Flickr / Jos van Zetten

Exit Cohen!

“Uit een peiling  die Maurice de Hond deed in opdracht van Pauw en Witteman blijkt dat slechts elf procent van de Nederlanders de leiderschapskwestie als het voornaamste probleem van de sociaaldemocraten ziet. Iets meer dan de helft van de Nederlanders vindt dat het probleem van de PvdA zowel bij de leider als bij de visie van de partij ligt. Dertig procent vindt dat het puur aan de visie ligt. Job Cohen zei maandag bij zijn afscheid dat het probleem van de PvdA niet ligt aan de visie van de partij.” (nu.nl, 21 februari 2012)

Afgelopen week, terwijl het zuiden des lands met heel andere dingen bezig was en terwijl Prins Johan Willem Friso in levensgevaar verkeerde, kondigde Job Cohen zijn vertrek aan als PvdA-leider.

Afgelopen week, terwijl het zuiden des lands met heel andere dingen bezig was en terwijl Prins Johan Willem Friso in levensgevaar verkeerde, kondigde Job Cohen zijn vertrek aan als PvdA-leider. Deze beslissing leek voor hem niet langer uit te stellen. Hoewel, hoe moeten we dit rijmen met de inschatting van de testgroep van Maurice de Hond dat het leiderschap van Cohen niet het voornaamste probleem vormt bij de PvdA? Zet het vertrek van Cohen daadwerkelijk zoden aan de dijk? Of is Cohen een te betreuren slachtoffer van een machtsstrijd binnen de PvdA-fractie die de PvdA verder omlaag zal trekken?

Wat je Cohen ook zou willen verwijten, onbesproken is hij de afgelopen tijd in ieder geval niet geweest, zij het vaak niet in positieve zin. Cohen zou niet geschikt zijn als oppositieleider, een 'bedrijfspoedel' van het kabinet, een 'Bert' die als straigth man niet is opgewassen tegen de streken van Ernie (geenstijl.nl, Wilders). Daarentegen wordt Cohen door vriend en vijand vaak een 'aardige man' en 'integer' genoemd en klinken verwijten dat de PvdA-fractie te weinig in hem geïnvesteerd heeft.

Laten we even terug gaan naar het begin, toen Job Cohen met veel bombarie gepresenteerd werd als opvolger van Wouter Bos. Wouter Bos, die besmet was door de ruzie met Verhagen in het kabinet Balkenende-4, was bezig aan een mindere periode in de peilingen en koos na een hectische periode als crisismanager in de PvdA en van de nationale economie voor zijn gezin. Cohen leek op dat moment een gedroomde opvolger: iemand met veel statuur als bestuurder die via een tweestrijd met tegenpool Wilders de PvdA terug aan de top kon brengen. Dit leek een tijdlang te gebeuren, want aanvankelijk schoot Cohen in de peilingen sky high. Toen echter de verkiezingscampagne goed en wel begonnen was en de lijsttrekkers op televisie de degens begonnen te kruisen, bleek al snel dat Cohen een betere burgemeester dan debater was. Wat volgde was een demasqué tegenover coming man Mark Rutte die in de televisiedebatten in topvorm was. Toen het PvdA-bestuur begon door te krijgen dat de overwinning niet vanzelf kwam aanwaaien was het al te laat om de schade te repareren: de PvdA verloor nipt van de VVD en na een moeizame formatieperiode belandde de PvdA en daarmee Job Cohen in de oppositiebankjes. Hoewel het Cohen siert dat hij zonder al teveel morren deze functie is gaan vervullen, mag het algemeen aangenomen worden dat dit niet plan A was.

Hoewel het Cohen siert dat hij zonder al teveel morren deze functie is gaan vervullen, mag het algemeen aangenomen worden dat dit niet plan A was.

Hoezeer Cohen het ook probeerde, zijn optreden als oppositieleider werd niet gehonoreerd met succes in de peilingen. Zijn debattechniek verbeterde niet of nauwelijks en Cohen liet zich de titel 'Grote Gedoger' in zijn schoenen schuiven door Geert Wilders. Intussen stal Emile Roemer van de SP, een electoraal concurrent van de PvdA, de show en werd met zijn partij virtueel de grootste, terwijl de PvdA ver achterbleef. Valt Cohen dit alles te verwijten?  In principe: ja. Als partijleider ben je nu eenmaal verantwoordelijk voor populariteit van je partij, of je het nu leuk vindt of niet en of het nu rechtvaardig is of niet. Een voetbaltrainer die ondermaats presteert met zijn club kan ook niet maandenlang zijn spelers de schuld geven van een slechte motivatie. Op een bepaald moment moet hij het resultaat op zichzelf betrekken. Er valt wat te zeggen voor de argumenten dat Cohen weinig tijd heeft gehad om te wennen aan de Haagse politiek, en dat de PvdA worstelt met haar politieke koers. Echter: de wittebroodsweken van Cohen zijn voorbij en het lijkt erop dat hij de partij weinig nieuwe impulsen kan geven om bij de nieuwe verkiezingen wel tot een goed resultaat te kunnen komen. In dit licht lijkt Cohen dan ook de juiste beslissing genomen te hebben om een stapje terug te doen ten gunste van een partijleider die wel de frisheid en creativiteit heeft om de PvdA een nieuwe boost te geven.

Heeft de testgroep van Maurice de Hond het dan bij het verkeerde eind? Persoonlijk denk ik van wel: Cohen mag dan wel een man met een integere uitstraling worden bevonden, de boodschap van de PvdA op overtuigende manier voor het voetlicht brengen kon hij blijkbaar niet goed. Het feit dat zoveel potentiële stemmers zich niet in de PvdA-visie herkennen slaat uiteindelijk ook op hem terug. De PvdA heeft nog steeds een unieke plaats in de Nederlandse politiek als sociaal-democratische 'bestuurderspartij'. Hoewel steeds meer linkse stemmers Roemer en de SP een kans lijken te gunnen, mag men zich afvragen of dit niet is uit gebrek aan een aansprekende PvdA-lijstrekker die de linkse kiezer kan geruststellen dat de PvdA weer op “de goede weg” is. Immers, de SP kent ook het nodige interne gerommel, maar de joviale glimlach van Roemer gepaard met een duidelijk inhoudelijk verhaal maakt in dit geval veel goed.  Een nieuwe PvdA-leider krijgt een nieuwe kans om aan te tonen dat de PvdA zijn bestaansrecht niet verloren heeft, maar door regeringsdeelname juist zaken bereikt waar, in variant op de woorden van Mark Rutte, “Links Nederland zijn lippen bij aflikt.”

De PvdA heeft er weinig baat bij om zich in het kielzog van deze partijen als 'progressief-liberaal' te profileren.

Al met al is de opinie van de testgroep van De Hond niet geheel verrassend. Er wordt al langere tijd gesproken over een onduidelijke inhoudelijke koers van de sociaal-democraten -ik heb er op deze site inmiddels meerder stukken aan gewijd en meer zullen volgen-  en een leiderschapswissel lijkt te oppervlakkig om dit idee weg te nemen. Moet de PvdA linksaf, zoals Cohen in zijn laatste week als fractievoorzitter communiceerde en wat hem op kritiek in de fractie kwam te staan? Het lijkt een logische reactie op het succes van de SP en op de verliezen die de PvdA in het verleden heeft geleden toen zij instemde met ingrijpende veranderingen in het sociale zekerheidsstelsel en privatiseringen in de jaren '90. Het is echter geen zekerheid dat de PvdA de virtuele zetels van de SP terug kan winnen met een linksere koers. De PvdA is geen SP, en doorzichtige pogingen tot het kopiëren van de SP-formule zullen afbreuk doen aan de authenticiteit van de PvdA. Moet de PvdA dan luisteren naar Groenlinks en D'66 en de juist meer afstand nemen van de SP? Dit is evenmin een goed idee: de PvdA heeft er weinig baat bij om zich in het kielzog van deze partijen als 'progressief-liberaal' te profileren, omdat het dan haar sociaal-democratische erfgoed  als buit aan de SP overlaat.

Een nieuw politiek leider zou het probleem kunnen oplossen. Als de PvdA in de peilingen weer richting de veertig zetels wil om bij de volgende verkiezingen kans te maken de grootste te worden, moet zij zowel aan de linkerkant als aan de rechterkant zetels winnen. Zij moet haar algehele bandbreedte vergroten door een inspirerend politiek leider te kiezen, die met een bevlogen sociaal-democratisch verhaal zowel twijfelaars ter linkerzijde als ter rechterzijde weet te overtuigen. Het vertrek van Cohen betekent voor de PvdA bovendien een strategisch voordeel dat dit doel dichterbij brengt: als het aan de partijvoorzitter Hans Spekman ligt komen er primaries, voorverkiezingen, voor de PvdA-lijsttrekker. Over de nieuwe fractievoorzitter mogen de PvdA-leden meebeslissen, maar voor de lijsttrekker bij de volgende verkiezingen mogen ook niet-leden, die het sociaal-democratische gedachtegoed onderschrijven, meebeslissen, naar Amerikaans/Frans voorbeeld. Dat betekent wekenlange gratis media-aandacht voor interne PvdA-verkiezingen en commitment van zwevende linkse kiezers aan de PvdA. Nu Cohen weg is staan alle opties weer open en is het wachten op de ideale leider. Of die gevonden wordt, is natuurlijk de vraag. Kandidaat Plasterk vergeleek de keuze voor zijn kandidatuur met huwelijksplannen: een idee dat langzaam moet groeien. Voor de PvdA blijft het vraag wanneer de ideale partner met de juiste visie zich meldt.

Gerelateerde artikelen
Reacties
7 Reacties
  • Interessant stuk, Pieter. Ik volg dit alles maar zijdelings maar heb de indruk dat een succesvolle opvolger voor Cohen vooral in staat zou moeten zijn gebruik te maken van een breedgedeelde maatschappelijke angst voor de toekomst en onvrede met de politieke elite. For better or worse is dat volgens mij een kracht van formaat. Tot nog toe is Wilders de enige die er in slaagt daar gebruik van te maken. Misschien zou een nieuwe PvdA-leider er goed aan doen naar Amerikaans model op de crisis te reageren door een beroep te doen op hoop (Obama) of angst (Romney). Zoals jij ook al zegt: heen en weer schuiven op de oude eendimensionale as van links naar rechts lijkt mij onvoldoende.

  • Arjan Miedema,

    Meen je dit echt Bruno, want dit moet haast wel ironisch bedoeld zijn. 'Gebruik man van een breedgedeelde maatschappelijke angst?' Kom op man. George Bush is dan volgens jouw de meeste geschikte kandidaat om de PvdA te leiden?

    Het antwoord op de vragen van Pieter Koning ligt dieper dan 'kiezers links en rechts binden', namelijk: waarmee bind je die mensen?

    Interessant stuk + gedachte in de Groene Amsterdammer van vorige week: de PvdA moet 'conservatief progresssief' zijn. Trots en dus behoudend zijn t.a.v het bouwwerk de 'Verzorgingsstaat', maar progressief waar nodig om dit gebouw te moderniseren.

  • Arjan Miedema,

    in de eerste zin: waar ik 'man' zeg bedoel ik 'maken'.

  • goed artikel pieter. lijkt me overigens vrij evident dat het plekje voor het bouwen op de angst al vergeven is in nederland. niet alleen door wilders overigens.

  • Beste Arjan,

    Ja, ik meen dat! Misschien dat "gebruik maken van" niet helemaal de goede term is, "inspelen/reageren op" is misschien geschikter voor wat ik bedoel. Een gebrek daaraan bij de traditioneel grote partijen in de Nederlandse politiek draagt m.i. bij aan de populariteit van extremere partijen (zowel links als rechts).

    Ik pleit niet voor George W. Bush aan het roer van de PvdA (dat heb ik volgens mij ook nergens geïnsinueerd?). Ik pleit ook niet voor een boodschap van angst of hoop per se. Wat ik wel bepleit is dat een partijleider (van om het even welke partij) in staat moet zijn om de brug te slaan tussen het politieke centrum en 'het volk'. Wanneer iemand geen helder, aansprekend en overtuigend verhaal heeft in antwoord op de hedendaagse kopzorgen van veel Nederlanders, denk ik dat veel kiezers wegblijven. Ook denk ik dat de opkomst van real-time media - en de roemruchte pestjournalistiek van PowNews - het politieke spel op zo'n manier hebben veranderd dat het niet langer voldoende is om 'slechts' visionair en integer bestuurder te zijn.

    Los van alle inhoudelijke afwegingen - die van fundamenteel belang zijn - die de PvdA moet maken, bepleitte ik in mijn vorige post dat politiek leiderschap nu volgens mij bovenal betekent "de crisis aangrijpen". Daartoe is goede communicatie essentieel.

    Wat denk jij hiervan?

  • Pieter Koning,

    Beste Bruno,

    Een beroep doen om angst lijkt me nooit een goed idee, omdat je daarmee angst ook aanwakkert en angst is (meestal) een slechte raadgever. Wat je wellicht bedoelt is dat politici zich bewust moeten tonen van zorgen die de burgers hebben en dat de burger zich serieus genomen moet voelen. Ik zou je in dat geval gelijk geven. Ik denk dat de (gevestigde) politiek zich in dat opzicht op bepaalde onderwerpen teveel afgesloten heeft van de mening en zorgen van de doorsnee-burger (bijvoorbeeld ímmigratie' en 'Europa'). Het feit dat deze burger op deze punten niet goed gehoord voelt zal in combinatie met de daaruit voortkomende problemen voor angst gezorgd hebben. De oplossing is niet angst aanwakkeren, maar goed luisteren door politici en met oplossingen komen. Lijkt me.

  • Arjan Miedema,

    Beste Bruno en Pieter,

    Ik ben in deze verkiezing om het PvdA leiderschap op zoek naar een oppositieleider. Die oppositieleider moet vind ik niet 'gebruik maken van' de angst in de samenleving (in hoeverre die er is). Dat vind ik cynisch en populistisch.

    Wat ik juist zoek, en misschien bedoel jij dat Bruno met 'inspelen op', is een man (of vrouw?) die juist die sentimenten in de samenleving kan pareren, ondergraven met feiten. Dus niet, zoals SP en PVV deze sentimenten voeden en daar gebruik van maken, maar juist de antithese bieden.

    Ik ga hier voor het gemak even niet in op het 'hoe'.

    Cheers

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven