Flickr / DonkeyHotey

De mensenrechtenroulette van het IOC

Waarom worden de Olympische Winterspelen eigenlijk georganiseerd in Sotsji, een subtropisch vakantieoord aan de Zwarte Zee? In de weken voor de opening werd deze vraag herhaaldelijk gesteld. De twijfels over Sotsji groeiden door de internationale verontwaardiging over de onlangs ingevoerde anti-homopropagandawet. Ook angst voor de veiligheid stak de kop door een vermiste terroriste. Waarom konden de Spelen niet in een onberispelijk Alpenland worden georganiseerd? Die keuze hadden de IOC-leden namelijk wel toen ze in 2007 Sotsji verkozen boven Salzburg. Moet het IOC wel landen als Rusland belonen met de eer van het organiseren van dit soort evenementen?

Vladimir Poetin had de moeite genomen om zelf naar de stemming van het IOC-congres in Guatemala te komen. Niet alleen om ‘zijn’ Sotsji te steunen, maar ook om de presentatie op zich te nemen. In het Engels beloofde hij natuurlijk dat het fantastische spelen zouden worden op een unieke locatie. Belangrijker, hij zei ook dat de Russische regering volledig achter de plannen stond en had bovendien per decreet voldaan aan alle gewenste privileges en voorwaarden van het IOC. Dit zijn voorwaardes zoals een eigen rijstrook op alle wegen rond de Olympische stad, exclusief te gebruiken door het IOC. Vervolgens stelde hij een ongekend hoog budget - 12 miljard dollar - beschikbaar voor het plan. Deze vorm van daadkracht maakt opkomende economieën populair bij organisaties als het IOC.

Naast de winterspelen zal Rusland in 2018 ook het WK voetbal organiseren. Collega BRIC-land Brazilië organiseert het WK voetbal van komende zomer en daarna de zomerspelen van 2016 in Rio de Janeiro. China mocht in 2008 de zomerspelen organiseren. India, het vierde lid van dit eliteclubje van nieuwe economische zwaargewichten, ligt op dit moment overhoop met het IOC, maar heeft intussen wel de wereld van het nobele Britse cricket op zijn kop gezet met een eigen commerciële topcompetitie.

Hoe hoger de eisen zijn, hoe hoger ook de kosten worden.

Voor de BRIC-landen zijn internationale sportevenementen een ideale manier om hun nieuwe voorspoed aan de wereld te tonen. Ook voor het IOC is deze samenwerking voordelig. Landen die nog vol in ontwikkeling zijn staan gunstiger tegenover grote investeringen in infrastructuur. Naast alle sportaccommodaties zijn er grote geldbedragen nodig voor vliegvelden, wegen en hotels om alle sporters, supporters, journalisten en bobo’s twee Olympische weken aan te kunnen. Hoewel duurzaamheid officieel een beoordelingscriterium is voor kandidaat-steden, gaat het uiteindelijk om het plaatje op de televisie. Het IOC verdient namelijk zijn geld met uitzendrechten en de grote sponsoren die zich aan deze beelden willen verbinden. De rekening voor alle bouwwerkzaamheden zijn volledig voor het organiserende land.

Dat in Sotsji deze kosten niet binnen de begroting bleven is geen verrassing. Geen enkele Olympische Spelen is ooit binnen het budget gebleven. Dit keer is er alleen meer dan het viervoudige uitgegeven van het originele budget, waardoor de uiteindelijke kosten zo’n 50 miljard dollar bedragen. Dat is niet alleen meer dan de duurste zomerspelen ooit, maar ook meer dan alle vorige 21 winterspelen bij elkaar opgeteld. Corruptie is daarvan de grootste oorzaak: veel opdrachten zijn uitgevoerd door de bevriende oligarchen of anderen uit de directe kring van Poetin. Natuurlijk gebeurde dit voor veel hogere kosten dan gebruikelijk, terwijl de werknemers amper werden betaald. Ook buiten de corruptie waren er veel problemen in de aanloop naar de Spelen. Bewoners zijn zonder compensatie hun huizen uitgegooid om ruimte te maken voor de werkzaamheden. Ondanks mooie groene beloftes ging de bouw van het sportpark in de sneeuw samen met veel milieuschade. Waar bij de Spelen in Vancouver en Sydney nog veel ruimte was om de oorspronkelijke bewoners te eren werden de Circassiërs in Sotsji volledig genegeerd.

Deze opsomming heeft Sotsji als onderwerp, maar de obstakels zijn niet uniek. Bij de zomerspelen in 2008 waren er vergelijkbare problemen. Ook daar was grote corruptie, een gebrek aan respect voor het milieu, rechten van arbeiders en minderheden. De financiële mogelijkheden van de BRIC-landen lijken gepaard te gaan met corruptie. Net zoals de daadkracht om de schop in de grond te zetten gepaard gaat met het gebrek aan oog voor de belangen van de lokale bewoners en het milieu. In 2016 bij Rio de Janeiro zullen deze problemen ongetwijfeld in meer of mindere mate terugkeren. Veel meer dan bij Vancouver 2010 en Londen 2012.

De vraag blijft of het IOC hier een moreel standpunt moet innemen. In ontwikkelingslanden komt corruptie niet alleen voor bij het organiseren van Olympische Spelen. Corruptie is een wijdverspreid probleem waar een sportbond als het IOC niet de geschikte instantie voor lijkt om een einde aan te maken. Aan de andere kant hebben de IOC-leden de keuze uit meerdere kandidaten voor de plaats waar de Olympische Spelen wordt georganiseerd en zouden dus de maatschappelijke gevolgen in een land kunnen meenemen in hun overweging. Een complicerende factor is dat het IOC steeds hogere eisen stelt waaraan de steeds groter wordende Spelen moeten voldoen. Met als gevolg dat hoe hoger de eisen zijn, hoe hoger ook de kosten worden.

Een prestigeproject om zich aan de wereld te tonen, dat mag wat kosten.

Voor de meeste landen zijn deze kosten moeilijk te verantwoorden aan de bevolking. Voornamelijk omdat de inkomsten tijdens de spelen het evenement meestal amper rendabel maken. Mede hierom heeft Rutte II besloten de plannen voor het eventueel binnenhalen van de spelen van 2028 in de ijskast te zetten. Nederland zoekt net als de meeste westerse landen vooral naar uitgaven waarop bezuinigd kan worden, in plaats van het binnenhalen van een miljarden kostenpost. Maar voor landen als Rusland en China ligt dat anders. Daar zijn de Olympische Spelen een prestigeproject om zich aan de wereld te tonen, en dat mag wat kosten. Minder van belang is wat daarvan de gevolgen zijn voor de bevolking.

Vanuit onze westerse samenleving met een democratische rechtsstaat en een grote middenklasse kijken wij verheven naar de rest van wereld. Afkeurend zien we aan hoe in Sotsji speciaal voor de Olympische Spelen dolfijnen uit Japan overkomen om bezoekers te vermaken tussen het aanmoedigen van de sporters door, terwijl even verderop de plaatselijke bevolking geen drinkwater en riolering heeft. Toch is het vooral de groei van de BRIC-landen die de wereldeconomie draaiend weet te houden. En een groeiende economie gaat nu eenmaal gepaard met groeipijn. Werd er rekening gehouden met de rechten van de kleine man in de tijd dat het westen zelf nog in stoomtreinvaart ontwikkelde ruim 100 jaar geleden, toen de Eiffeltoren werd gebouwd voor de wereldtentoonstelling?

Thomas Bach de voorzitter van het IOC zei er dit over: "We zijn geen supranationale regering, wij zijn geen superieur wereldparlement. We hebben geen mandaat om soevereine staten maatregelen op te leggen." Daar heeft Bach gelijk in, maar het is wel een taak van het IOC om er voor te zorgen dat de spelen niet blijven doorgroeien tot een punt waar alleen landen het kunnen betalen die de uitgaven niet hoeven te verantwoorden aan hun bevolking.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven