Wikimedia Commons

Een morelere wereld begint bij jezelf

‘Taxes are what we pay for civilized society’. Dit citaat van de Amerikaanse jurist Oliver Wendell Holmes is een klassieker als het gaat om het verdedigen van het recht om belasting te heffen. Maar, zo reageert de Duitse filosoof Peter Sloterdijk, is niet juist Zivilisation vereist alvorens men belasting betaalt? [1] Steeds meer belastingschandalen komen aan het licht, bedrijven betalen hun fair share niet en de staat loopt miljarden aan inkomsten mis.

De burger wordt wakker nu hij zijn kosten alsmaar ziet stijgen. Vertrouwen, moraal, goed en kwaad; wat moet hij nu denken? Hij moet immers wél betalen. De overheid voelt zich gedwongen in te grijpen; maar is zij zelf wel zo moreel? De crisis lijkt onze ogen steeds verder te openen, wat begon als een bancaire kredietcrisis bleek een vertrouwenscrisis te zijn en wordt inmiddels bestempeld als een systeem- of zelfs een beschavingscrisis. Juist deze laatste twee benamingen treffen doel als het gaat om het belastingrecht.

Belasting is van oudsher het een middel om de staatskas te vullen en behoeften van de burger mee te behartigen. Juist in tijden van crisis wordt hier vaak op teruggegrepen; niet voor niks worden belastingen in het Duits ook wel Kinder der Not genoemd. Of het nu met een nieuwe heffing of een verhoogd percentage is, eenieder betaalt mee, en wel z’n fair share. Of niet?

Het is nu het moment er iets aan te doen. De aanzet is gegeven, onze moraal is terug.

Op grond van verschillende (belasting)beginselen stelt de wetgever in de wet vast wat eenieder moet betalen. Steeds meer is echter dit codificerende doel van het recht verlaten en zet de overheid het ‘modificerend’ vermogen van het recht in bij het maken van ‘recht’. De burger wordt bespeeld met fiscale baten en lasten en wordt zo de gewenste richting in gestuurd. Steeds vaker lijken belanghebbende partijen te moeten bepalen wat rechtvaardig is, en ook zij worden dan beloond met een ‘fiscaal snoepje’. Maar normen en waarden lijken ook in het belastingrecht plaats te moeten maken voor de waarheid der winst en techniek.

Zo is het belastingrecht inmiddels verworden tot een wirwar aan regels, vrijstellingen, aftrekposten, uitzonderingen, etc. De burger ziet door de bomen het bos niet meer en heeft er geen idee van waar hij recht op heeft. Wat in de wet staat, bemoeit hij zich niet mee. Al zou hij willen, hij zou het niet kunnen. Complex, specialistisch en commercieel, zo wordt het huidige belastingrecht het best omschreven.

Voor de tax planner blijkt het een gat in de markt te zijn, hij kan er wat mee. Beter dan wie dan ook kent hij immers dit technische product en verdient er goed z’n brood mee. Goedkoop is duurkoop weten zijn cliënten en, zo blijkt, de investering betaalt zich dubbel en dwars terug; Starbucks, Google en vele andere groten der aarde hebben vele miljarden aan belastingbedragen kunnen besparen en profiteren zo dus mee van de kennis van hun adviseur. Uiteraard blijken ook de banken goed zaken te kunnen doen met belastingparadijzen, de Deutsche Bank als meest recente voorbeeld. Bovendien kent ook het belastingrecht geen grenzen meer en het wordt alleen maar leuker nu men kan ‘spelen’ met belastingstelsels over de hele wereld.

Het huidige belastingrecht is complex, specialistisch en commercieel.

Nu de burger met de komst van de economische crisis zijn belangen in het nauw gedreven ziet worden, lijkt hij te ontwaken uit de overmoedige droomwereld van het economisch paradijs. Gespannen worden kranten gelezen en beursresultaten gevolgd om te lezen en te zien dat de cijfertjes en grafieken stijgende aantallen en lijnen vertonen. Maar hoewel de burger inmiddels van de schrik na zo’n jaar of vijf geleden wel bekomen zal zijn, lijkt de angst voor de toekomst alsmaar groter te worden; is het einde al in zicht?

En nu wordt het door de crisis nog mooier: draait hij de burger nu ook nog op voor andermans belastingplicht? Want waarom moeten zijn aankopen duurder worden, als de verkopers alleen maar lijken te profiteren? Dit is toch niet beschaafd, waar is hun moraal? De overheid grijpt in en wijst de ‘schuldigen’ op hun fair share.

Wat is dan die fair share? Blijkt dat dan niet uit de wet? Is fair play, je houden aan de regels en de fiscus niet belazeren door hem alle relevante informatie te verschaffen, niet genoeg? En men mág toch zijn fiscaal meest voordelige weg bewandelen? Maar belastingplichtigen moeten hier niet te goed in slagen en zo de regels van het spel beter te begrijpen dan de bedenker zelf, want dan speelt de winnaar het niet eerlijk meer. Keren dan nu ineens de normen en waarden terug in het technische spel der staatsinkomsten? Gaat het nu ineens weer om rechtvaardigheid?

Men mág toch zijn fiscaal meest voordelige weg bewandelen?

Steeds meer komt de waarheid door de crisis boven drijven, maar dit zit dan ook in de betekenis van het woord.[2] Het is nu het moment er iets aan te doen. De aanzet is gegeven, onze moraal is terug. ‘Kracht verhult vaak de essentie van dingen, terwijl zwakte die aan het licht brengt.’ De Tsjechische econoom Thomas Sedlacek gebruikt dit citaat van de psycholoog Carl Gustav Jung om ons de zwakheden van de economie te laten inzien. Lange tijd hebben wij in voorspoed geleefd en daarbij bleek niet altijd de moraal op de voorgrond te staan.

Een blijvende oplossing ligt niet in vergelding of boete. Het recht om de regels van het spel aan te passen ligt in de handen van de staat. Recht gaat om rechtvaardigheid, om moraliteit. In onze democratische rechtsstaat gelden vooralsnog de rechtsbeginselen als hoogste norm, rechtsbeginselen die uiting geven aan de normen en waarden die gelden binnen een samenleving. Maar het is de overheid die het democratisch mandaat bezit om initiatief te nemen. Wetgeving kan robuuster, belastingstelsels kúnnen meer op elkaar worden afgestemd, niet alle vrijstellingen zijn nodig en bij belasting gaat het uiteindelijk toch om het belang van de burger.[3] Als de overheid wil dat moraal en vertrouwen terugkomen bij de burger, moet deze overheid beginnen bij zichzelf; vertrouwen, menselijk maat, billijkheid en eenvoud moeten terug in het belastingrecht.


[1] ‘Die nehmende Hand und die gebende Seite‘. P. 26

[2]  Etymologisch komt het woord voort uit het oud-Griekse werkwoord κρινομαι, waarvan de betekenis samengevat kan worden als een 'moment van de waarheid'. Een moment waarop we keuzes (moeten) maken die van grote invloed zijn op de toekomst. Een crisis is daarmee een opening naar de toekomst.

[3] Bijvoorbeeld tarieven/stelsels binnen Europa meer op elkaar afstemmen (wereldwijd natuurlijk nog beter). Op Europees niveau werken aan een anti-misbruik bepaling om zo oneigenlijk gebruik tegen te gaan.

Gerelateerde artikelen
Reacties
3 Reacties
  • Beste Eliza,

    Leuke en interessante beschouwing; het citaat van Jung (Sedlacek) trof me wel. De conclusie dat het belastingrecht eenvoudiger moet lijkt me wel correct, maar de internationale complexiteit en belangenverstrengeling maakt het voor de Nederlandse regering erg moeilijk om dat tot stand te brengen.

    Wat moet daar nu aan gedaan worden? toch in EU-verband? IMF-breed? eigenlijk moeten ca. 200 landen op 1 lijn gebracht worden en de vraag is of dat kan. Lukt dat niet, dan blijft het min of meer hetzelfde, met hooguit wat cosmetische aanpassingen - ben ik bang.

    Wat is uw idee daarover?

  • Ted van Leeuwen,

    Citaat uit je artikel: Bovendien kent ook het belastingrecht geen grenzen meer en het wordt alleen maar leuker nu men kan ‘spelen’ met belastingstelsels over de hele wereld. Kun je de moraliteit tot belasting betalen wel geciviliseerd noemen als de Sarbucksen en Google’s  van deze wereld hun weg weten tot zo weinig mogeljk afdracht ??

  • Beste M.I.Redosz,

    Juist deze lijn van denken die u aanhangt lijkt me de verkeerde. En juist ook in tegenspraak met het artikel. Er verandert pas wat als er politici komen die zelf iets durven te ondernemen en niet alleen maar naar de rest wijzen om vervolgens te zegen: " waarom wij wel, als zij het niet doen?".

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven