Flickr / uonottingham

Een kwestie van verantwoordelijkheid

Amerikanen zijn gek op bumperstickers. Ze worden gebruikt om aan te geven uit welke staat je komt, te vertellen voor welk Football-team je juicht of welke politieke stroming/partij je aanhangt. Het laatste uit zich meer dan eens in een vrolijke ‘pro-choice’ of ‘pro-life’ sticker, een kreet als ‘Fire Nancy Pelosi’ of iets met Obama|Biden 2012. Sommige stickers zijn een stukje verder gezocht en intellectueler, zo kwam ik van de week deze sticker tegen:

Een prachtige woordspeling op de Pledge of Allegiance die al meer dan een eeuw vaste prik is aan het begin van de Amerikaanse schooldag. Deze sticker verwoordt een hardnekkig probleem van de Verenigde Staten, namelijk dat te weinig leerlingen succesvol de middelbare school doorlopen, het niveau van de colleges om te lachen is en de bereikbaarheid van een zinnig diploma veel te laag. Ik probeer een vergelijking te trekken tussen de ‘Europese’ en ‘Amerikaanse’ benadering van het onderwijs en het effect dat dit heeft op het opleidingsniveau en uiteindelijk de welvaart van een land, en ik denk dat het iets te maken heeft met verantwoordelijkheid.

Dat is de eerste en wellicht simpelste observatie die er te doen valt: namelijk dat de verantwoordelijkheid voor een goede opleiding in deze twee zeer verschillende werelddelen bij andere partijen wordt neergelegd. In Nederland gaan we er vanuit dat onderwijs (min of meer) gratis is en het niveau en de kwaliteit worden gegarandeerd door de overheid. De staat zorgt er voor dat het opleidingsniveau gehandhaafd blijft en in ruil daarvoor betalen we met zijn allen een beetje meer belasting. In de States ligt de verantwoordelijkheid veel meer bij het individu. Het is jouw verantwoordelijkheid om jezelf te laten onderwijzen, of anders die van je ouders. Jij bent in principe de primaire ‘benefactor’, en wie de vruchten plukt mag ze blijkbaar ook zelf planten. Meer investering, in termen van tijd en geld, levert meer op en binnen dat systeem kun je zelf afwegen of het de investering waard is.

De vraag van verantwoordelijkheid lijkt ook direct samen te hangen met toegankelijkheid. Gewend aan het feit dat een vwo-diploma je automatisch kwalificeert voor de universiteit, een havo-diploma voor het HBO en zo verder, is het verbazingwekkend om te zien dat deze vlieger niet opgaat in de States. Niet alleen is het systeem van de middelbare school niet gedifferentieerd (iedereen in dezelfde klas, behalve extra (betaalde) klasjes voor de slimme (en rijke) kinderen) maar ook is een goede score op je SAT’s (eindexamen) geen garantie voor een (goede) vervolgopleiding. Jij moet daar zien te bewijzen dat jij ook nog eens de sociale skills, de aanbevelingsbrieven, de extracurriculaire activiteiten en wat al niet meer kunt tonen om je toegang te garanderen tot de universiteit. Daar komt ook nog eens bovenop dat studeren/onderwijs gewoon erg duur is.

Deze weken staat het hoger onderwijs op de agenda van een speciale commissie van het Amerikaanse congres die moet uitzoeken of het onderwijsstelsel niet te duur wordt. De prijzen van public schools en private schools schieten door het dak, met gemiddelde tuitions (collegegeld) van drieduizend dollar per jaar voor community colleges (tweejarige opleidingen), achtduizend dollar voor public colleges (vierjarig) en $28,500 voor private colleges (Ivy League en verwanten). De gedachte achter dit systeem is dat  je een ‘markt’ creeert in deze sector waarin je een duidelijke prijs-kwaliteitverhouding zult aantreffen. Feit is echter dat juist deze kapitalisering van het onderwijs de aanleiding is voor de gestage afbraak van het niveau en de kwaliteit, en dat onderwijs sowieso onbetaalbaar is geworden.

[quote]Tweede masterstudies zijn tegenwoordig al een zogenaamde ‘luxe’ geworden waarvoor studenten de volle mep mogen gaan betalen[/quote]

Sterker nog, het is helemaal geen gegeven dat een duurder diploma ook echt een hoger opleidingsniveau garandeert. Ja, dat het beter klinkt en op de arbeidsmarkt het individu een grotere kans op een baan geeft dat staat min of meer vast, maar of een Harvard wiskundige per definitie beter is dan eentje van een state university uit Idaho is helemaal geen zekerheid. Juist veel van de topuniversiteiten hebben de afgelopen decennia hun hele focus van het onderwijs afgehaald en verschoven naar baanbrekend onderzoek, met als gevolg dat onderwijs een buitenbeentje is geworden – een soort vervelend corvee dat je snel af wilt handelen. Met alle gevolgen van dien. Daarnaast zorgt deze selectiviteit er eigenlijk alleen maar voor dat steeds minder mensen de opleiding doen die ze qua intelligentie en capaciteiten aan zouden kunnen. Het is een systeem dat zichzelf in stand houdt op basis van eigenbelang en op de langere termijn zeer veel profijt oplevert voor de rijken en ‘well-connected’.

Waarom me dit zo raakt is omdat dit individueel nutsdenken het beleid aangaande het (hoger) onderwijs in Nederland steeds meer lijkt te gaan domineren. Tweede masterstudies zijn tegenwoordig al een zogenaamde ‘luxe’ geworden waarvoor studenten de volle mep mogen gaan betalen – dat is toch immers alleen maar een investering in jezelf, want wie heeft daar nu verder wat aan? Niemand die een idee heeft wat het eigenlijk kost om iemand te laten studeren – werkelijk niet! – maar we vragen voor de vorm maar gewoon meer geld. Langstuderen, je weet wel: met vertraging enzo, is om welke reden dan ook altijd de schuld van de (luie) student geworden – de universiteiten weten zichzelf na een dinertje in Parijs met de overheid te kwijten van enige verantwoordelijkheid maar de student moet sinds kort een boete betalen om te studeren. Als voorbereiding moeten we er binnen gevoeglijke tijd maar van uit gaan dat ook de kleine studiefooi die er ooit nog was wordt omgezet in een lening, het standaardcollegegeld omhoog gaat en dat onze generatie bij de geboorte van het kind alvast een bankrekening kan openen voor zijn of haar studie.

Markt- en nutsdenken in het onderwijs hoeven niet per se slechte ontwikkelingen te zijn, sterker nog, er zijn hele goede redenen om ons onderwijsstelsel te verbeteren en misschien zelfs efficiënter te maken op verschillende punten. We mogen ons zeker afvragen of we nog wel hedendaagse doelen stellen voor het onderwijs en of de organisatie van deze enorme instituten niet veel te topzwaar is en veel te veel gericht op droge kennisoverdracht. En natuurlijk mag je je afvragen wat precies de kosten en de baten zijn van onderwijs maar dan moet je ook echt de diepte in durven en niet alleen maar uit zijn op bezuinigingen die zich alleen op de korte termijn laten uitbetalen en vervolgens een enorm gat overlaten op de langere termijn.

[quote]Sterker nog, er is totaal geen zicht op wat onderwijs nu eigenlijk werkelijk kost, dit vooral vanwege de oneindige verborgen kosten en veel te ingewikkelde en virtuele boekhoudingen. [/quote]

Er zijn vele secundaire en tertiaire uitvloeisels van onderwijs die niet te vangen zijn in een simpele input-output berekening. Sterker nog, er is totaal geen zicht op wat onderwijs nu eigenlijk werkelijk kost, dit vooral vanwege de oneindige verborgen kosten en veel te ingewikkelde en virtuele boekhoudingen. Daarnaast is de ‘echte’ output van onderwijs al helemaal niet te meten omdat de voordelen van een betere opleiding zich niet alleen manifesteren in belastingstatistieken. Ze laten zich bijvoorbeeld ook meten in volksgezondheid, (zinnig en weloverwogen) stemgedrag en een hogere algemene welvaart en sociale stabiliteit in een land. Als er een ding duidelijk blijkt uit honderden studies wereldwijd is dat het onderwijsniveau en de welvaart in een land wel degelijk met elkaar samenhangen. De kinderachtige ‘default’ om onderwijs in wat moeilijkere periodes dan maar als een persoonlijke onderneming te categoriseren en de lange termijninvestering bij het individu neer te leggen riekt dan ook naar politiek opportunisme en vooral een schrijnend tekort aan (economisch en sociaal) inzicht.

Mijn stelling is dan ook dat het verschuiven van de verantwoordelijkheid van onderwijs van de staat naar het individu niet alleen een onrealistische en oneerlijke opgave is maar ook nog eens een onsuccesvolle. Je maakt als land, en dus als samenleving, immers altijd winst op (zinnige) investeringen in het verhogen van het opleidingsniveau. Individuen zijn bijster slecht in het inschatten van de risico’s en voordelen van een beslissing op de lange termijn en dus zou het de politiek sieren om deze eigenschap niet over te nemen en eens vooruit te kijken.

Gerelateerde artikelen
Reacties
3 Reacties
  • Arjan Miedema,

    Sicco! Mooi overzicht van de terreur, de Halbe waarheid, die hele waarheid is.

    Uit jouw artikel haal ik de volgende cirkel des doods:

    door de bezuinigingen wordt onderwijs slechter, worden de studenten dommer, gaan ze minder weloverwogen stemmen, zullen de minder weloverwogen beslissingen meerderheden verwerven, zal er nog meer bezuinigd worden, zal het niveau nog verder dalen.... angstaanjagend.

    Straks zijn wij allen VVD'ers.

  • Jouw interpretatie vind ik angstaanjagender Arjan. Typisch links om te denken dat mensen opgeleid/opgevoed dienen te worden om tot het juiste stemgedrag te komen:)

  • Prachtig om te zien hoe de PvdA'er en de VVD'er over elkaar heen buitelen om wederzijdse beschuldigingen te plaatsen. Met name omdat het de PvdA was die de tweede bachelor op de tocht zette (onder leiding van prof. Plassterk) en de VVD er een schepje bovenop deed door langstudeerders te straffen (onderleiding van kunstliefhebber Zijlstra). Het gaat hier niet eens zozeer om partijen maar om retoriek. Het was immers ook gewoon Labour in GB die de eigen verantwoordelijkheid van studenten omzette in hogere collegegelden met dezelfde woorden als onze 'rechtse' regering.

    Ik maak mij puur zorgen om deze ontwikkelingen omdat ik denk dat het algemene niveau van onderwijs niet omhoog gaat onder eigen verantwoordelijkheid. Geen ideologische discussie maar puur pragmatisch. We weten wat het doel is: zo veel mogelijk mensen hoog opleiden om en goede economie en vreedzame samenleving te garanderen. Je hoeft daar alleen maar de juiste organisatiestructuur bij te vinden.

    Ik zeg niet dat de overheid per definitie dit soort zaken beter regelt, of dat je niet een beetje mag nutsdenken. Wat ik wel zeg is dat het individu over het algemeen niet de juiste keuze maakt op de lange termijn en dat je op overheidsniveau in ieder geval richtlijnen kunt opstellen over niveau en gelijke kansen.

    Er is veel mis met het Nederlandse onderwijs op dit moment. Het niveau, de kwaliteit en misschien ook het rendement mogen en kunnen allemaal flink omhoog. Echter, de verschuiving van de verantwoordelijkheid van de overheid en de instituten naar het individu is een valse beschuldiging die in veel gevallen een averechts effect heeft.

    Keep 'em coming.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven