Flickr / Brett Jordan

Beste Christopher,

Sinds afgelopen zomer loop ik rond met enkele prangende vragen en ik krijg een steeds sterker vermoeden dat jij de enige bent die ze kan beantwoorden.

Ik schrijf 'afgelopen zomer', maar die datum kan exacter: 20 juli 2012. Vol spanning fietste ik naar Pathé De Munt. Ik bezocht de eerste middagvoorstelling, omdat de avond nog zo ver weg leek. Dagen van tevoren had ik gereserveerd, al bleek het nagenoeg leeg in de zaal. Twee bezoekers applaudisseerden toen de eerste beelden van The Dark Knight Rises op het scherm verschenen en zeker vijf minuten verkeerde ik in de veronderstelling dat ik naar een goede film zat te kijken.

Laat ik voorop stellen, ik ben een liefhebber van je werk. Je hebt een aangename, soepele manier van vertellen en je films bevatten veel waarvan ik houd: muziek die de emoties benadrukt en op de juiste momenten afwezig is. Strakke montage met scènes die regelmatig niet langer dan dertig seconden duren, zo nu en dan strategisch afgewisseld met langgerekte actiemomenten. Verwarde hoofdpersonen, in het beste geval (Memento, Batman Begins) vechtend tegen hun eigen verleden, dat ze als ongewenste en onvoorzien zware bagage met zich meetorsen.

In The Dark Knight Rises gaat het vanaf het begin bijzonder slecht met Batman. Dat kan. Nu ik erover nadenk: in de drie films die jij over hem hebt gemaakt is er eigenlijk geen moment waarin het leven hem toelacht. Dit keer wordt hij gekweld door een alles verlammend verdriet. Het is acht jaar geleden sinds zijn jeugdvriendin Rachel Dawes overleed, volgens Batman zelf zijn enige kans op een leven zonder de cape. Ongeschoren en ongezien worstelt hij zich door de dagen heen. Hij loopt tegenwoordig met een stok omdat hij niet meer de kracht heeft om op eigen benen te staan.

Als ik zo vrij mag zijn: ik vind dit een merkwaardig uitgangspunt. Het gaat hier om de man die de dood van zijn ouders verwerkte door in een loodzware vechttraining te gaan. Die zichzelf, met verdriet en moeite, als schurk afschilderde om burgers te laten geloven in de goedheid van politicus Harvey Dent. Die ondanks al zijn woede en angst nooit een goede burger verwondde en zich nooit liet tegenhouden door gevaren van buitenaf - diezelfde man, leeft nu al acht jaar, dus bijna drieduizend dagen, oftewel 180.000 uur, als een lethargisch, emotioneel weekdier, omwille van een vrouw die hem toch al had afgewezen en met wie hij alleen één keer gezoend heeft?

Aan weinig heb ik zo’n hekel als aan mensen die onnozelheid verwarren met diepzinnigheid.

Voor de duidelijkheid: ik ben niet iemand die vindt dat elk detail in een actiefilm moet kloppen. Ik schrijf je nu ook niet vanwege de personages die zonder vervoersmiddel of geld de halve wereld doorkruisen. Ik zal hier niet beginnen over het wel erg onpraktische plan waarmee de nieuwe schurk Bane Gotham wil veroveren, of over scènes van nog geen vijf minuten waarin het klaarlichte middag plotseling avond wordt. Nee, beste Christopher, waar ik het over wil hebben is veel ernstiger: de zweem van diepzinnigheid die over The Dark Knight Rises hangt.

Bane is een klassieke schurk, prima. Hij vermoordt mensen zonder genade en misbruikt iedereen om hem heen - ook geen probleem, ik houd wel van volhardende types. Maar waarom moeten in hemelsnaam de beurzen erbij gesleept worden, die hij in het eerste deel van de film plundert? Waarom worden aandelenkoersen , de recessie, internet en klassenverschillen in het verhaal betrokken, behalve om het goed-kwaad-thema nog de suggestie van diepzinnigheid en engagement mee te geven?

Halverwege de film haakte ik definitief af. Bane klimt op een tank en begint, nadat hij de halve stad heeft opgeblazen en heeft gedreigd met een kernbom, als een tweederangs volksdemagoog een of ander politiek manifest voor te dragen. Hij raaskalt aan een stuk door over 'for the sake of your children' en 'the next era of Western civilisation', en toch reageert de uitzinnige massa alsof ze nog nooit zoiets verstandigs hebben gehoord.

Aan weinig heb ik zo'n hekel als aan mensen die onnozelheid verwarren met diepzinnigheid. Jouw film doet verschrikkelijk zijn best om engagement en gelaagdheid te tonen, maar het is een kinderlijk onnozele poging. In essentie is The Dark Knight Rises net zo ongeloofwaardig als de plastic Batmanfilms die regisseur Joel Schumacher ons voorschotelde.

De vraag die overblijft: is die ongeloofwaardigheid problematisch? Niet per definitie. Alleen jij hebt er de afgelopen jaren alles aan gedaan om een zo realistisch mogelijke Batman te creëren. Al zijn handelingen werden in de voorgaande films op realistische gronden verklaard. We kregen te zien hoe hij leerde vechten, waar hij zijn outfit vandaan haalde, hoe hij argwaan in zijn omgeving omzeilde; aan alles werd gedacht. Batman was bij jou niet langer zomaar een superheld; hij was een mens die, of hij het wilde of niet, uitgroeide tot superheld.

Met dit slotdeel moesten de twee voorgangers natuurlijk overtroffen worden. Maar beste meneer Nolan, dan durf je toch niet werkelijk met zo'n rammelend verhaal aan te komen zetten? Echt, ik wil het heel graag begrijpen: waarom doen al die mensen in hemelsnaam mee met de bezetting van Bane? Waarom vechten ze voor iemand die meteen aankondigt dat hij ze uiteindelijk toch zal doden? Wat is in hemelsnaam het 'louterende' doel van maanden wachten om een bom af te laten gaan?

De film schreeuwt van begin tot eind: hier gebeurt iets Groots.

Jouw films zijn in het verleden terecht geprezen vanwege de frisse, ambitieuze opzet waarin je een groot gebaar en een ontploffing meer of minder niet schuwde. Bij The Dark Knight Rises lijkt die inzet zelf het doel te zijn geworden. De film schreeuwt van begin tot eind: hier gebeurt iets Groots. Ieders emotionele overwegingen worden als een dikke laag boter uitgesmeerd over het scherm, maar hoe langer ik over de inhoud nadenk, hoe onzinniger die me voorkomt.

Klopt het dat twee personages, Selina Kyle en Jonathan Blake, elkaar toevallig en zonder dat ze elkaar kennen tegen het lijf lopen, alleen om de plot een cruciale wending te geven? Vind je het niet goedkoop om hallucinaties in het script te verwerken met essentiële plotinformatie? En nu we toch bezig zijn: waarom wordt de trouwe butler Alfred halverwege de film zo genadeloos het script uitgeschreven om pas helemaal op het einde terug te komen? Zo mag ik natuurlijk niet denken, maar ik kreeg de indruk dat jij nogal met zijn personage in de maag zat en toen hebt gedacht: zo'n oud, edel mannetje, dat niet mag sterven en niet kan vechten, voor hem is geen plaats tijdens de bezetting, hij mag weer komen opdraven als de actie voorbij is.

Kom nou meneer Nolan, dat is niet het werk van een intelligente filmmaker, dit heeft niets te maken met vernieuwing of doordachtheid of de huidige tijdsgeest. Het is pure gemakzucht.

Alsof dat niet genoeg is, moet er ook nog een vrouw bij. Marion Cotillard speelt Miranda Tate - merkwaardig, die amateuristische rol van dit mysterieuze en gekwelde personage. (Tussendoor: waarom gaan die twee toch altijd samen; er bestaat toch wel mysterie zonder kwelling?) Jij moet tijdens het monteren toch ook gezien hebben dat er in Tate's karakter geen enkel leven zit? Dat ze met haar zachte Franse accent de meeste woorden uitspreekt alsof ze geen idee heeft wat ze eigenlijk zegt. Dat ze het durft zinnen uit te spreken als: 'His only crime was that he had loved me,' en dat ze en passant ook nog eens de slechtste sterfscène van de 21e eeuw aflevert?

Batman stoort zich er geen moment aan. Sterker nog: vlak nadat ze elkaar hebben leren kennen, gaan ze naar bed en nog tijdens de daad stelt hij haar voor om samen naar de andere kant van de wereld te reizen.

Vreemd. De man die acht jaar gekweld werd door liefdesverdriet, de man die van zijn angst voor de buitenwereld zijn levenswerk heeft gemaakt laat zich nu zonder enige duidelijke reden verleiden tot semi-romantische oneliners en wil alles wat hij kent verlaten voor een charismaloze vreemdeling.

Had die scène er niet uit gekund? Of, als we het toch over schrappen hebben, had het hele personage van Cotillard niet beter in de montagetafel achter kunnen blijven?

Dit heeft niets te maken met vernieuwing of doordachtheid of de huidige tijdsgeest. Het is pure gemakzucht.

Als je je iets minder had laten leiden door je wens om iets ongeëvenaard groots te maken, had je personages en ideeën in handen om een boeiende film te maken. Nu hangt The Dark Knight Rises aan elkaar van ongeloofwaardigheid en plotlacunes. Inception had daar in mindere mate ook al last van, maar die film stond los van de moderne wereld en dat was in zijn zekere zin zijn redding. Hier probeer je de scènes steeds weer te verbinden met goedkoop engagement. En natuurlijk moet er ook nog wat duiding in over de moderne functie van de superheld, waardoor elke conversatie tussen Batman en het personage Blake klinkt als een gebrekkig en in razend tempo gegeven college over het heldendom in de 21e eeuw.

Ik begrijp dat popcornentertainment populair is, maar van jou verwacht ik toch een stuk meer.

Er gaan de laatste weken trouwens geruchten dat je opnieuw Batman zal regisseren, ditmaal als onderdeel van een Justice League-film. Mijn advies: doe het niet. Herkijk je eigen drie Batmanfilms, lees bovenstaande vragen nog eens rustig door en erken mijn gelijk.

Mijn gelijk zal het begin zijn van jouw herstel.

De afgelopen jaren heb je de inzet van het actiefilmgenre fundamenteel verhoogd. Nu is het zaak dat je zelf met je eigen inzet meegaat. Dus bij je volgende film moet je je niet afvragen: hoe kan ik hier zoveel mogelijk referenties naar de moderne tijd in stoppen? Hoe creëer ik iets toegankelijks dat toch nog diepzinnigs is? Nee, de enige vraag die jou nog moet bezighouden is: hoe zorg ik ervoor dat een oude fan als Thomas Heerma van Voss weer tevreden wordt?

Met vriendelijke groet,

Thomas Heerma van Voss

Gerelateerde artikelen
Reacties
3 Reacties
  • Mooi stuk. Heet de man niet Christopher? Met een H?

  • Ja, klopt. Aangepast!

  • Leuk geschreven. Deze discussie al meerdere malen gevoerd:

    ergeren aan cruciale details in de film VS met een beetje (goedkope USA) fantasie toch van de film houden

     

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven