dimland.blogspot.com

Bin Laden: traditionele fundamentalist of moderne rationalist?

Het gesprek van de dag bij de koffieautomaten zal zich gisteren grotendeels beperkt hebben tot de dood van Osama Bin Laden. Al lurkend aan slappe koffie vraagt iemand van de administratie aan iemand van onderhoud of ie ’t al gehoord heeft. Die moslimfundamentalist die zich al een kleine tien jaar schuilhield in het onherbergzame gebied tussen Pakistan en Afghanistan is dood. Maar zijn eindstation: een opzichtige woning te midden van de Pakistaanse arbeidersklasse - en dus niet het verwachte stoffige berghol - staat symbool voor de misconcepties die heersen rondom de handelswijze die Bin Laden via Al Qaeda hanteerde.

Bin Laden profileerde zich op het wereldtoneel als een ogenschijnlijk rationele actor. In eerste instantie vreemd wanneer je nagaat dat Al Qaeda met 9/11 een oorlog op Afghaans grondgebied uitlokte. Had Bin Laden verwacht dat hij een eventuele oorlog met Amerika winnend af zou kunnen sluiten? Kennelijk wel.

Het gebrek aan betrouwbare partners van de Verenigde Staten in de regio vormde de achterliggende gedachte bij het mogelijk uitlokken van een oorlog.. Om Bin Laden succesvol te kunnen bestrijden had Washington medespelers nodig waar ze van op aan kon. De Afghaanse regering werd echter ingevuld door de Taliban, een organisatie waar de Pakistaanse leiding eveneens banden mee onderhield. De enige organisatie waar de Verenigde Staten eventueel een lokaal bondgenootschap mee aan zou kunnen gaan was de Noordelijke Alliantie in Afghanistan. Bin Laden voorzag deze potentiële samenwerking en trachtte de betrouwbaarheid van de Noordelijke Alliantie te ondermijnen. Dit resulteerde in een succesvolle aanslag op de leiders van de Noordelijke Alliantie, een week vóór 9/11.

Op internationaal niveau verwachtte Bin Laden dat China en Rusland geen behoefte hadden aan onrust in hun achtertuin en zodoende Bush en consorten er van zouden weerhouden om Afghanistan binnen te vallen. Daarnaast vormde het gedachtegoed van Al Qaeda parallellen met Iran, buurland van Afghanistan en sinds de gijzelingscrisis in 1979 geducht tegenstander van de Verenigde Staten. Zowel Iran als Al Qaeda hekelen de Amerikaanse hegemonie in de Perzische golf en de aanwezigheid van Amerikaanse troepen in Saoedi-Arabië. Deze twee aspecten vormen een belangrijke basis voor de strijd tegen Amerika op zowel lange als korte termijn. Een eventuele inval in Afghanistan zou de relatie tussen Iran en de Verenigde Staten op scherp zetten en in het uiterste geval een inmenging van Iran in het conflict tot gevolg kunnen hebben.

In de middag van 11 september 2001 schakelde de Nederlandse nieuwszenders massaal door naar New York. De grootste terreurdaad op Amerikaanse bodem was een feit. In de video waarin hij de aanslagen in New York en Washington opeist waarschuwt Bin Laden de Verenigde Staten voor een inval van Afghanistan. Dit zou volgens hem uitlopen op een fiasco zoals dat ook de Sovjet-Unie destijds overkomen was.

Weinig bondgenoten in een onrustige regio, internationale afkeuring en een geschiedenis die zich zou herhalen. Rationeel gezien was het al met al vanuit het perspectief van Bin Laden niet eens zo gek om initiatieven als 9/11 uit te voeren. Het zou uiteindelijke kunnen bijdragen aan zijn populariteit onder gelijkgezinde fundamentalistische moslims. Winst van een eventuele oorlog zouden een belangrijke stap zijn naar de verwezenlijking van de eerder genoemde doelen van Al Qaeda en een opmaat naar het ultieme doel: de stichting van het Islamitische Kalifaat zoals dat ooit door Mohammed gesticht was.

Mike Doran, een expert op het gebied van internationale politiek in het Midden-Oosten, analyseerde de handelswijze van Al Qaeda. Hij stelde dat de handelswijze van Al Qaeda op lange termijn gedicteerd wordt door de fervente verknochting aan een radicale religieuze ideologie. Maar op de korte termijn worden de belangenbehartiging en het behalen van doelen geleid door een bepaald gedragspatroon. De kerngedachte bij belangenbehartiging op basis van een gedragspatroon is de afweging van wat al dan niet in het voordeel is van de terreurgroep. Politieke inmeninging of niet? Het plegen van een bepaalde aanslag of niet? Dit maakt Bin Laden  met Al Qaeda een rationele politieke actor met fundamentalistisch gedachtegoed, opererend volgens de dictaten van de realpolitik.

Realpolitik of niet, de Afghaanse regering werd omvergeworpen en Washington overtuigde Musharraf en de zijnen ervan om de strijd tegen de Taliban op Pakistaans grondgebied aan te wakkeren. De Noordelijke Alliantie knapte op de grond veel vuil werk van Operation Enduring Freedom op. Daar komt bij dat Iran de strijd van de Verenigde Staten oogluikend toeliet en Rusland en China voorzichtig bleken met hun oordeel. Bovendien was het leger van de Verenigde Staten niet te vergelijken met de Sovjet-Unie ten tijde van de strijd met Islamitische vrijheidsstrijders in de jaren ’80.

Deze ontwikkelingen hadden echter niet de complete marginalisering van de Taliban, Bin Laden en Al Qaeda tot gevolg. Sterker nog, Bin Laden vond blijkbaar dat de tactieken van Bush in The War against Terror in Al Qaeda’s voordeel werkten. Een herverkiezing van Bush in 2004 zou de terreurorganisatie mogelijk beter uitkomen dan een wisseling van de wacht. In een video uit 2004 haalde Bin Laden naast de gebruikelijke onderwerpen (Palestina, Afghanistan, Saoedi-Arabië en haat jegens de Verenigde Staten)  ook global warming aan. Volgens analytici van de C.I.A. en één van Washington’s belangrijkste counter-insurgency adviseurs was dit een bewust gecreëerde link tussen Bin Laden en John Kerry’s democratische partij. Realpolitik pur sang.

Nu is het brein achter Al Qaeda niet meer. Een Hollywood-waardige militaire operatie had de liquidatie van millionairszoon Osama tot gevolg. De dood van de moderne fundamentalist Bin Laden heeft een grote symbolische waarde voor beide kampen. Juichende menigten in de Verenigde Staten staan lijnrecht tegenover  de vergeldingsboodschappen afkomstig vanuit het Midden Oosten.

En wat nu? Over de (on-)zin van het gissen naar de toekomst kan getwist worden. Maar aan de dood van Bin Laden gelieerde onderwerpen zullen de gemoederen bezighouden. Ongetwijfeld zal er een nieuwe leider van Al Qaeda opstaan. Of zal de Egyptische hulpsheriff van Osama, Al-Zawahiri wellicht het nieuwe gezicht worden? Is dit de boost die Obama nodig heeft voor zijn herverkiezing volgend jaar? Wordt Pakistan flink op de vingers getikt door de internationale gemeenschap voor het huisvesten van world’s most wanted? Wordt Bin Laden’s logische zeemansgraf een nieuwe voedingsbodem voor wilde complottheorieën? Voldoende gespreksstof voor onze gesprekspartners bij de koffieautomaat, alwaar een bescheiden vorm van rationaliteit hopelijk hoogtij zal vieren.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven