Flickr / [mementosis]

Crisis in Europa: het einde van de natiestaat

De eurocrisis slaat hard toe. Na Ierland, Spanje, Portugal en Griekenland is Italië het vijfde financiële zorgenkind binnen de eurozone. Mogelijk is zelfs Frankrijk, ondanks Sarkozy’s leidende rol binnen Europa, de volgende. Europese regeringsleiders, onder leiding van de tandem Merkel-Sarkozy, buigen zich dagelijks over de vraag hoe de crisis te beteugelen, hoe de rust terug te doen keren op de financiële markten. Echter, de vraag of er überhaupt een oplossing mogelijk is, wordt inmiddels hardop gesteld.

Niet alleen zijn de pogingen van regeringsleiders in de huidige Europese samenstelling zwak, ook de interne Europese verdeeldheid maakt een daadkrachtige aanpak van de crisis haast onmogelijk. De oorzaak hiervan is het belang van nationale regeringsleiders, die met een eigen, nationale politieke agenda op een Europese top verschijnen. Daarmee is het praktisch onmogelijk om Europese eensgezindheid en daadkracht te bereiken.

Om een sterke Europese monetaire unie te laten verschijnen, moet de natiestaat verdwijnen.

Dit betekent tegelijkertijd, dat het sterk afbouwen van nationale inspraak enerzijds en sterke opbouw van een centraal Europees beleid anderzijds, de oplossing is. Anders gezegd: om een sterke Europese monetaire unie te laten verschijnen, moet de natiestaat verdwijnen.

Angela Merkel ziet “méér Europa” als oplossing voor de financieel-economische problematiek. Echter, verschillende staten, waaronder Nederland, staan zeer sceptisch tegenover uitbreiding van de Europese centrale macht. Niet alleen toont dit de onderlinge verdeeldheid binnen Europa aan, vanuit velerlei opzicht is de (Nederlandse) scepsis ten aanzien van een politiek sterker Europa in het licht van de financieel-economische crisis onbegrijpelijk.

Laat het grote verhaal van de politieke geschiedenis in Europa niet zien dat kleine machtseenheden zeggenschap afdragen aan grotere, overkoepelende politieke eenheden om zelf sterker en succesvoller te staan? Een goed voorbeeld is het negentiende-eeuwse Duitsland. In 1834 sloegen Duitse staten de handen ineen door de Zollverein te vormen. De motivatie voor de totstandkoming van dit overkoepelend economisch orgaan vertoont sterke overeenkomsten met de doelstellingen van de Europese Unie: het wegnemen van handelsbarrières en het bevorderen van economische groei in de lidstaten. Dit betekende weliswaar verlies van lokale macht, maar op de korte en lange termijn een politiek en economisch sterkere, want verenigde staat. Vier decennia later, in 1871, was de Duitse eenwording een feit. De vorming van de Italiaanse natiestaat laat een vergelijkbare ontwikkeling zien: het opgaan van verschillende gewestelijke eenheden in een centrale, nationale politieke entiteit.

In een internationaal perspectief is eenzelfde proces zichtbaar. Grote politieke, territoriale en economische machtsblokken zoals de VS, China, Brazilië en India, met elk 200 miljoen tot ruim een miljard inwoners, zijn in zowel politiek, demografisch als economisch opzicht uitgegroeid tot de wereldtop. Wat dat betreft is het naïef om te denken dat een verenigd Europa (500 miljoen inwoners) in de huidige samenstelling, met zoveel nationale inspraak van al haar verdeelde lidstaten wat betreft het Europese beleid, de internationale wedloop kan bijbenen, zeker niet wanneer er zo’n hevige financiële crisis woedt.

Nederland dweept in het eurodebat met de economische belangen en welvaart die de euro(zone) met zich meebracht en –brengt. Dan is het paradoxaal en naïef om huiverig tegenover uitbreiding van Europese bevoegdheden te staan. Als het economische belang van een monetair en economisch verenigd Europa zo belangrijk is – en dat is het – hoe kan het dan dat onder andere Nederland weigert de politieke consequenties daarvan te accepteren? Het boek “Europa in Crisis” van het CPB onderschrijft de noodzaak van een verregaande Europese eenwording: “meer Europa moet de euro en onze welvaart beschermen.”

Vanuit historisch oogpunt ligt het in de lijn der verwachting dat de natiestaat uiteindelijk te klein is voor Europa.

Vanuit historisch oogpunt ligt het in de lijn der verwachting dat de natiestaat uiteindelijk te klein is voor Europa. De realiteit van vandaag de dag bewijst dat een uit natiestaten opgebouwd Europa tot verdeeldheid en stroperige, slappe besluitvorming leidt. Dit maakt dat Europa niet in staat is om grote crises het hoofd te bieden, laat staan om uiteindelijk mee te kunnen met de VS, China, India of Brazilië.

Verregaande Europese eenwording, ten koste van inspraak van nationale regeringen op het Europese beleid, is het devies. Het doemscenario – ondergang van de euro, ondergang van de EU – lijkt een steeds realistischer alternatief. Uiteraard is het eenwordingsproces niet op heel korte termijn te realiseren. Echter, nationale acceptatie en steun hiervoor werkt stimulering van deze  onafwendbare ontwikkeling sterk in de hand. Voor sceptici een inconvenient truth, voor realisten een logische stap. Europeanen aller landen, verenigt u!

Gerelateerde artikelen
Reacties
4 Reacties
  • Beste Reinier,

    Interessant artikel, maar ik struikel een beetje over de volgende passage:

    "Angela Merkel ziet “méér Europa” als oplossing voor de financieel-economische problematiek. Echter, verschillende staten, waaronder Nederland, staan zeer sceptisch tegenover uitbreiding van de Europese centrale macht."

    Immers, was het niet Nederland dat met het plan kwam om een - let wel: supranationale - Euro-Commissaris met verregaande bevoegdheden in het leven te roepen.(zie bijv.: http://www.nrc.nl/nieuws/2011/10/07/merkel-vindt-plan-rutte-voor-aparte-eurocommissaris-zeer-interessant/)

    Op mij komt dit over als uitbreiding van de Europese centrale macht. Hoe verhoudt zich dat, volgens jou, tot de sceptische Nederlandse houding dienaangaande?

  • Ik citeer uit hetzelfde nrc-artikel: "Volgens onze correspondent in Duitsland Joost van der Vaart waren dit vooral hele voorzichtige, diplomatieke woorden van Merkel. Van der Vaart:

    "Het was vooral een beleefde reactie van Merkel. Ze heeft zich niet vol overtuiging achter het plan geschaard. Dat zal ze ook niet doen, want haar bondgenoot Sarkozy is tegen. Het was dus vooral een diplomatiek antwoord.""

    Dit is illustratief voor mijn betoog: de Duitse bondskanselier Merkel die wat afwachtend doch keurig reageert op een voorstel van de Nederlandse premier Rutte, omdat de Franse president Sarkozy tegen is.

    Ja, Ruttes voorstel is gericht op uitbreiding van Europese centrale macht. Tegelijkertijd is de bredere, meer algemene politieke opinie (van bijvoorbeeld de partij van Rutte: http://www.europadecentraal.nl/menu/971/VVD.html en http://www.vvd.nl/standpunt/1185/europese-unie) t.a.v. Europa niet zó progressief.

  • Ha Reinier. Goed stuk, dat parallellen vertoont met het stuk dat ik zelf zojuist op mijn blog heb geproduceerd. Zie http://www.lsdimension.com/2011/12/08/the-crisis-of-democracy-of-europe/

    Ik ben het met je eens dat Europa op dit moment op een kruispunt staat. Naar mijn mening echter zou met het verschuiven van macht van de natiestaat naar Europees niveau, het democratische principe ook mee moeten verhuizen. Dat betekent een versterking van de macht van het Europees Parlement en een georkesteerde poging van de kant van politieke leiders om Europese democratie ook werkelijk te promoten onder de bevolking.

    Anders blijft de EU een technocratisch regime waarin steeds meer beslismacht wordt uitgeoefend, maar democratische controle achterwege blijft. Dit is niettemin de kant waarheen het opgaat wanneer Merkel c.s. hun zin krijgen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven