Wikimedia Commons

De groene envelop

Alleen al het woordje “belastingen” jaagt menig mens de stuipen op het lijf. En hoewel klagen over de belastingen ongeveer even spannend en obligaat is als klagen over slecht weer, is er toch één volstrekt absurd aspect van ons belastingstelsel: de belasting op arbeid is torenhoog in vergelijking met de belasting op grondstoffen [1]. Is dat wel logisch en kan dat niet anders; de belasting op grondstoffen en arbeid meer in overeenstemming brengen met wat we willen voor de aarde en de samenleving?

De ideeën over belasting op arbeid zijn oud en misschien niet meer passend voor de huidige tijd. De Amerikaanse politiek filosoof Robert Nozick nam al in 1974 krachtig stelling tegen het idee van belasting op arbeid [2]. Belastingheffing om arbeidsinkomens te nivelleren ligt op één lijn met het opleggen van dwangarbeid, stelde hij. Met deze gelijkstelling overdreef de filosoof wellicht, maar hij wilde zijn lezers laten inzien dat het afstaan van een deel van je inkomen bepaald niet vanzelfsprekend is. Arbeid en het gebruik van onze talenten is deel van onze self-ownership en bovendien creëert arbeid een surplus voor de samenleving: door arbeid worden er waarden gecreëerd in de vorm van dienstverlening, productie, etc.

Ex'tax moet een boost geven aan de arbeidsmarkt en de consumptie van grondstoffen stevig verminderen.

Hoe zou een andere verdeling van belasting op arbeid en grondstoffen eruitzien? De Nederlandse ondernemer Eckart Wintzen stelde Ex’tax voor. De zogenaamde “Value Extracted Tax" is een belasting op het gebruik van grondstoffen. Je betaalt in feite voor de waarde die je aan de aarde onttrekt. Deze belasting zou grotendeels in de plaats moeten komen van de belasting op arbeid. Het voornaamste doel van Ex´tax reikt echter verder dan een correctie van ons belastingstelsel, Wintzen wil namelijk een systeemverandering faciliteren. Die verandering is hard nodig. Grondstoffen worden schaars en het arbeidspotentieel neemt mondiaal toe.

“Our fiscal system originates from a time when consumption was marginal in relation to the abundance of natural resources.” Ons huidige belastingstelsel is op dit punt achterhaald. Wintzen vond het heel vreemd dat in het huidige belastingstelsel arbeid zwaar werd belast en het ongebreideld verbruiken van grondstoffen nauwelijks. Het huidige systeem betekent immers een stimulans voor bedrijven om te bezuinigen op arbeid en geen acht te slaan op een hoog gebruik van grondstoffen. Hij was er van overtuigd dat een verschuiving van belastingdruk een boost zou geven aan de arbeidsmarkt en de consumptie van grondstoffen zou verminderen.

Het idee van Ex’tax wordt al sinds de jaren ‘90 toegepast; maar niet op grote schaal. De Nederlandse overheid is vooral bang om het internationaal concurrerende bedrijfsleven te schaden. Een verandering van het belastingstelsel zoals Ex´tax dat vergt, betekent een fiscale aardverschuiving. Een nodige verschuiving, maar wel een die vraagt om langetermijnvisie. Maar de Haagse carrousel met een omlooptijd van vier jaar dwingt tot politiek opportunisme. Met deze insteek is een fundamentele wijziging van het fiscale stelsel moeilijk haalbaar.

Het onderwerp wordt echter wel steeds actueler door de oplopende werkloosheid (in Nederland meer dan 600.000), de vergrijzing en de daarmee gepaard gaande kosten (tekort aan banen voor 50+ers), de oplopende zorgkosten en de schaarste aan grondstoffen. Bovendien dringt het besef zich op dat we niet op dezelfde weg door kunnen met onze consumptie en vervuiling. Stichting The Ex’tax Project is bezig met breed onderzoek naar de gevolgen van het invoeren van Ex´tax. Het idee lijkt simpel, maar de uitwerking is complex en divers. Samen met de Big Four (dé vier grote accountingkantoren, KPMG, Ernst & Young, Deloitte, PwC) is Ex’tax bezig het idee uit te werken en te bekijken welke stappen nodig zijn om het Nederlandse fiscale stelsel te wijzigen.

Het huidige systeem is een stimulans voor bedrijven om te bezuinigen op arbeid en geen acht te slaan op het gebruik van grondstoffen.

Ex’tax is een mooi idee, maar niet geheel zonder problemen. Critici vragen zich af of minder arbeidskosten voor de werkgever meer werkgelegenheid brengt. Daarnaast is het niet vanzelfsprekend dat duurdere grondstoffen tot meer duurzaamheid zullen leiden. Producenten zijn vaak geneigd de extra kosten door te berekenen en besparingen als winst te nemen. Maar de meest cruciale vraag blijft: overschat Ex’tax de invloed van belastingheffing niet? Je kunt mensen ermee prikkelen, maar brengt het daadwerkelijk de gewenste verschuiving teweeg? En is een grote rigoureuze verandering wel gewenst?

Belastingverschuiving blijkt uiteindelijk slechts een technische beweging. Het belastingrecht leent zich maar moeilijk voor het in praktijk brengen van ideologische beginselen, zoals bijvoorbeeld het ‘de vervuiler betaalt’-beginsel [3]. Bovendien is belastingrecht enorm complex geworden, mede doordat fiscale en politieke langetermijnvisie tot nu toe heeft ontbroken. De overheid zou er goed aan doen die verandering op de lange termijn te faciliteren. Doet ze dat niet, dan is straks de herstelschade (dure grondstoffen, afhankelijkheid, milieu, werkloosheid, etc.) voor diezelfde overheid niet te overzien. De dekking van de schade komt uiteindelijk via de belastingen dan toch weer bij de burger terecht. Ex’tax is een initiatief vanuit het bedrijfsleven, waar wacht de overheid nog op?

-----------------------------------------------------
[1] De feiten: 52% is het gewogen gemiddelde in Europa van wat de overheid aan belasting int en van het belasten van arbeid komt (loonbelasting en inkomstenbelasting, in Nederland ligt dit rond de 33%); 6% zijn zogenaamde ‘groene’ belastingen (belasting op transport, energie, vervuiling, grondstoffen); de uiteindelijke belasting op grondstoffen bedraagt maar 0.3% van het totaal aan belastingheffingen. Bron: http://www.ex-tax.com/knowledge-centre/

[2] Robert Nozick, ‘Anarchy, State, and Utopia’ 1974

[3] Zo is de verpakkingsbelasting die in 2008 werd ingevoerd, met ingang van dit jaar weer afgeschaft.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • Goed artikel! Maar ik vroeg me af, wat als invoering van Ex'tax uiteindelijk niet zorgt voor meer werkgelegenheid? Treft deze belasting dan niet vooral de werklozen terwijl het  met name de werkgever ten goede komt (het bedrijfsleven dus, precies waar het idee vandaan komt)?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven