Flickr / The U.S. Army

Blijf met je poten van onze waarheid af!

De Waarheid, dat waar alle journalisten en wetenschappers naarstig naar op zoek zijn. Maar tegelijkertijd hebben ze ook te maken met perverse prikkels, zoals ambities, geldstromen en verkoopcijfers, waar de sobere waarheidsvinding troebel van wordt. Dit komt tot uiting in de kritieken van Heijne en Grunberg op het NOS Journaal, van Mak op het NRC Handelsblad, maar ook de casus Diederik Stapel. Ze moeten immers De Waarheid tonen zoals die is, en er geen sausjes over heen gooien.

Maar dit najaar stond ook Voice of Holland-ster Sandra van Nieuwland tegelijkertijd op de eerste drie plekken in de Single Top 100: uniek in de Nederlandse popgeschiedenis. Dit succes en de kritieken zoals genoemd hierboven liggen in elkaars verlengde. Alles draait om geld, roem en cijfers, maar niet iedereen mag zich er door laten beïnvloeden

Kunnen we wel van onszelf verwachten dat we tegelijkertijd geloven in het succes van Van Nieuwland, maar van de journalistiek en wetenschap verwachten dat ze niet vallen voor dit kortetemijnnutsdenken? Aan de ene kant zijn we bezwangerd van individualistisch Idols-denken, kortetermijnsuccessen en kijkcijferporno, en aan de andere kant verlangen we onafhankelijkheid, eerlijkheid en vrijdenken.

Wetenschappers ontdekken en journalisten ontmaskeren. Aan hen de taak om de illusie en de leugen te ontsluieren.

Kunnen we deze domeinen en welke krachten we van belang willen laten zijn psychologisch, goed onderscheiden? En wat gebeurt er wanneer elementen als ambitie en aanzien een rol krijgen in de ‘waarheidsdomeinen’ wetenschap en journalistiek.

Hoe onderscheiden we de domeinen waarin dit soort krachten als scoringsdrang productief zijn, zoals de popmuziek, van de domeinen waarin ze eerder destructief, zoals wetenschap en journalistiek, zijn? We kunnen aanwijzen en zeggen: Wetenschap, bij jou is het destructief, Journalistiek, bij jou ook. We kunnen ook – klassieker – regels bedenken, bijvoorbeeld: zodra het met waarheidsbeschrijving te maken heeft moet het onafhankelijk zijn. Het allerbelangrijkste is dan De Waarheid boven tafel krijgen. Wetenschappers ontdekken en journalisten ontmaskeren. Aan hen de taak om de illusie en de leugen te ontsluieren.

Waar eigenlijk geen plek voor is in deze waarheidsdomeinen zijn ‘ambitie’, ‘toonaangevend willen zijn’ en ‘producten willen verkopen’. Op het moment dat deze gaan interfereren met de soberheid van het blootleggen van De Waarheid wordt het verdacht. Het roept sentimenten op; je bent dan namelijk aan het morrelen met de waarheid, en van de waarheid moet je afblijven. De Waarheid is van ons allemaal, het is alleen aan de taak van de journalist en de wetenschapper om deze bloot te leggen. Kapitalistische krachten hebben hun invloed op de waarheid zoals die zich voordoet aan ons. De waarheid zoals die ons getoond wordt in krant, journaal en wetenschap.

Op het moment dat het NOS Journaal en het NRC keuzes maken die de kijk- en leescijfers op zouden schroeven, dan ontstaat er vanzelfsprekend protest, in dit geval bij monde van Heijne, Grunberg en Mak. Los van het sentiment dat mensen niet graag zien veranderen wat ze lief hebben. Wanneer de wetenschapper zijn data verzint, voelt dat alsof de wereld ook daadwerkelijk verandert. In de periode van publicatie tot ontmaskering was het zo dat vleeseters hufteriger waren. Het was wetenschappelijk bewezen, dus was het zo. Dezelfde ‘macht’ hebben journalisten. Wat in de krant staat is waar, ook al is het niet zo.

Er zijn perverse prikkels. Mensen raken van het rechte pad af dat leidt naar De Waarheid. Dat Vandermeersch kranten wil verkopen zal niemand verbazen. Het wordt lastiger als we kijken naar ‘staatsnieuws’ NOS Journaal en een systeem als wetenschap.

Wanneer de wetenschapper zijn data verzint, voelt dat alsof de wereld ook daadwerkelijk verandert.

Het geval Diederik Stapel is bekend, hij verzon mediagenieke onderzoeken en kreeg deze gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften. Stapel is een extreem geval, een zieke geest die coûte que coûte roem moest vergaren, maar hij is wel een kind van deze tijd. Ik wil zijn daden geenszins goedpraten, want wat hij heeft gedaan is een grove aanval op het wetenschappelijke bedrijf en een enorme beschadiging van het vertrouwen in de wetenschap, maar Stapel is geen eenzame gek; Het systeem is ziek. Voor wetenschappers is een baanbrekend onderzoek doen en voor een tijdschrift is dat onderzoek publiceren veel interessanter, qua ambitie en geldstromen, dan het nadoen van een onderzoek. Krachten die talentenshows tot de best bekeken programma’s maken zijn funest voor de wetenschap.

Op de kwaliteit van het NOS Journaal en het NRC Handelsblad is al langer kritiek. Gelauff voelt de hete adem van het RTL Nieuws in zijn kijkcijfernek. ‘Dommere’ verslaggeving doet het goed bij de kijkers en ogenschijnlijk zijn de journalisten van het NOS Journaal daar gevoelig voor. Dat er kritiek komt is niet opvallend, maar het is ze, gegeven de prikkels die meespelen, niet per se aan te rekenen. Dat zulke belangen meespelen in de waarheidsdomeinen is wel te verafschuwen, maar zij die er voor vallen zijn dat nauwelijks.

In andere domeinen, zoals kunst, is het verhaal belangrijker – het sprookje. Daar gaat het om romantiek, wensen en fantasie. Een kunstenaar hoeft geen rekening te houden met De Waarheid. Dat moeten journalisten en wetenschappers wel, maar ze worden ‘gedwongen’ het spel van kortetermijnnutsdenken. Ze zouden met hun poten van De Waarheid af moeten blijven, maar zonder het spel mee te spelen is er geen geld voor.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven