Flickr // Stuart

De invloed van de filterbubbel is overschat

Echokamers zijn van alle tijden. Mensen hebben altijd de neiging gehad om zich te omringen met het vertrouwde. Maar nu bepaalt een online filterbubbel vooraf al wat je te zien krijgt. Dit zou een historisch unieke oorzaak van menselijke vervreemding zijn. De oplossing ligt dan in het doorbreken van die filterbubbel. Maar is dit wel zo? Het unieke effect van de filterbubbel op politieke polarisatie is nooit aangetoond. Om meer begrip voor de ander op te brengen moeten we eerder onszelf veranderen en niet onze digitale omgeving.

Door de filterbubbel krijgt een internetgebruiker automatisch informatie te zien die goed bij zijn of haar interesses aansluit. Algoritmes analyseren het surf- en klikgedrag en schotelen de gebruiker gepersonaliseerde inhoud voor. De selectie die deze algoritmes maken is afhankelijk van de input van de gebruiker. Een Facebook tijdlijn bestaat daarom uit zelf gekozen en vooraf geselecteerde informatie. Hoewel men sinds mensenheugenis keuzes in het informatieaanbod maakt, is de huidige voorselectie, nauwkeurig gebaseerd op een bepaald profiel, nieuw. Internetactivist Eli Pariser identificeerde deze dynamiek al inThe Filter Bubble (2011). Het gevaar, claimt hij, is dat mensen in hun digitale omgeving niet meer in aanraking komen met andere meningen en zodoende noodzakelijk vervreemden van anderen. Een sterk gepolariseerde samenleving is het gevolg.

De filterbubbel zou de diversiteit aan informatie aantasten

Het idee is dat een goed functionerende democratie niet mogelijk is zonder toegang tot een divers spectrum aan informatie. De vrijheid van pers en van meningsuiting garanderen verschillende vormen van journalistiek en de articulatie van allerlei opinies in het publieke debat. Burgers bouwen dan hun eigen politieke visie op door op een kritische manier verschillende invalshoeken op actuele problemen met elkaar te vergelijken. De filterbubbel zou die diversiteit aan informatie aantasten. Maar op sociale media ontbreekt het ons helemaal niet aan diversiteit van informatie.

Recent mediaonderzoek  van UvA-onderzoekers wijst bijvoorbeeld uit dat hier amper bewijs voor is. Het onderzoeksteam beargumenteert dat de digitale omgeving nog altijd een grotere diversiteit aan invalshoeken en standpunten garandeert dan traditionele nieuwsmedia. De manier hoe we informatie opnemen in de digitale omgeving is inderdaad nog altijd onder invloed van de confirmation bias, de neiging om voor informatie te kiezen waarmee we instemmen, maar we kunnen niet per se informatie vermijden die van onze standpunten afwijkt. De scheidslijnen op het internet zijn een stuk minder uitgesproken dan vroeger, in de verzuilde samenleving, waar personen zich overwegend informeerden via één informatiekanaal. Zelfs met de filterbubbel blijft de diversiteit aan informatie gegarandeerd.

Toch erkent het onderzoeksteam dat het bestaan van informatiefilters een historisch unieke oorzaak kan zijn voor politieke polarisatie. Het gevaar bestaat dat framing effects, de manier hoe men informatie presenteert, de huidige standpunten van de gebruiker versterken. Nu is er echter (nog) geen reden tot paniek. Diversiteit is gegarandeerd en de voorspellende kracht van het algoritme in het bepalen van de keuze van de gebruiker is erg beperkt. Sociale media hedendaags vormen geenszins een gevaar voor politieke polarisatie.

Een technologie op zich vertelt nooit het hele verhaal

Er schuilt een denkfout achter de opvatting dat de filterbubbel radicaal verschilt van het natuurlijke proces van informatie opnemen. De algoritmen hebben niets anders voorhanden dan de informatie die je eerst zelf aanlevert en er is geen grond voor de overtuiging dat na verloop van tijd en informatie de computer een volledig accurate beslissing kan maken naargelang jouw voorkeuren. Dit zou enkel gelden als de mens een stabiel repertoire aan voorkeuren en interesses had. Maar we veranderen continu.

Net als een muzieksmaak, verandert je digitale omgeving mee. De veranderlijkheid van de mens garandeert de online informatiediversiteit. Het meest efficiënte algoritme beoogt immers om via een beredeneerde gok informatie mee te geven die inspeelt op jouw steeds veranderende interesses. Daar zit speling in, en dus diversiteit en onvoorspelbaarheid.

We hebben de neiging om drastische veranderingen toe te schrijven aan nieuwe technologie. Maar in realiteit is hun geclaimde invloed vaak overschat. In To Save Everything: Click Here beschrijft technologiefilosoof Evgeney Morozov bijvoorbeeld hoe men dacht dat achtereenvolgens de telegraaf, de radio en de televisie aanleiding zouden zijn voor wereldvrede. Hij noemt dit ‘epochalisme’: de menselijke tendens om de tijd waarin we leven als revolutionair te bestempelen. Maar een technologie op zich vertelt nooit het hele verhaal. Uiteindelijk is het allemaal afhankelijk van hoe wij een technologie gebruiken, en op welke manier we het inpassen in onze politiek, economie en dagelijks leven. Nu overschat men de invloed van de filterbubbel drastisch door de historische neiging tot epochalisme.

Jij vervreemdt jezelf van de ander, niet je computer

Aan de eeuwenoude strijd tegen politieke polarisatie en de moeizame pogingen de ander te begrijpen verandert de digitale wereld niet veel. Toch vertellen we onszelf dat het effect van sociale media erg diepgaand is en proberen we de filterbubbel te doorbreken, met als doel om de ‘ander’ te begrijpen. Google ‘Hoe kom je uit je filterbubbel?’, en je vindt allerlei praktische tips. Maar hiermee is de kous nog niet af. Het willen ontsnappen uit de filterbubbel is een gemakkelijk excuus om onze angst voor het vreemde te lijf te gaan. Een meer effectieve manier om het andere verhaal te begrijpen is om je daadwerkelijk te verplaatsen in iemand anders zijn schoenen. Leg de oorzaak bij jezelf: jij vervreemdt jezelf van de ander, niet je computer. Als je dat accepteert, dan pas kan je werken aan empathisch vermogen. Door te luisteren naar anderen, je oordeel zoveel mogelijk op te schorten en vragen te stellen. Louter het doorbreken van de filterbubbel gaat het probleem niet oplossen. Wees het algoritme te slim af en durf te veranderen.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven