Flickr / Paul Lowry

99,99 procent ligt vast

Oktober stond in het teken van de slag om het populaire gelijk. In de maand van felle ‘welles-nietes-discussies’ over de folder van Bart Smit en de kleur van Zwarte Piet, was er eigenlijk maar een winnaar: het percentage.

Als eerste was er Neerlands bekendste neurobioloog Dick Swaab. Begin oktober beslechtte hij bij Pauw en Witteman de discussie over de vermeende seksistische reclamefolder van Bart Smit (‘Zo goed zijn als mama, dat wil je ook!’) in zijn voordeel door te stellen dat het verschil tussen man en vrouw ‘al miljoenen jaren genetisch vastligt.’ Een dappere poging van wetenschapsjournalist Asha ten Broeke om te ontsnappen aan Swaabs’ biologisch determinisme – door middel van het aan de kaak stellen van culturele stereotypen (inclusief het inzetten van een paar procenten hier en daar) – werd hartelijk weggelachen door een tafel vol heren die het probleem niet zagen.

In de maand van felle discussies over de folder van Bart Smit en de kleur van Zwarte Piet, was er eigenlijk maar een winnaar: het percentage.

Swaab heeft zich de laatste jaren bewezen als een fervent procentoloog. In interviews en debatten schudt hij vaak het ene na het andere percentage uit zijn mouw om de bevindingen uit hersenonderzoeken kracht bij te zetten. Intelligentie zou voor 70 procent genetisch bepaald zijn. Spiritualiteit zou voor 50 procent al vastliggen bij de geboorte. En twijfel je of je heteroseksueel of homoseksueel bent, vraag het Swaab en hij heeft wel een percentage voor je. In zijn populair-wetenschappelijke bestseller Wij zijn ons brein (2010) gebruikt Swaab tientallen percentages als stijgbeugels om zijn stokpaardje te berijden: wie je bent en wat je doet is vooraf vastgelegd in je genen. Zo betoogt hij dat 99,99 procent van je hersencellen al voor je vierde gevormd is en dat je het daar ‘de rest van je leven mee moet doen.’ Hier verandert een folder van Bart Smit niets aan, dus laten we er vooral niet moeilijk over doen.

Het percentage is uitgegroeid tot een autoriteit waarmee moeilijk is te discussiëren. Verzekeraars weten dat al langer: ze hoeven ons maar op een kleine kans op een ongeluk te wijzen en we zijn meer dan bereid geld neer te leggen om het percentage weg te drukken – soms wel meerdere keren voor hetzelfde risico. Percentages liegen niet, is het idee, zeker niet als de uitkomst is ‘gebleken uit wetenschappelijk onderzoek.’ Het daadwerkelijk lezen van het onderzoek lijkt dan van secundair belang. Het percentage belandt vetgedrukt in de krant, terwijl de methodologische beperkingen van het onderzoek, inclusief de manier waarop het percentage eerst tot stand is gekomen en vervolgens is geïnterpreteerd, achterwege blijft. Dat heeft zo’n procent blijkbaar niet nodig.

Geen wonder dat het percentage deze maand werd ingezet om de discussie aller discussies te beslechten. Toen de kritiek op de goedlachse knecht van Sinterklaas zich ontwikkelde als ‘een niet te stoppen sneeuwbal,’ besloot het Algemeen Dagblad zelf op onderzoek uit te gaan om de discussie voor eens en altijd in de zak te stoppen. De krant vroeg aan ‘Nederlanders met een donkere huidskleur’ wat ze van alle commotie rond het Sinterklaasfeest vonden. En wat bleek: ‘85 procent heeft geen enkel probleem met Zwarte Piet.’ Het nieuws werd groots aangekondigd op de voorpagina, met in chocoladeletters ‘Steekproef AD: Zwarte Piet moet blijven!’ en daaromheen tientallen namen en pasfoto’s van welwillende donkere Nederlanders. Het percentage had gesproken en over de gammele opzet van de steekproef – het AD vroeg aan 155 willekeurig donkere mensen op straat of Zwarte Piet moest blijven (want ‘de discussie gaat over hen’!) – of wat het percentage überhaupt toevoegde aan de discussie, had niemand het verder.

In andere discussies werkt het vaak hetzelfde. Het percentage wordt onthaald alsof de objectieve waarheid in getallen, procenten en grafieken tot ons komt. Dit zegt het percentage, daar moeten we het mee doen. Meestal kunnen we er echter weinig mee.

Neem het met percentages doordrenkte biologisch determinisme van Swaab, dat elke discussie onmogelijk maakt. Opmerkingen over sociale constructies van gender en hun politieke consequenties worden van tafel geveegd met het inzetten van percentages. Maar als 70 procent van onze intelligentie genetisch wordt bepaald, hebben we dan niet 30 procent waar we wél invloed op kunnen uitoefenen? En als 85 procent van de donkergekleurde Nederlanders het Sinterklaasfeest een warm hart toedraagt, is het probleem dan opgelost? (Niet echt, betoogt Matthijs Krul)

In een tijd waarin we steeds minder geïnteresseerd zijn in wiskunde maakt het percentage een opmerkelijke opmars.

In een tijd waarin we steeds minder geïnteresseerd zijn in wiskunde, maakt het percentage een opmerkelijke opmars. Heb je een mening die je enigszins wetenschappelijk wilt aankleden? Gooi er dan hier en daar een procentje in, want dat geeft het geheel een aura van objectiviteit. Zo bleek onlangs uit ‘nieuw wetenschappelijk onderzoek’ dat mannen met hun geliefde ongeveer 7 procent langzamer lopen tijdens een wandelingetje in het park, dan wanneer ze hetzelfde rondje lopen met een platonische vriendin. De onderzoekers – niet toevallig evolutiepsychologen – verklaarden het gedrag als een uitkomst van de evolutie: die 7 procent zou de kans op voortplanting verhogen omdat vrouwen bij een lagere wandelsnelheid meer energie zouden overhouden voor: seks.

Het procent als retorisch instrument. Een wondermiddel om de wereld mee te categoriseren, te begrijpen en te verklaren, zonder dat het veel helderder wordt. Wat moeten we met het idee dat spiritualiteit voor 50 procent in onze genen zit? Hoeveel tijd verlies je als je 7 procent langzamer loopt?

Dat laatste is dan wel weer uit te rekenen. Wanneer een man in zijn eigen tempo zou lopen, dan moet hij aan het einde van de Kalverstraat (zo’n kilometer lang) een volle minuut op zijn geliefde wachten. Tenminste, in het zeer onwaarschijnlijke geval dat ze alle etalages van schoenenwinkels heeft genegeerd.

U vindt de laatste opmerking seksistisch? Grote kans dat het aan uw genen ligt. Procentueel gezien dan.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven