Wikimedia Commons/Caspar David Friedrich

De vluchtelingendeal met Turkije is alles wat Europa niet zou moeten willen

The western land, nervous under the beginning change. The Western States, nervous as horses before a thunder storm. (…) The causes lie deep and simply — the causes are a hunger in a stomach, multiplied a million times; a hunger in a single soul, hunger for joy and some security, multiplied a million times; muscles and mind aching to grow, to work, to create, multiplied a million times. - John Steinbeck, The Grapes of Wrath

Afgelopen week bereikte het vluchtelingenprobleem een nieuw dieptepunt met het voorstel van Turkije aan de EU. Een kernbegrip binnen dit voorstel is resettlement: het terug naar Turkije sturen van 160.000 vluchtelingen die illegaal via dat land Europa binnen zijn gekomen. Dit zou moeten gebeuren volgens het zogenaamde one-in-one-out-principe: voor elke vluchteling die teruggestuurd wordt naar Turkije, stuurt het land een andere vluchteling naar Europa. Dit gebeurt dan volgens het derde kernbegrip van deze deal, relocation: het evenredig herverdelen van vluchtelingen over Europa. Op deze manier wordt de ‘Balkanroute’ afgesneden en kan de EU de vluchtelingenstroom via Turkije in ieder geval stoppen. In ruil voor dit alles krijgt Turkije 6 miljard euro en wordt de procedure omtrent het lidmaatschap van de EU versneld.

Heeft alleen de Europeaan “recht op leven, vrijheid, en onschendbaarheid van zijn persoon”?

Hoewel deze deal een stap lijkt te zijn in de richting van een oplossing van het vluchtelingenprobleem, druist het in tegen alles wat wij onder onze Europese waarden verstaan. Twee dagen na het verschijnen van de plannen plaatste The Guardian een opiniestuk van Guy Verhofstadt. Daarin beargumenteert hij dat deze deal fundamenteel onjuist is, zowel op morele als legale gronden. Ten eerste, zo zegt hij, zijn massale verdrijvingen verboden door de Geneefse conventie van 1951. Daarnaast is Erdogan een politieke opportunist met weinig respect voor persvrijheid en mensenrechten in zijn eigen land – beide Europese kernwaarden. Behlül Özkan gaat in een stuk op The Huffington Post zelfs een stap verder en vergelijkt Erdogan’s Turkije met de Sovjet-Unie onder Stalin.

Genoeg reden dus voor de EU om deze deal resoluut van de hand te wijzen, maar toch lijken de regeringsleiders – op enkele na – er wel oren naar te hebben. Los van de vraag of we als Europa samen moeten willen werken met een semi-dictatoriaal regime, staat er hier iets veel belangrijkers op het spel: het leven en geluk van duizenden mensen. Wat de regeringsleiders en media nog wel eens willen vergeten is dat de ‘vluchtelingenstroom’ niet een grote, naamloze massa is, maar bestaat uit duizenden individuen die hun huis, land, en leven hebben moeten ontvluchten, die in gammele bootjes de Egeïsche zee over hebben moeten steken, om eenmaal in Europa aangekomen als beesten behandeld te worden. Heeft alleen de Europeaan “recht op leven, vrijheid, en onschendbaarheid van zijn persoon”, artikel 3 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens?

De manier waarop Europa omgaat met vluchtelingen wijst erop dat ook in deze begrippen gradaties zitten. Duizenden mensen, opgesloten in een niemandsland tussen Griekenland en Macedonië, werden als een troep wilde dieren opgejaagd met stungranaten toen ze door de barricades heen probeerden te breken – een ontsnappingspoging als het ware. En ook bij deze nieuwe deal komen vrijheid en onschendbaarheid in het gedrang. Relocation en resettlement, dat betekent in de praktijk dat 160.000 mensen die net de gevaarlijkste tocht van hun leven hebben afgelegd, tegen hun wil teruggestuurd worden. Tot zover vrijheid en onschendbaarheid.

Voordat we onszelf verliezen in ongegronde onderbuikgevoelens, moeten we kijken naar onze humanitaire plicht

Hier worden mensen als politiek drukmiddel ingezet. Het zijn mensen die hier het risico lopen massaal gedeporteerd te worden. Het is niet zozeer onze politieke plicht als Europa om een ‘(eind)oplossing’ te vinden voor het vluchtelingenprobleem, maar het is onze morele plicht als mensen om een medemens in moeilijke tijden te helpen. Want laten we wel wezen: wat is nou de oorzaak van het probleem? Toch niet de hoeveelheid mensen die Europa binnenkomt op dit moment? Volgens cijfers van het UNHCR waren er medio 2015 zo’n 3,5 miljoen vluchtelingen in Europa. Op een totale populatie van 508 miljoen is dit slechts 0,7 %. Meer dan 90 % van de vluchtelingen wordt daarnaast in de eigen regio opgevangen. Maar toegegeven, als ze er niet waren, had men niet van een probleem gesproken. Dit betekent echter niet dat de vluchtelingen het probleem zíjn. Ligt het probleem niet in het feit dat we elke niet-Westerling die het land binnen probeert te komen in een kamp stoppen,  ervan weerhouden om te werken, te studeren, of op een andere manier bij te dragen aan en deel te worden van de samenleving?

Angst voor het vreemde en angst voor wat er komen gaat is iets van alle tijden, zo blijkt ook uit het citaat aan het begin van dit stuk (uit 1939!). Maar waar is Europa op dit moment zo bang voor? Dat de huidige vluchtelingenstroom de samenleving volledig zal ontwrichten? Er zijn culturele verschillen tussen ‘hen’ en ‘ons’, dat is ontegenzeggelijk. Maar voordat we onszelf verliezen in ongegronde onderbuikgevoelens, moeten we eerst kijken naar onze humanitaire plicht. We moeten als Europeanen niet deze samenwerking aangaan met een politicus met dictatoriale neigingen. We moeten juist aan al die vluchtende medemensen onze menselijke kant laten zien . Laten we die mensen die op dit moment Europa binnen komen op zoek naar veiligheid, deze veiligheid niet uit politieke overwegingen ontzeggen, maar laten we ze uit menselijkheid – één van de kernwaarden van het moderne Europa – de kans bieden die elk mens verdient.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven