Flickr / FaceMePLS

Goodbye Kuifje

Al lange tijd erger ik me aan het NOS journaal. Ik kijk het niet meer op televisie, maar volg de Nederlandse Omroep Stichting louter nog op internet. En sinds ze maanden geleden op de home page de headlines van het sportnieuws dwars door al het andere (echte) nieuws laten lopen ben ik pas echt zuur. Regelmatig klik ik op alarmerende koppen die melden dat ene ‘Ramanonokov’ een verpletterende zege behaald heeft op ene ‘Slaverinska’; in de ongeruste veronderstelling dat dit berichten zijn over de onlusten in Oost-Oekraïne en dat ‘een verpletterende zege’ niets ander kan betekenen dan de aanleiding tot WOIII, kom ik er telkens achter dat het over tennis gaat.

De verkleutering en verleuking van het NOS journaal is al vaker beschreven en beschimpt. In sommige kringen is het zelfs een sport om zoveel mogelijk nietszeggende headlines te delen en te duiden op je sociale media. Is dat simpelweg snobisme, of schuilt er in de ontwikkelingen van het Nederlandse journaille ook een echt probleem te ontdekken?

Vermoedelijk wel, en de wortel van dat probleem is gelegen in de dubbele taak die de journalistiek heeft. Journalistiek moet aan de ene kant ‘de macht controleren’ – ze heet zelfs de vijfde macht te zijn - en aan de andere kant ‘mensen informeren over wat speelt’. Als het goed is vallen die twee taken samen.Het publiek informeren over het reilen en zielen van de macht controleert diezelfde macht in de dubbele betekenis van het woord: het houdt een vinger aan de pols en het keeps things in check. Alle machtsmachinaties die openbaar gemaakt worden, waarover het publiek geïnformeerd wordt, zijn daarmee altijd net even minder machtig. Macht en informatie zijn met elkaar verknoopt, exclusieve informatie is in feite exclusieve macht; als ik meer weet over jou, heb ik macht over jou. Information is the most valuable commodity I know zei Gordon Gekko al.

Tegenwoordig vallen die twee taken van de journalist nauwelijks nog te rijmen. We (het publiek) worden vooral geïnformeerd over tandeloze hypes en feel good berichten, en de macht, van bedrijven, van buitenlandse mogendheden verdwijnt steeds verder uit het zicht. Hoe kan het dan dat we in the information age eigenlijk steeds minder zeggend, machtelozer nieuws krijgen voorgeschoteld? Waarom horen we niets over the Roundtable of European Industrialist (die bestaat en heeft nogal wat inpunt in Brussel, heeft Brussel zelfs tot op zekere hoogte gemaakt zoals het nu is) en alles over de spreekwoordelijke aangespoelde bultruggen?

Vrijwel alle berichten van bedrijven aan de Europese Commissie staan gewoon online.

Het vreemde is namelijk niet dat de macht zich beter is gaan verstoppen, het gekke is dat de meeste informatie die je wil vinden over beslissingen van en politieke beïnvloeding door bedrijven gewoon te vinden is. Vrijwel alle berichten van bedrijven aan bijvoorbeeld de Europese Commissie staan gewoon online. Vrijwel alle lobbypraatjes, rapporten en presentaties zijn gewoon op internet te vinden. Ze zijn misschien onderdeel van een gekmakend stortvloed aan andere berichten en cijfers – maar ze zijn zeker niet verstopt.

Journalisten hebben gek genoeg jarenlang ‘aan de verkeerde kant van het internet’ gezeten. Alle aandacht in de journalistiek ging naar internet als een uithangbord voor je krant, daarna als concurrent voor papier en nu als de next frontier van verdienmodellen. Sites als die van de NOS of de NRC gebruiken de snelheid en weidsheid van het internet vooral om zo snel mogelijk, zoveel mogelijk mensen iets (of niets) te vertellen. Daarbij voeren korte berichten, berichten die iedereen gegarandeerd kan begrijpen en leuke berichten onvermijdelijk de boventoon. De Information Age, vooral gebruikt door journalisten ter verspreiding van het nieuws, niet ter controle van de macht.

Het idee dat het internet vooral een medium of instrument is om zo snel mogelijk zoveel mogelijk mensen te bereiken is een inherent conservatief idee - wat alle internetgoeroes en hippe futurologen verder ook over hun eigen vooruitstrevendheid mogen denken. Conservatief omdat alleen reeds bestaande denkbeelden aan de hand van reeds bestaande termen snel door een meerderheid van de mensen geslikt zullen worden. En conservatief in de slechtste zin van het woord: het houdt het publiek dom, zelfgenoegzaam en op afstand van de mensen die daadwerkelijk enige macht hebben.

Het is hoog tijd om te kijken naar het internet als een waanzinnige schat aan informatie. Dat vraagt een nieuw soort, langzame journalistiek. Een journalistiek die heldere onderzoeksvragen formuleert, duidelijke, eenduidige analyses toepast om alle verzamelde gegevens op een rijtje te zetten. Een journalistiek met een rotsvast kompas om zich niet te verliezen op oceaan van rapporten, cijfers en sites.

De Information Age, vooral gebruikt door journalisten ter verspreiding van het nieuws, niet ter controle van de macht.

Voor zulke journalistiek moeten we bovendien afscheid nemen van niemand minder dan Kuifje. De solist. De razende reporter, de eenling omringd door oenen (Jansen en Jansen, prof. Zonnebloem) en wildebrassen (Haddock, Generaal Tapioca), die z’n hoofd koel houdt en de slechterik ontmaskerd. De wereld is te ingewikkeld en iedere boodschap te ver door gespind. Voorlichters van bedrijven en ministeries zitten tegenwoordig overal bovenop. De toekomst van goede journalist en onderzoeksjournalistiek zal liggen in samenwerking. Teams van journalisten, die zicht traag en gestaag verdiepen, expertise opbouwen en hun netwerk en vaardigheden uitbouwen. Journalisten die samenwerken met data-specialisten en historici.

We hebben nu ruim twintig jaar kunnen genieten van alle snelheid, kortheid en flitsendheid die het internet ons kon brengen – dit leverde het publiek exact niets op. Iedereen kan op internet een stukje publiceren (getuige deze site). Journalisten die het net iets gelikter, net ietsjes sneller en met net iets meer poe-ha opschrijven dan de gemiddelde blogger voegen daar niets aan toe. De toekomst van de journalistiek gaat voorbij de ijdelheid van de razende reporter, de vrije jongen. De toekomst is gelegen in de andere kwaliteiten van het internet: verdieping en verbinding.

Iedere journalist die zulk advies in de wind slaat zal eindigen niet als Kuifje, maar als Biance Castafiore – mensen luisteren wel naar je, maar niemand weet waarom.

Vanavond (vrijdagavond 02 mei) zal onderzoeksjournalist Marcel Metze komen vertellen bij onze talkshow De Idee over zijn nieuwe journalistieke initiatief De Onderzoeksredactie.   

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven