Flickr / Paul Goyette

Corporate governance en het menselijk zijn

Je kan tegenwoordig de krant niet meer openslaan of de verwijten aan de grote corporaties vliegen je om de oren. Het zijn geld slurpende beesten, ze stelen van de gewone man en ze vernietigen de democratie. Dit is slechts een kleine greep uit de meningen van gefrustreerde demonstranten en activisten. Het tegendeel is, volgens mij, waar. Corporaties zijn bij uitstek de (rechts)personificatie van de menselijke geest. Sterker nog, corporaties zijn het resultaat van de menselijke creatie. Misschien is het tijd dat activisten corporaties als zodanig beginnen te beschouwen en daarmee een functionele oplossing aandragen in plaats van het ontkennen van het menselijk vermogen om gedrochten voort te brengen.

Ja, er is een hoop mis met corporaties. Maar niets dat onmenselijk is. Mensen creëren structuren om een bepaalde orde te verkrijgen in iets dat anders chaos is. Two-tier boards, ondernemingsraden, Chinese Walls of de Raad van Commissarissen. Ook onze parlementaire democratie, overheid en de Europese Unie zijn als zodanig in een bepaalde structuur ingericht. Het zijn allemaal structurele entiteiten om de mens duidelijkheid te verschaffen, zekerheid te bieden en om samenwerking tussen mensen mogelijk te maken. In principe is dit niet slecht of moreel verwerpelijk. Sterker nog, het heeft een dienende functie om de mens als soort te laten overleven.

Ja, er is een hoop mis met corporaties.

Het vangen van chaos in structuren is niet alleen iets van deze tijd. Het meest bekende voorbeeld is Aristoteles. Aan hem ging niets voorbij dat niet geordend kon worden. Of neem Linnaeus. Hij ordende de flora en fauna in hiërarchische groepen. De geschiedenis biedt echter ook voorbeelden waarin de keerzijde van de drang om te structureren. Dit heeft evident (zelf)destructieve gevolgen gehad. Denk aan Europa in de jaren ’40 of China vanaf de jaren ’50.

Het probleem is dat de structuur een doel op zich wordt in plaats van een dienende functie aan de doelstellingen van de mens. In dat geval slaan wij door om de omgeving te controleren. Immers, iemand die controle heeft waant zich in de veronderstelling zich te kunnen handhaven. De betrokkenen van corporaties zijn uit op zelfbehoud en vormen zich derhalve naar de structuur van die corporatie. Hier ontstaat een paradox. Enerzijds creëert een corporatie, als gestructureerde entiteit, een situatie die een vernietigende uitwerking kan hebben als het een doel op zich wordt. Dit blijkt uit de huidige crisis en de hierboven genoemde voorbeelden van Europa en China. Anderzijds is de corporatie een structuur die de mogelijkheid biedt voor de betrokkenen om zichzelf te behouden door in de waan te verkeren dat alles onder controle is. Een kennelijk ongerechtvaardigd vertrouwen.

Het is juist deze paradox waarop het debat gericht moet zijn. Immers, de drang om te structureren is voor de mens niet de enige noodzaak. De paradox kan worden opgeheven op het moment dat we een dynamische structuur toelaten waarin de veranderlijkheid van de corporaties wordt toegelaten. We leveren in dat geval een gedeelte aan zekerheid in met als resultaat dat een corporatie zich aanpast aan de stand van zaken buiten deze corporatie. Die stand van zaken is immers ook veranderlijk. Dit vergt input van een menselijke dialoog door de gestructureerde barrières heen.

Laat ik een voorbeeld geven van hoe zelfbehoud binnen een corporale structuur een nadelig effect heeft. In De Prooi beschrijft Jeroen Smit een polemiek tussen twee leden van de Raad van Bestuur bij ABN Amro. Inzet is de afboeking van kosten op een bepaalde afdeling. Een bestuurder is verantwoordelijk voor retailbanking en de andere bestuurder is verantwoordelijk voor investmentbanking. Beide bestuurders willen de kosten bij de andere afdeling afgeboekt zien, zodat hun eigen prestatie beter is. Feit is dat de kosten hoe dan ook gemaakt zijn en voor rekening van de ABN Amro komen. In dit geval heeft de structuur een nadelig effect op de corporatie. Er ontstaat een ruzie doordat verschillende afdelingen steggelen over de plaatsing van bepaalde kosten, zonder dat het algemeen nut van de corporatie in ogenschouw wordt genomen.

Een steriele scheiding binnen een structuur bestaat niet. Althans, niet binnen een corporale structuur. Wanneer we dit feit erkennen zien we dat een onderneming als menselijke creatie niet eendimensionaal is, maar dat de menselijke creatie net zo veelzijdig is als de menselijke geest zelf.

De banaliteit van de kritiek zit in het feit dat het zich richt op de bedrijven, terwijl de essentie is dat de bedrijven mensen zijn.

De verontwaardigde man op de straat miskent deze veelzijdigheid. De hoge rijke heren zijn zich echter zeer bewust van de fictie dat een bedrijf slechts een structuur is, daarom weten zij precies hoe ze zich daarachter moeten verschuilen. De banaliteit van de kritiek zit in het feit dat het zich richt op de bedrijven, terwijl de essentie is dat de bedrijven mensen zijn. Zolang de kritiek zich op de deze bedrijven richt komen we geen stap verder.

Wat nu? Gezien de menselijkheid van het probleem denk ik dat de oplossing niet zit in de schuldvraag. De schuldvraag is namelijk alleen te beantwoorden als het kwaad reeds is geschied. We moeten ons collectief af vragen waar we mee bezig zijn door een dialoog te voeren en zelfreflectie. Het debat is banaal geworden en het is tijd dat we de hand in eigen boezem steken. We moeten het over onszelf hebben, als mens. Binnen en buiten kantooruren.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • Tommy Hurley,

    Zeer scherp stuk. De paradox die je beschrijft zal ook door aandeelhouders aangepakt moeten worden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven