Wikimedia Commons

De ismes van Israël

Terwijl in het Zuiden van Israël duizenden Israëliërs meerdere keren per dag de bunkers invluchten waar elk gebouw in dit land mee is voorzien en de bewoners van Gaza omringd zijn door destructie, zit ik hoog en droog in noordelijk Haifa. Dit is de meest liberale en diverse stad van Israël en momenteel een oase van rust. Ook wel ‘the proof that peace in the Middle-East is possible,’ aldus de decaan van de University of Haifa. Deze opmerking maakte hij echter wel lang voordat de hel losbarstte.

Hoewel ik er hier achter kom dat het dagelijks leven in Israël uit veel meer bestaat dan louter het conflict met de Palestijnen, is dit vaak het eerste wat in gedachten komt, denkend aan het beloofde land. Wanneer het Midden-Oosten weer eens in brand staat, opperen de besten een andere idealistische visie of hoopvolle suggestie. De één-staat oplossing, twee-staten constructie of erkenning door de VN van Palestina als semi-staat. Kom met iets geks en het is bedacht. Dit alles met het doel een vreedzame acceptatie van elkaar te bewerkstelligen. Als de Israëliër nou eindelijk eens het licht in de ogen van de Palestijn gunt en andersom, zou er niets meer aan de hand zijn. Op zoek naar die wederzijds acceptabele doelen, kom op jongens!

Zonder de antithese zouden beide groepen niet meer weten wie ze in Jahweh’s of Allah’s naam zijn.

Acceptatie is historisch niet eens een ongegrond droombeeld. Terug naar het begin. Toen met het Britse Mandaat van 1922 de eerste stappen tot het stichten van een Joods thuis in Palestina werden gezet, stonden zowel Zionisten als Arabische nationalisten positief ten opzichte van een gedeelde staat. Hoewel het Zionisme, de ideologie die streeft naar het stichten van een Joodse staat, nu door sommigen wordt gezien als de reinste vorm van landjepik, sloegen de Joden niet zomaar in het wilde weg hun slag. De Joodse immigratie was het resultaat van jaren wikken en wegen door meerdere belangengroepen over een mogelijke oplossing voor ‘de Joodse kwestie’[i] en werd in eerste instantie aanvaard. Toch vormde de Joodse aanwezigheid in Palestina[ii] al snel een bedreiging voor de Arabische inwoners op religieuze, territoriale en toen vooral economische gronden. Als gevolg hierop kwamen deze Arabische inwoners in opstand en eisten tevens een eigen staat.

Echter, voordat de Zionisten naar Palestina kwamen, leefden er diverse groepen Arabieren in dit gebied, elk met eigen gebruiken en geschiedenis. Er was geen sprake van de Palestijnen. Dit gegeven geldt als de basis van het argument dat Palestijns nationalisme niet legitiem is maar slechts een reactie op het Joodse voorbeeld - de na-apers. Als er voorheen nog geen gedeelde Palestijnse identiteit was, kan de komst van de Joden deze immers moeilijk in de weg hebben gezeten. Maar nee, mijns inziens vergroot de aanwezigheid van een Joodse staat juist de noodzakelijkheid tot de creatie van een Palestijnse. Sinds de soevereiniteit van Israël in 1948 bevinden Palestijnen zich tussen wal en schip. De hegemonie van de natiestaat zorgt ervoor dat mensen zonder nationaliteit niet bestaan in de internationale orde. Palestijnen zijn niemanden, in sterk contrast tot de Israëlische staatsburgers.

Een Palestijnse staat zou het einde aan dit conflict kunnen zijn. Ook Frans Timmermans, de nieuwe man op Buitenlandse Zaken, lijkt het hiermee eens te zijn. Maar niet zo snel. Afgezien van de realiteit dat de VS hier niet mee instemmen, zijn er meer obstakels. Het constructivisme leert ons dat identiteit niet intrinsiek is, noch rotsvast. Het is gebaseerd op een samenvoeging van categorieën: religie, etniciteit, nationalisme en de lijst gaat door. Sociale identiteit ontstaat niet in een vacuüm, maar wordt gevormd door tegenstellingen. Er is alleen een ‘ik’ als er een ander is. Vanuit dit oogpunt is het goede nieuws dat wanneer identiteit slechts een constructie is, deze ook afgebroken kan worden. Recept voor vrede: deconstructie van tegenstellingen, gevolgd door het opstellen van een nieuwe realiteit  waarin ‘de ander’ geaccepteerd wordt als een gelijke.

Op zoek naar die wederzijds acceptabele doelen, kom op jongens!

Dit is makkelijker gezegd dan gedaan. Het verschil in status tussen Israëliërs en Palestijnen is niet simpelweg de laatste muur die gesloopt moet worden voordat een gedeelde toekomst hen toelacht. Alsnog blijft de antithese tussen Palestijnen en Joodse Israëliërs het fundament van wie zij beweren te zijn. Deconstrueren die hap! Maar zelfs wanneer we accepteren dat in theorie menselijke identiteit zo makkelijk af te breken is als een toren legoblokjes, blijft dit haast onmogelijk te vertalen naar de praktijk. Volgens het Thomas-theorema (1928) zien mensen hun gefabriceerde realiteit als echt en handelen zij hiernaar. Het conflict mag berusten op een kunstmatige constructie; dit betekent niet dat de consequenties die eruit volgen minder reëel zijn. En geef toe, weet jij hoe je jezelf even afbreekt en heropbouwt?

In het geval van Israël en Palestina is deze tegenstelling bovendien niet alleen de kern van het conflict, maar tevens de kern van het dagelijks leven. Zonder de antithese zouden beide groepen niet meer weten wie ze in Jahwehs of Allahs naam zijn. Ik durf te wedden dat het Israëlisch identiteitsgevoel juist zo sterk is geworden door de tegenstand die het gaande weg tegenkwam. Indien we accepteren dat het Palestijnse nationalisme hier een reactie op is geweest, dankt dit zijn cohesie eveneens aan het verschil. Het conflict is zo onoplosbaar omdat de Joodse Israëliërs en de Palestijnen hun tegenstellingen nodig hebben voor bevestiging van het eigen zijn. Het is net een slechte relatie: ze kunnen niet met elkaar, maar zeker niet zonder elkaar.

Ook hier dromen de meeste mensen zoals jij en ik vast van vrede en verandering. Het conflict is voor hen echter niet slechts een onhoudbare situatie die zo snel mogelijk gestopt moet worden, zoals vredesvoorvechters graag beweren. Achterliggend aan het ideaal van wederzijdse acceptatie is het gegeven dat het leven zoals men het hier kent, de kern van wie men is, gefundeerd is op de tegenstelling ik versus de ander. Misschien ligt er hoop in het feit dat elke vorm van identiteit gebaseerd is op otherness en leidt verschil niet automatisch tot geweld. Maar in Israël wel. Er rest me niets dan cynisme, toch zou ik dit in Haifa’s bubbel van sereniteit bijna vergeten.


[i]  Hitler was niet de eerste die deze terminologie gebruikte; negentiende-eeuwse Zionisten waren er al mee in de weer. Theodor Herzl noemde zijn boek bijvoorbeeld Der Judenstaat. Versuch einer modernen Lösung der Judenfrage (1986). Deze tekst zou het funderende document voor de oprichting van de staat Israël worden.

[ii] Het gebied waar Israël en de Palestijnse gebieden zich nu bevinden werd al Palestina genoemd voordat er sprake was van zowel een Joodse als een Palestijnse natie.

Gerelateerde artikelen
Reacties
2 Reacties
  • Een interessante uiteenzetting. Zeker het ontstaan van beide identiteiten is leuk gevonden; als zij een eigen staat mogen en een sterke identiteit aannemen, dan is dat voor ons toch ook mogelijk?

    Waar ik het echter mee oneens ben is dat ze elkaar nu nog nodig hebben om hun identiteit te behouden. Het is wellicht zo dat zij elkaar hebben gevormd en gemaakt hebben tot wat ze nu zijn, maar die identiteit zal mijns inziens niet verbrokkelen wanneer zij losgekoppeld worden. Het is als een Perpetuum mobile die wanneer eenmaal aangezet tot beweging komt en vervolgens zichzelf gaande houdt.

  • Erg mooi Daphné! Ik denk dat je de muis bij zijn staart te pakken hebt. Om met Foucault te spreken: 'Waar kracht is, is weerstand.'

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven