Flickr / Images of Money

Don't Waste A Good Crisis

Voordat de politiek en daarom ook de media de komkommertijd ingaan, blijkt er maar eenzijdig nieuws op het nationaal toneel te spelen, te benoemen met één woord: bezuinigingen.

De val van de Lehman Brothers van 15 september 2008 is inmiddels al drie jaar en tien maanden geleden, laat staan hoe lang de ontwikkelingen duurden, die daaraan vooraf gingen en die het zover hebben laten komen.  Maar nu begint de politiek pas de werkelijke scherven op te vegen van wat een ‘ideale’ vrije markt leek te zijn.

De Volkskrant, woensdag 9 mei 2012, Interview Lans Bovenberg en Bas Jacobs, economen: ‘Akkoord gaat te veel over lastenverzwaring’. De twee hebben de plannen doorgerekend van de coalitie van VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie. “De vijf partijen hadden minder doldriest de overheidsfinanciën op korte termijn moeten saneren en zich meer moeten richten op de structurele zwakten van de economie en begroting”, vinden de professoren.

Men kan stellen dat de financiële crisis van eind 2007 een deregulatie van het neoliberale, ‘zelfregulerende’ systeem bewerkstelligd heeft. Sindsdien is externe regulatie van het systeem weer bespreekbaar en wordt dat zelfs als noodzakelijk gezien. Inmiddels zijn er al veel overheidsmaatregelen genomen om de economie te stimuleren. De lastenverzwaring uit de krantkop hierboven is slechts een greep daaruit. Tegelijkertijd geeft het bericht aan dat de geesten ook rijp waren voor meer dan een technische correctie zoals bezuinigen. Bovenberg en Jacobs  beogen een meer structurele verandering van het economisch systeem op langere termijn.

De neoliberale markt wordt verklaard door experts van de economische wetenschap. Op het beeld dat deze experts baseerden economische beleidmakers in de periode na de financiële crisis hun beleidsplannen en economische regelgeving. Men richt zich daarbij met name op fiscale discipline en bezuinigingen. Critici noemen deze beleidsintenties  ‘blinde chirurgie’ of ‘camouflage’. De problemen van de financiële sector, het ontbrandingspunt van de crisis in het hele economische stelsel, worden door louter bezuinigen niet aangepakt. Er is sinds de crisis geen andere weg ingeslagen, maar financiële spelletjes worden verder gespeeld. En het lijkt er eerder op dat de crisis overwonnen kan worden als economen het beeld van de ‘perfecte’ vrije markt achter zich laten en een duurzamer systeem de overhand zou krijgen. Of zoals de welbekende econoom Paul Krugman zegt: “They have to face up to the inconvenient reality that financial markets fall far short of perfection, that they are subject to extraordinary delusions and the madness of crowds.” Zodanig kan de focus niet op ‘bezuinigen’ of ‘niet bezuinigen’ liggen, want als politici louter zo redeneren, bouwen zij voort op het oude spelletje dat de uit de hand gelopen vrije markt met hun speelde. Vat men de crisis als een situatie op, waarin de gebreken van dit spel naar voren komen, dan kan men dit spel omdraaien. De ‘perfecte’ vrije markt zal de politiek niet langer als marionet moeten gebruiken, maar het is de politiek die de economie in goede banen moet leiden.

De politiek moet échte welvaart nastreven in plaats van de papieren waarheid van het neoliberalisme. Nu poogt men de economische groei van voorheen kunstmatig te herstellen. Door de opkomst van de financiële markten ervoeren wij sinds de jaren ’70 economische groei tot eind 2007 (het begin van de huidige financiële crisis). Deze economische groei staat echter niet gelijk aan welvaart, en daarom moet de betekenis en waarde van economische groei onderzocht worden, stelt de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum. Zij wil op constitutioneel rechtelijk vlak een structurele verandering aanbrengen in de kijk op welvaart. Welvaart wordt vooralsnog gemeten in economische termen, gebaseerd op het bbp van landen. Nussbaum stelt dat dit een verre van representatief meetpunt is voor welvaart.

Bezuinigingen mogen nu dan wel noodzakelijk zijn, maar het is zeker niet een voldoende maatregel met betrekking tot het herstellen van de economische groei. Korte termijn oplossingen kunnen niet de structurele veranderingen te weeg brengen die wél nodig zijn. Krugmans visie wordt op verschillende vlakken gedeeld; uit verscheidene gebieden en disciplines klinken alternatieven voor een toekomstgerichte aanpak van de structurele problemen in de economie die mede de crisis te weeg gebracht hebben.

Initiatieven die een alternatieve kijk op het heersende, falende systeem bieden zijn als volgt te categoriseren:

1. Inzichten in de praktijk van de economische wetenschap:

Het handelen op de financiële markt baseert zich primair op de uitspraken van de economische wetenschap. Dan ligt het voor de hand dat de economische wetenschap de eerste stap moet zetten op de weg naar een structurele verandering van economisch denken en doen. Dit kan bereikt worden door de actuele inzichten die gedragseconomen bieden. Ons economische systeem wordt niet louter door rationaliteit beheerst, zoals wel aangenomen werd.

2. Kennis uit andere disciplines – antropologie, filosofie, psychologie – zullen de economische wetenschap moeten ondersteunen en aanvullen in economische modellen en voorspellingen. Economisch beleid, de politiek, is namelijk direct gelinkt en gebaseerd op de uitspraken van deze modellen. Door bredere kennis in economische vraagstukken te betrekken, creëert men  een holistisch en realistischer beeld van de economie, en daarmee is het sprookje van de ‘perfecte’ vrije markt afgelopen.

3. Initiatieven die voor een duurzame input in verkiezingsprogramma’s staan:

Een concreet voorbeeld daarvoor zijn de tien standpunten van de omstreden jongerenbeweging G500, die ervoor pleit een lange termijn denkkader in de agenda’s van de centrale partijen te integreren. Het is de vraag of zij zich kunnen doorzetten in de verkiezingen van september.

De Groene Zaak is een ander praktisch voorbeeld. ‘…omdat Nederland alleen door duurzaam te ondernemen uit de crisis kan komen’, luidt de conclusie van hun persbericht. Deze ondernemersvereniging biedt een praktische handleiding voor een duurzamere economie, door middel van een voorstel aan duurzame agendapunten. Ook daar kan men de vraag stellen of duurzaamheid werkelijk een fundamentele oplossing biedt, of ook voort zal bouwen op het oude spel.

Een derde voorbeeld zijn de initiatieven vanuit de financiële sector zelf: Zogenaamde ‘new leadership’-initiatieven staan voor een herintroductie van waarden en normen in bedrijven. De negen-tot-vijf-mentaliteit wordt weer omarmd: deze zorgt voor een andere mentaliteit op de werkvloer, de schreeuwende, coke snuivende, gokker verlaat het toneel.

Terug naar de verkiezingen van september. De politiek moet deze voorgestelde lange termijn oplossingen met twee handen aanpakken. Zij moet haar kiezers de urgentie van deze structurele verandering in de economie duidelijk maken. In plaats daarvan probeert zij nu ingrijpende, structurele veranderingen uit de weg te gaan uit angst om kiezers te verliezen en draagt zij korte termijn oplossingen aan, waar op lange termijn niemand baat bij heeft. Crisis betekent in het grieks ‘beslissing’. ‘De crisis zou positief moeten worden opgevat: als een kans’, stelt Willem Schinkelgroen, auteur van De Nieuwe Democratie (2012). Een crisis is een mogelijkheid tot verbetering.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • Christy van Bekkum,

    Deze crisis was niet ontstaan bij een correcte opvoeding met fatsoen,normen , waarden en gelijkwaardige omgang met elkaar.  Het bezuinigen op het uurloon en de werktijd is al vele jaren  een eenzijdig populaire maatregel van de werkgeversorganisaties om toch wel groei en winst te kunnen genereren. Zij nemen , nu de concurrentie zo zwaar is van de andere organisaties die ook groei en winst willen, steeds meer af van de werknemer en dat is de grens van fatsoen in Nederland al jaren aan het overschrijden.  Dat is een grote vergissing waar we net als bij de slavernij en de war on drugs ons kapot voor moeten schamen in plaats van economie en Euro lulkoek als excuus voor idiote uitbuiting te gebruiken. We hebben meer dan genoeg overconsumptie en het blijven produceren is te milieubelastend en niet rendabel genoeg om normaal loon van te betalen aan de arbeider dus beter kunnen we inderdaad direct gaan herverdelen richting deze arbeider waar nu de bezuinigingen op gericht waren. Deze economie is niet beschaafd en onze economen zullen dat moeten gaan inzien en zich in een hoekje gaan schamen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven