Wat de wetenschappelijke antwoorden ook mogen zijn, ze berusten niet op toevalligheden maar op strenge en eenduidige regels of wetten.

  • henk de tank,

    Onzin, ik koop ook gewoon een GTX 1080 van mijn moeders geld

  • henk je moeder,

    Ik denk dat deze man flink wat gesmoked had....

  • zou het kunnen dat onze big bang een inmens grote ster was en al deel uit maakte van een universum?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven