Flickr / Dallas1200am

Dromen politici wel over de toekomst?

Het is jammer - maar ook geen wonder - dat Nederlandse politici zelden aangeven groot fan te zijn van science fiction. In dit opzicht zijn ze de perfecte afspiegeling van de Nederlandse samenleving, want dit literaire genre heeft hier weinig voet aan de grond kunnen krijgen, laat staan dat er een Nederlandse traditie uit voort is gekomen. Juist deze literature of ideas leent zich echter uitstekend als parabel de samenleving en maatschappijkritiek.

Anders dan de Amerikaanse verkiezingen lijkt de campagne in Nederland meer gefocust te zijn op concrete beleidsmaatregelen, terwijl in de VS - land of hope and dreams - met veel kleuren een toekomstbeeld aan de horizon wordt geschetst. Het is de vraag of Amerikaans beleid ook daadwerkelijk een langetermijnvisie terzijde heeft gelaten. De retoriek probeert in ieder geval de glorie van de komende 100 jaar in één zin te vatten. Hoewel de Nederlandse politiek niet direct ten onder hoeft te gaan aan holle frasen, zou een campagne wellicht wel aan zeggenschap en gedrevenheid winnen door duidelijk te maken waar Nederland naartoe gaat in de toekomst. Alhoewel een discussie over hypotheekrenteaftrek ons misschien vertelt of we ooit nog van onze private schuld af gaan komen, wil ik vooral weten of Nederland als samenleving een mooie toekomst staat te wachten.

Juist deze literature of ideas leent zich echter uitstekend als parabel de samenleving en maatschappijkritiek.

Een rationele verbeelding van alternatieve werelden en toekomstbeelden lijkt misschien enkel bedoeld te zijn om ons uit de werkelijkheid halen, maar het laat ons juist zien wat de mogelijkheden zijn van een samenleving. In tegenstelling tot het gros van de Nederlandse literatuur geeft scifi niet een representatie van de samenleving, maar wijst ons op alle mogelijkheden. In een verkiezingscampagne wil ik een wereld te zien krijgen zoals deze zou kunnen zijn, en niet zoals deze is.

In de meeste scifi wordt een alternatieve wereld in de nabije toekomst gepresenteerd, vaak dystopisch van aard. 1984, Brave New World en A Clockwork Orange zijn inmiddels conventionele schrikbeelden geworden om de teloorgang van de maatschappij te beschrijven. Nu zou ik Rutte en Samsom graag Do Androids Dream of Electric Sheep? van Philip K. Dick in de handen willen drukken. Of, mochten de coalitieonderhandelingen te uitputtend zijn, dan kunnen ze Blade Runner opzetten, de verfilming van het boek.

In dit boek van Dick uit 1968 moet bountyhunter Rick Deckard, nadat het grootste deel van de wereld onleefbaar is geworden door een nucleaire oorlog, in een postapocalyptisch San Fransisco zes androids ‘neutraliseren’. Deze androids zijn amper te onderscheiden van mensen, maar verraden zichzelf door geen empathisch vermogen te hebben. Parallel aan de jacht op de androids wordt het begrip van menselijke identiteit nader onderzocht. In de dystopie van Dick is alles wat levend is van grotere waarde dan alles wat afwijkt van het levende en geen ‘normaal’ wezen is. Dit wordt als ‘ander’ en onmenselijk bestempeld.

Do Androids Dream of Electric Sheep? laat zien dat elke samenleving verantwoordelijkheid heeft voor de invulling van het begrip menselijkheid. Het besef dat, hoewel elk mens mens is, de positie van de mens binnen de samenleving wordt gedefinieerd bij de gratie van anderen. De verantwoordelijkheid hierover ligt voor een groot deel bij de politiek. Dit hoeft niet direct te betekenen dat de mens of de samenleving maakbaar is, maar wil wel zeggen dat elk beleid invloed heeft op de mate waarin mensen meester zijn over de invulling van hun menselijkheid. Zo worden androids als onmenselijk bestempeld, als een psychologische test aanwijst dat ze niet over empathie beschikken. De constructie van een samenleving en de maatstaven van menselijkheid die deze samenleving voortbrengt hebben directe invloed op de identiteit van het individu. Een toekomstdroom over onze samenleving heeft dus implicaties voor alle individuen in een samenleving.

Ik zou Rutte en Samsom graag Do Androids Dream of Electric Sheep? van Philip K. Dick in de handen willen drukken.

Een dergelijk thema als ontmenselijking speelt een centrale rol in scifi. Door vaststaande condities van onze wereld los te laten, komt er binnen dit literair genre ruimte om ideeën over de samenleving diepgaand uit te werken en in hun essentie te bekijken. Als politieke partijen hun toekomstvisie een prominentere plek geven in hun campagne, wordt het ook duidelijk hoe ze de samenleving zien. Links of rechts, conservatief of progressief; dromen over de toekomst en andere werelden verduidelijkt hoe de samenleving en de positie van elk mens wordt gezien. Hoewel dystopieën en ontmenselijking geen thema’s zijn om breed uit te meten tijdens een tv-debat of om kiezers mee te winnen, geven deze thema’s wel een filosofische grondslag aan beleidskeuzes.

Hoewel de Amerikaanse campagne zich wellicht te veel heeft verplaatst naar de media en daarmee ideologisch wordt uitgehold, is er nog wel degelijk de ambitie om te dromen over de toekomst. Hoe onrealistisch dat ook moge zijn.

Juist sciencefiction laat ons de centrale thema’s in een samenleving zien en hoe het individu en het collectief zich tot elkaar verhouden. Ook na de verkiezingen, tijdens de coalitiebesprekingen, zou ik Rutte en Samsom willen aanraden om op een druilerige zondagmiddag even tijd vrij te maken, de hypotheekrenteaftrek even te laten voor wat het is en te dromen over de toekomst van de Nederlandse samenleving.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • "if every depiction of the future is grim...then it doesn't create much of an incentive to building the future."
    -Neal Stephenson

    Ik denk dat hierin wel een groot deel van het probleem zit.

    Meeste populaire of in elk geval bekende Science Fiction draait om doemscenario's en wat er mogelijk fout zal gaan als huidige trends blijven aanhouden. Sci-Fi laat, enigszins paradoxaal, vaak de negatieve kanten van (technologische) ontwikkeling zien en benadrukt zelden wat er positief van kan zijn, Star Trek is hiervan het bekendste voorbeeld.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven