Wikimedia Commons

De Politieke Rechter

In de Tweede Kamer wordt binnenkort beslist of Ybo Buruma lid mag worden van de Hoge Raad der Nederlanden. Een benoeming die al sinds het begin van de 20e eeuw als formaliteit te boek staat: de nummer 1 op de lijst van kandidaten aangedragen door de Hoge Raad wordt automatisch benoemd. De gedachte hierachter is dat de wetgevende macht los van de rechtsprekende macht staat. Laatste staat weer los van de politiek en onthoudt zich op zijn beurt van politieke oordelen. De commotie omtrent de benoeming van Buruma zorgt ervoor dat de discussie over deze procedure weer wordt aangewakkerd. Hoe moet je als politiek omgaan met rechters waarvan de politieke voorkeur reeds bekend is?

Dat de benoeming van Buruma voor enige commotie zou zorgen was te verwachten. Buruma heeft zich de afgelopen jaren niet bepaald politiek afzijdig gehouden, hij is openlijk sympathisant van de PvdA en vergeleek Geert Wilders al eerder met Mussolini. Al jaren geleden, in 1991, sprak het CDA haar ongenoegen uit over de benoeming van Raadsheren. Uit onderzoek bleek destijds dat D’66 een grote aanhang had onder rechterlijke ambtenaren in opleiding. Maar ondanks de politieke voorkeur van een rechter zou dit geen invloed mogen hebben op de benoeming. Een rechter zal immers altijd op basis van het geldende recht een objectief oordeel vellen. Een stelsel waarin de rechter op politieke gronden wordt benoemd zoals in het - wat dit aangaande - progressieve Amerika kennen wij (nog) niet. Noch mag de rechter de wet toetsen aan algemene rechtsbeginselen. Ruimte voor politieke inmenging behoort er dus niet te zijn in ons rechtstelsel. De vraag is echter in hoeverre in de praktijk de rechter zich ook daadwerkelijk onthoudt van politieke oordelen. Direct onderzoek hiernaar is niet beschikbaar en uiterst complex.

Zodra de benoeming van Raadsheren op politieke gronden wordt beoordeeld ben je een stap verder in de richting van de Politieke Rechter. Of dit een goede of slechte ontwikkeling is zijn de meningen over verdeeld. In het licht van de machtenscheiding en de objectiviteit van de rechterlijke macht is het echter een slechte ontwikkeling. Daarom lijkt het mij verstandiger om de formele procedure door te laten gaan en de benoeming van de nieuwe rechters een rechterlijke aangelegenheid te laten.

Gerelateerde artikelen
Reacties
5 Reacties
  • Kijk tommi. Ten eerste is dat recht geen wetenschap, maar een willenschap. De vraag is wat we willen bereiken met het recht.

    Op zichzelf genomen kan een meer controlerende functie door de politiek tijdens de benoeming natuurlijk ook bijdragen aan de objectiviteit van de rechtelijke macht. Stel je maar eens voor dat er 7 personen in de Hoge Raad zouden zitten met allen dezelfde politieke voorkeur, dan zou de HR - waarschijnlijk - altijd dezelfde politieke visie blijven houden. Natuurlijk verwachten we dat deze 7 geleerden zich onthouden van politiek gekleurde uitspraken, maar daar ontkom je toch niet aan realistisch gezien.
    Ten tweede is het natuurlijk zo de die hele machtenscheiding gebaseerd is op het controleren van de drie verschillende machten onderling.

    Zoals de politieke voorkeur van Nederland veranderd om de zoveel jaar, zo lijkt het mij ook geen slechte zaak als de raadsheren van verschillende politieke achtergrond zouden zitten, eventueel gekozen door de politiek, in mijn optiek zou dit zelfs bijdragen aan - zo door jou genoemde - objectiviteit.

  • Er zijn in mijn ogen twee extremen waar je tussen balanceert. De subjectieve, politieke rechter, een rechter die zijn oordeel vanuit een partijpolitiek standpunt kan onderbouwen, uiteraard aan de hand van de wet, maar met ruimte voor partijpolitieke inbreng. En de objectief positivistische rechter, hij zal slechts de wet als leidraad gebruiken en zijn oordeel zal hier zo min mogelijk van afwijken.
    Natuurlijk is het onvermijdelijk dat een rechter enigszins zijn eigen mening zijn beslissing laat beïnvloeden. Zodra je echter de rechter vanuit de politiek benoemt zul je aan politieke vrijheid vrij spel geven en zal de rechter vanuit zijn politieke standpunten oordelen.
    Iets genuanceerder, als je vanuit de politiek rechters aanstelt verlies je de neutraliteit die je als burger verwacht van de rechterlijke macht. Een rechter is er niet als handlanger van de politiek, maar dient een objectief, politiek neutraal oordeel te vellen aan de hand van het geldende recht. Daarom moet de politieke discussie in mijn ogen ver verwijderd blijven van de rechtsspraak.
    En ja, een benoeming als deze van Buruma is ietwat onhandig van de Hoge Raad. Maar als je vertrouwen hebt in de rechtsspraak dan vertrouw je er ook op dat een raadsheer zijn politieke oordeel buiten zijn beslissing laat. Juist hij dient privé en werk gescheiden te houden.

  • Gezien het veranderlijk politieke klimaat en de daarmee samengaande veranderende (heersende) opvattingen zou ik opteren voor een variant in de richting van de door Palumbo genoemde objectief positivistische rechter. De wet dient altijd de vigerende leidraad te vormen in het kader van machtenscheiding en continuiteit van beslissingsbeginselen. In een extreem langs een andere dimensie zou, in het geval van de expliciet partijgerelateerde benoemingen, een lid van de HR beslissingen kunnen gaan nemen die zijn relatie tot zijn politieke partij bekrachtigen, teneinde niet als partijverloochenaar gezien te worden.

  • Juist het veranderlijke politieke klimaat zorgt voor een evenwichtige samenstelling van de Hoge Raad, als de politiek beslist over benoeming.

    Juist wanneer de club van de Hoge Raad zijn eigen leden mag benoemen zal een bepaald politiek spectrum oververtegenwoordigd zijn (zo blijkt bijvoorbeeld dat d66 goed vertegenwoordigd is binnen de rechtelijke macht). De objectief posivistische rechter lijkt mij een utopie.

    Naar amerikaans voorbeeld lijkt het me daarom een goede zaak om een gemeleerd politiek vertegenwoordigde HR te hebben. Objectief en posivistisch kan dan van ondergeschikt belang zijn, omdat de raadsheren elkaar, met en door hun meningen, politiek gekleurd of niet, in evenwicht houden, waardoor een neutraal, evenwichtig oordeel gegeven kan worden.

    Wat betreft de "politieke" uitspraken die rechters zouden doen, er zijn mij weinig zaken bekend waarin getwist werd om een controversieel politiek standpunt, waardoor dit me een weinig relevant argument lijkt. Daarbij kan ik me wel enkele zaken bedenken gewezen in de VS of in het Verenigd Koninkrijk, waarbij een rechter juist expliciet afstand nam van bepaalde standpunten van "zijn" partij.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven