Wikimedia Commons

Frank de Grave en Machiavelli

Kort geleden kreeg VVD-coryfee Frank de Grave enige aandacht door zijn onthullingen over de motivatie van de top van zijn partij om met de PVV samen te werken. In het Financiële Dagblad stelde hij dat men de PVV wil neutraliseren door hen "te absorberen in de Nederlandse bestuurstraditie".

Zelf bemerkt De Grave nu al een andere houding en toon bij de PVVers. Wilders deed de uitspraak van De Grave uiteraard af als typische regentenpolitiek. Toonvast twitterde hij dat De Grave "volledig de weg kwijt" is.  Over de psychische gezondheid van De Grave wil ik het niet hebben, maar wel over zijn neutralisatie-idee. Als ik het goed begrijp, komt dat neer op het behouden van macht, door degene die de macht bedreigt, in diezelfde macht op te nemen. Dit klinkt misschien als een omgekeerd 'if you can’t beat them, join them', maar ik lees het anders. Het doet mij denken aan wat Machiavelli heeft gezegd over het stuiten van de opmars van een politicus:

"ongetwijfeld bestaat er in een staat, en vooral in een zieke staat, geen probater, geruislozer en simpeler manier om de machtshonger van een burger te beteugelen dan het blokkeren van de wegen die hij bewandelt om de beoogde positie te veroveren."

Volgens de grondlegger van het politiek-realisme is het dus effectiever om de wegen te blokkeren die een politicus met succes bewandelt, dan om hem openlijk te bestrijden. "Want wie anders handelt zou hetzelfde overkomen als Cicero,  die in een poging de populariteit van Marcus Antonius te fnuiken deze juist deed toenemen."

Volgens Machiavelli is het effectiever om de wegen te blokkeren die een politicus met succes bewandelt, dan hem openlijk te bestrijden

De Wilders in Machiavelli’s tijd is Piero Soderini: de Florentijn die zijn goede reputatie enkel te danken had het feit dat hij dat opkwam voor het volksbelang. Toen hij eenmaal verantwoordelijkheid droeg kon hij de populisten niet steunen in hun strijd tegen de Medici, want daarmee zou hij afstand doen van bepaalde beloften die hij had gedaan. Dat betekende zijn ondergang. Je zou dus kunnen zeggen dat Machiavelli’s oplossing voor populisme, precies het tegenovergestelde is van het cordon sanitaire. Populisten moeten niet uitgesloten, maar ingesloten worden!

Volgens mij is het niet ingewikkeld te zien hoe de liberalen Machiavelli toepassen. De wegen die leiden tot het succes van Wilders zijn, naast het bestrijden van de Islam, het luidkeels bekritiseren van de regering en zich afzetten tegen 'Haagse politiek'. Vele politici, met uitzondering van Pechtold misschien, hebben ontdekt dat het openlijk bestrijden van Wilders electoraal niet zinvol is. Ook onze premier Rutte heeft dat ondervonden. Op het moment dat de onderhandelingen over paars plus bijna rond waren, verloor de VVD snel en veel virtuele zetels. De oplossing: de PVV in zo'n positie manoeuvreren dat zij hun kritiek moeten afzwakken en (een soort) verantwoordelijkheid dragen voor wat er in Den Haag besloten wordt.

Het tot een onderdeel maken van de Nederlandse bestuurstraditie als middel om het populisme tegen te gaan. Het blijft de natuurlijk twijfelachtig of dit werkelijk de manier is om te appelleren aan het sentiment waarop de PVV drijft. De PVV kan zijn aanhang verliezen, maar dan staat er waarschijnlijk een volgende sterke, blonde man op. Desalniettemin verdient degene die ons inzicht verschaft heeft in motieven van de VVD-top enige waardering. Ondanks mijn twijfels over het werkelijke succes van dit idee, heeft hij politieke actualiteit en Machiavelli bijeengebracht.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • Pieter Koning,

    Interessant deze kijk in de keuken van de VVD. Met Machiavelli kun je dus in feite onderbouwen dat de VVD electoraal belang heeft bij het niet-verketteren (niet-blokkeren) van de PVV, maar dit wisten we eigenlijk al uit de ervaring van de Fortuyn-revolte en de opkomst van Vlaams Blok in België. Echter, we hebben ook het voorbeeld van Denemarken waar de Deense Volkspartij de gematigd rechtse partijen al flink meegetrokken heeft in de xenofobe retoriek. Dit lijkt in Nederland ook te gebeuren als ik Rutte en VVD-vertegenwoordigers af en toe beluister (zoals met het hoofddoekjesverbod in Amsterdam). Feit blijft dat in België Vlaams Belang nog steeds niet in de regering zit en haar xenofobie geen legitimiteit krijgt, terwijl dit in Denemarken en in Nederland wel in zekere zin het geval is, doordat met name de VVD van Rutte het nalaat zich krachtig af te zetten tegen de herhaaldelijk zeer bedenkelijke uitspraken van gedoogpartner dhr. Wilders. De vraag is trouwens of de gedoogconstructie niet de slechtst mogelijke optie is, omdat de PVV zich kan blijven distantiëren van haar bestuurlijke verantwoordelijkheden als gedoogpartner, met als excuus: we gedogen deze regering in het landsbelang, alle andere opties zijn nog slechter. Daarnaast mag angst voor electoraal verlies op de korte termijn volgens mij geen reden zijn om je niet fundamenteel te distantiëren van een partij die op verdeeldheid en haat zaait op grond van godsdienst of etniciteit. Zichzelf respecterende bestuurderspartijen dienen volgens mij hun niveau niet te verlagen tot het populisme van de PVV, maar moeten de zichtbaar gemaakte punten van onvrede bij (een deel van) de bevolking wel serieus nemen. In Vlaanderen is Vlaams Blok/Belang alweer op zijn retour mét cordon sanitaire.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven