Flickr / Quinn.Anya

De twilight van Vonnegut

Het zou een verhaal van Kurt Vonnegut zelf kunnen zijn: Kilgore Trout – een aan lager wal geraakte schrijver van scifiporno, bewonderaar van het communisme en een terugkomend karakter in de boeken van de Amerikaanse auteur – gaat een samenwerking aan met een kapitalistische uitgeverij om geld te verdienen aan de fantasie van zijn bewonderaars. Truth is stranger than fiction. Sinds augustus van dit jaar kunnen fans verhalen verkopen die gebaseerd zijn op de personages van Vonnegut via Kindle Worlds, een online platform van Amazon.com. Gaat het de commerciële internetreus lukken om te verdienen aan fanfiction, een enorme online subcultuur waarin fans verhalen schrijven op basis van hun favoriete personages? Waarschijnlijk niet: het platform druist namelijk in tegen alles wat fanfiction leuk en spannend maakt.

Sinds het enorme succes van Vijftig tinten grijs hebben uitgevers over de hele wereld plotseling interesse in fanfiction. E. L. James, de auteur van de softporno roman, begon met schrijven toen ze in 2009 de site fanfiction.net ontdekte: een online archief van miljoenen verhalen gebaseerd op populaire series zoals Harry Potter en Lord of the Rings. Onder haar pseudoniem ‘Snowqueens Icedragon’ verwierf ze al snel populariteit met erotische verhalen, waarvoor ze karakters van de succesvolle serie Twilight gebruikte. Deze verhalen zouden uiteindelijk aan de basis staan van haar Vijftig-tintentrilogie.

Sinds het enorme succes van Vijftig tinten grijs hebben uitgevers over de hele wereld plotseling interesse in fanfiction.

Fanfic auteurs maken gebruik van andermans karakters om hun eigen verhaal te schrijven. De fantasieën die fans over hun favoriete personages hebben, blijken vooral seksueel getint. Het jargon dat de schrijvers gebruiken om de lezer een hint geven over de inhoud, illustreert dit (licht) erotische karakter. Zo wordt een verhaal dat bijna geheel bestaat uit seks omschreven met de letters ‘PWP’, die staan voor ‘Plot? What plot?’. En bij ‘Slash’ worden verschillende, vaak mannelijke, personages aan elkaar gekoppeld. De term verwijst naar het leesteken dat tussen de samengevoegde personages in de titel van het verhaal staat: ‘Sherlock/Dr. Watson’, ‘Kirck/Spock’ of ‘Harry/Hermelien’.

De komst van het internet gaf fanfiction een enorme impuls. In openbare online archieven als fanfiction.net en archiveofourown.org staan miljoenen verhalen van tienduizenden auteurs. Fanfic heeft door het internet dan ook een ander karakter gekregen. Voor de digitale revolutie waren uitgevers en platenmaatschappijen de enigen die boeken en muziek massaal konden verspreiden. Deze ‘autoriteiten’ bepaalden wat als cultuur werd aangemerkt. Met de komst van internet zijn uitgevers en platenmaatschappijen dit monopolie verloren en is de culturele productie steeds verder gedemocratiseerd. Hierdoor zijn we tegenwoordig veel beter in staat een relatie met culture ‘producten’ aan te gaan. Levi Grossman beschrijft de leden van de fanfic gemeenschap in een veel geciteerd artikel uit 2011 in Time dan ook als een nieuw soort cultuurconsumenten: ‘They’re fans, but they’re not silent, couchbound consumers of media. The culture talks to them, and they talk back to the culture in its own language.’ Als volwaardige leerlingen van Andy Warhol maken we onze eigen cultuurcollages, om deze vervolgens relatief simpel onder een miljoenenpubliek te verspreiden. De fanfiction is een perfect voorbeeld van de zogenaamde remixcultuur van het internet.

De literaire kwaliteit van de fanfic collages wordt vaak niet hoog ingeschat. Dit is over het algemeen volkomen terecht. Het is echter de vraag of fanfiction wel als literatuur beoordeeld moet worden. Iedereen die fanfic als pornografische bagger betitelt, zou moeten nagaan of zijn eigen fantasie wel zo literair verantwoord is. Het succes van crossovers, zoals E. L. James, tussen de ‘literaire’ en fanfic-wereld is dan ook vooral een smet op het blazoen van de uitgevers die blijkbaar bereid zijn om onze platte fantasie in hun fondsen op te nemen.

Kindle Worlds hoopt op nog veel grotere schaal dan de uitgevers van James te verdienen aan fanfiction. Het model is simpel: Amazon koopt de rechten van een bepaalde serie of auteur, zoals Kurt Vonnegut, en stelt deze beschikbaar aan fanfic-auteurs, die hun verhalen vervolgens via het platform kunnen verkopen. Afhankelijk van de lengte van het verhaal, krijgt de auteur tussen de twintig en dertig procent van de opbrengsten. De rest gaat naar Amazon en de originele rechthebbenden.

Ondanks grootse lancering van het project, lijkt het zeer onwaarschijnlijk dat Kindle Worlds een succes zal worden. Ten eerste moeten auteurs die hun verhalen via het platform willen verkopen zich aan een set spelregels houden. Deze voorschriften staan echter haaks op de fantasie van de fanfiction gemeenschap: pornografie in het algemeen en homoseksuele relaties in het bijzonder worden niet toegestaan. Daarnaast zijn crossovers uit den boze. Het verhaal met de onderkoelde titel ‘Captain Picard meets Elrond from Lord of the Rings’, dat begint met de onvergetelijke openingszin ‘Picard is on the most important mission of his life: a mission for fun’, zou de censor van Amazon nooit goedkeuren.

Leent literair werk zich überhaupt wel voor de vaak (soft)erotische fantasie van fanfic-schrijvers?

Veel belangrijker is dat het verdienmodel van Kindle Worlds niet strookt met het niet-commerciële karakter van fanfic. De auteurs beschouwen hun werk niet alleen als een creatieve maar zeker ook als een politieke daad. Ze vinden dat ze het recht hebben om het huidige, en in hun ogen archaïsche, auteursrecht te schenden. Door hun werk via Kindle Worlds te verkopen, zouden auteurs niet alleen het copyright bevestigen maar komt ook hun eigen werk onder deze ‘oude’ regel te vallen: Amazon komt automatisch in het bezit van alle rechten van elk werk dat via Kindle Worlds gepubliceerd wordt.

Terug naar het werk van Vonnegut. Zullen Billy Pilgrim – de antiheld van Slaughterhouse-Five - Kilgore Trout en andere personages snel een succes worden op Kindle Worlds? Leent literair werk zich überhaupt wel voor de vaak (soft)erotische  fantasie van fanfic schrijvers? Het lijkt niet erg waarschijnlijk. Slechts een fractie van de miljoenen verhalen op fanfiction.net zijn gebaseerd op literaire klassiekers. Zo leveren de zoekopdrachten ‘Vonnegut’ en ‘Tolstoy’ respectievelijk vijfentwintig en achtentwintig hits op. Een verhaal dat triomfantelijk wordt aangekondigd als ‘War and Peace 2’ telt slechts het teleurstellende aantal van 449 woorden.

Zou de Amerikaanse schrijver blij zijn geweest met Kindle Worlds? Ook dit is zeer onwaarschijnlijk. In 1975 publiceerde Philip Farmer onder de naam Kilgore Trout de roman Venus on the Half-shell. Tot zijn afgrijzen werd Vonnegut overladen met felicitaties: iedereen ging ervan uit dat hij de schrijver van het werk was. De auteur was echter verre van blij met de goedkope persiflage van Farmer. In de Science Fiction Review bracht hij op verbeten en ironische toon zijn felicitaties aan Farmer over: ‘I thank him [Farmer] for the honor he did me, and I congratulate him on writing a bestseller in only six weeks. It takes me years and years.’

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven