Wikimedia Commons

Erotisch kapitaal ontdaan van schoonheid

Sex sells! Deze revolutionaire wijsheid zet Catherine Hakim opnieuw voor ons uiteen in “Honey Money – the power of erotic capital”, ditmaal onder de naam “erotisch kapitaal”. Met erotisch kapitaal kom je verder en het patriarchaat heeft dit, samen met feministes die vonden dat vrouwen ook zonder hun lichaam in te zetten de wereld konden veroveren, al die tijd voor ons verborgen gehouden. Gelukkig is daar Hakim om ons van onze onwetendheid te bevrijden, en ons te wijzen op de gevaren van genderstudies en feminisme: het maakt je harig en ongelukkig. Na meer dan 100 jaar feminisme moeten we nu kennelijk opnieuw de oeroude wetmatigheid dat seks je verder brengt omarmen, want met de inzet van erotisch kapitaal kunnen vrouwen alles bereiken wat ze maar willen. Super empowering dus! Hakim’s boek is een oproep aan allen om de economische en sociale waarde van erotisch kapitaal te herwaarderen, en er vervolgens naar te handelen. Blijkbaar kan ik mijn uiterlijk inzetten om zowel in het privédomein als op de werkvloer meer te bereiken. Maar wat houdt dat nou eigenlijk in?

Erotisch kapitaal vormt een middel om doelen te bereiken.

Volgens Hakim is erotisch kapitaal een combinatie van esthetische, visuele, fysieke, sociale en seksuele aantrekkingskracht. Het bestaat zowel uit vaardigheden die geleerd en ontwikkeld kunnen worden, als uit ‘vaststaande’ uiterlijke kenmerken. Erotisch kapitaal vormt net als economisch, sociaal en cultureel kapitaal een middel om doelen te bereiken: een loonsverhoging, een gratis drankje. Het onderkennen van de economische en sociale waarde van erotisch kapitaal zal echter niet leiden tot de feministische golf die alles zal verbeteren en levert mij niet de baan van mijn dromen of vriend naar mijn hart op. Het constant aan jezelf werken leidt niet tot empowerment, maar leidt via een internalisering van de kritische blik van de ander tot onzekerheid. Erotisch kapitaal heeft niet alleen letterlijk te maken met je lichaam verkopen, zoals Hakim in het hoofdstuk “Selling Erotic Entertainment” uiteenzet, maar voor de meeste vrouwen vooral met het zich onderschikken aan voorgeschreven schoonheidsidealen die een normatief soort vrouwelijkheid opleggen.

Erotisch kapitaal bestaat naast de sociale vaardigheden, voornamelijk uit het voldoen aan uiterlijke kenmerken, deels aangeboren, deels verworven. Al op de kraamzaal liggen mooie en minder mooie baby’s. Maar met grote inzet – sportschool bezoeken, bikinilijn harsen, je inschrijven voor ‘make me beautiful’ op Net 5–  kun je je erotisch kapitaal gelukkig nog verhogen. Denk hier aan het begrip “entrepreneur de soi-même” (het maakbare zelf) van Foucault. Erotisch kapitaal kan in die zin, net als andere vormen van kapitaal, ‘verdiend’ worden. Waar erotisch kapitaal echter wezenlijk verschilt van andere vormen van kapitaal, is dat het bij de meeste mensen langzaam afneemt. Erotisch kapitaal heeft niet alleen te maken met het hebben van een mooi uiterlijk, maar ook met het onderhouden daarvan. De keerzijde van investeren in erotisch kapitaal? Ongeacht de investering, verliest het zijn waarde.

Naast dat erotisch kapitaal deprecieert, zadelt het vrouwen ook op met een vals idee van maakbaarheid. Voor de veranderlijke component van je uiterlijk dien je zelf de verantwoordelijkheid te nemen. Hakim citeert Helena Rubinstein, de Nina Brink van de beauty industry, “there are no ugly women, only lazy ones”. De maakbaarheid van erotisch kapitaal, waaronder schoonheid, maakt het persoonlijk falen als je niet bereikt wat je wil bereiken. Zoals voor de vrouwen die hun baan verloren omdat ze niet “representatief” waren, een eis die in de jaren tachtig in Amerika een juridisch legitiem geworden grond werd om mensen te ontslaan. Waar mannen met de zogenaamde ‘karakteristieke kop’ nog volop het televisiescherm domineren, worden de 40+ vrouwen afgeserveerd, om maar iets te noemen. Buikspieren kunnen getraind worden, benen geharst en borsten vergroot of juist verkleind: als je niet wordt aangenomen, komt dat wellicht door je gebrekkige investering in je erotische kapitaal.

De maakbaarheid van erotisch kapitaal maakt het persoonlijk falen als je niet bereikt wat je wil bereiken.

Naast dat de investering in erotisch kapitaal langzaam afneemt, de schoonheidseisen vrijwel onhaalbaar zijn en een nadruk op maakbaarheid en bereikbaarheid maakt dat het vrouwen persoonlijk aan te rekenen valt als ze niet aan de door de buitenwereld opgelegde eisen voldoen, leidt een focus op erotisch kapitaal ook tot onzekerheid. De schoonheidseisen die vragen dat stewardessen hun benen scheren en presentatrices slank blijven, worden niet langer gezien als van buitenaf opgelegde eisen, maar als zelfgekozen ideaal. “Omdat je het waard bent” is het adagium waardoor de blik van de ander wordt geïnternaliseerd. Een loonsverhoging of erkenning voor het bestaan überhaupt kan het beste bevochten worden in een kort rokje. Degene die het vrouwelijk schoon bewondert zal het vrouwelijk bestaan verantwoorden met een goedkeurend glimlachje.

Hakim maakt haar revolutionaire beloftes en omvergeworpen machtsstructuren niet waar en is alleen vernieuwend in haar ondermijning van zelfvertrouwen en het wegnemen van de drang tot collectieve actie. Mijn haren wassen en mijn nagels lakken deed ik al. Ze biedt slechts een nieuw perspectief om de status quo als positief te omarmen, terwijl ondertussen vooral de afslankindustrie en grote cosmeticabedrijven in kapitaal toenemen en vrouwelijk falen een persoonlijke keuze wordt. Waar er nu, naast de velen die enthousiast hun nagels lakken, nog enkele vrouwen zijn die met lichte tegenzin zich conformeren aan objectiverende blikken en moeilijk haalbare schoonheidsidealen, wil Hakim dat we zingend onze bikinilijn harsen in het kader van empowerment. Hakim geeft geen nieuw actieplan om de wereld te verbeteren, maar een manier de wereld te interpreteren op zo’n manier dat we onzeker in de spiegel kijken en de loonkloof wijten aan slecht geëpileerde wenkbrauwen. Door een persoonlijke inzet te eisen in plaats van collectieve actie te ondernemen, ondermijnt ze op de lange termijn juist de kansen van vrouwen. Op 12 april zal het erotisch kapitaal, aan de hand van Levy’s begrip “Female Chauvinist Pigs”, Naomi Wolfs “Beauty Myth” met behulp van Hegel en Foucault, verder ontdaan worden van zijn op het eerste oog charmante uiterlijk.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven