Flickr / Wayne S. Grazio

Fastfood voor de ziel

Eens in de zoveel tijd gebeurt het weer: uitgeput van een of andere reis besluit ik op Utrecht centraal, met 29 minuten overstaptijd en waanzinnige honger, naar de Burger King te gaan. Naderhand  denk ik altijd, nog steeds hongerig maar nu met de smaak van lauw plastic in mijn mond: ‘Waarom doe ik mijn lichaam dit aan?’ Ik doe mijn brein echter elke dag hetzelfde aan.

De smaak van een fastfoodburger is een zorgvuldig uitgekiende mix van vet, zout en zoet waar je direct een kick van krijgt, maar zonder een te expliciete smaakbeleving die op een gegeven moment teveel wordt. Wie langs de Burger King loopt wordt overvallen door warme kleuren, smeuïge geuren, pompende muziek, maar de whopper biedt lang niet dezelfde voldoening als de aardappelstamppot van mijn oma.

Als mens ben ik gemaakt om – naast aardappelstamppotjes en whoppers – informatie te consumeren. Ik ben constant bezig prikkels uit mijn omgeving te verzamelen. Zo kan ik me verhouden tot mijn omgeving om te overleven. Handig dus, dat mijn hersens ook dopamine afgeven bij het verkrijgen van nieuwe informatie. Niet alleen het eten van een lekkere appel geeft een goed gevoel, ook het achterhalen waar de appelboom staat zorgt voor een dopaminekick.

Een overdaad aan informatie creëert een nieuwe schaarste

Helaas is het erg moeilijk om in een wereld waarin er elke minuut ruim 400 uur aan video op YouTube wordt gezet de beste informatie te selecteren. Het gevolg hiervan werd in 1971 al beschreven door socioloog Herbert Simon: ‘Een overdaad aan informatie creëert een nieuwe schaarste: datgene waar die informatie op teert. De aandacht van haar ontvangers.’

Aangezien mijn aandacht beperkt is, is het voor iedereen die iets van mij wil belangrijk om deze te trekken. En dat zijn talloze bedrijven. Allemaal willen ze of 1) mijn persoonlijke informatie of 2) met behulp van die informatie dingen aan mij verkopen. Net als bij fastfood zijn sommige bedrijven daar wel heel erg goed in.

Welke informatie ik tot me neem, wordt beperkt door de aandacht die ik ervoor kan opbrengen, en daarbij is sommige informatie er op afgesteld om mijn aandacht te manipuleren. Net als bij maaltijden zijn niet alle soorten informatie gelijk. Aandacht is waardevol, en daarom is het de truc om die zo snel en zo volledig mogelijk te trekken.

Social mediabedrijven geven miljoenen dollars uit om ruggengraten te breken

Websitebouwers en techontwikkelaars betalen grof geld om alle ins en outs van de menselijke aandachtsspanne en manipulatie daarvan te leren kennen. Iedereen die zegt dat hij of zij niet genoeg wilskracht heeft, vergeet dat social mediabedrijven miljoenen dollars uitgeven om ruggengraten te breken. Natuurlijk zijn we kansloos.

In veel opzichten zijn websites en applicaties die onze aandacht volledig opslorpen (zoals Facebook of Tinder) vergelijkbaar met gokmachines die onze meest primitieve angsten en verlangens bespelen. Ze voeren de sociale druk op met de belofte van een like of persoonlijk bericht, het dreigement dat we leuke feestjes missen, en zorgen ervoor dat er altijd meer informatie is als we er niet voor kiezen om een venster te sluiten. Ook belangrijk: er staat niet altijd een like of match klaar. Een onregelmatige beloning werkt het meest verslavend.

Gokkers spreken van de zone, een psychologische staat waarin grens tussen gokkast en gokker vervaagt. Waarin ego, tijd en bewuste gedachten ophouden te bestaan. Dat is de uitdaging die apps en website zichzelf stellen: jou en mij in de zone terecht te laten komen, een wereld van oneindige aandacht voor informatie die niets oplevert.

Op die manier consumeren we gigantische hoeveelheden informatie, hoewel we weten dat we er niets aan hebben en ons er niet beter van gaan voelen. Netflix zorgt ervoor dat we actief ‘nee’ moeten zeggen voordat de volgende aflevering van een serie ons met indrukken overspoelt. Facebook en Instagram hebben bodemloze newsfeedputten die ons blijven voeren zo lang wij blijven scrollen. Het kattenfilmpjesreservoir van YouTube blijkt eveneens van onpeilbare diepte.

Wie voelen zich niet een beetje vies als ze terugkomen van een oeverloze Facebooktijdlijnscrollingsessie?

Onze meest primitieve overlevingsinstincten worden gemanipuleerd zodat wij onbewust steeds meer informatie over ons klik- en koopgedrag blootgeven. Elke pagina die wordt geopend, behelst de belofte van een kortstondig goed gevoel, maar laat ons uiteindelijk leeg achter. Wie voelen zich niet een beetje vies als ze terugkomen van een oeverloze Facebooktijdlijnscrollingsessie? Wie stuit er niet op een afgestompte muur als ze proberen te praten met iemand die verloren op zijn mobieltje door de zone dwaalt?

Dit is geen oproep om je telefoon te verbranden en je Facebookprofiel te versnipperen, maar een uitnodiging om vaker stil te staan bij waar je je aandacht aan besteedt, en met welke informatie je je indrukkenhonger stilt. Onze generatie is misschien wel de laatste die weet wat het is om langer dan vijf minuten met eenzelfde onderwerp bezig te zijn, en ook dat wordt steeds moeilijker. We leven van dopamineshot naar dopamineshot maar vergeten hoe belonend het kan zijn om ergens in op te gaan zonder steeds weer de meest directe informatiebeloning op te zoeken.

Je besteedt je aandacht maar één keer, dus bedenk je goed wie er allemaal aanspraak op probeert te maken. Van fastfoodinformatie krijg je niet meer dan een leeg en vies gevoel.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • Edward Butter,

    Allemaal waar en eveneens allemaal tijdverspilling. Ik hoorde het mijn opa zeggen, mijn vader en mijn omgeving nadat ik thuis kom van een lekker fietstocht door het bos en mijn telefoon even pak om te kijken of er nog berichten zijn. Wie ga ik het vertellen als ik hem bij mijn dochter nog niet uit haar handen krijg? Niemand dus. Lekker fietsen 🙂 Die berichten hebben geen haast.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven