Wikimedia Commons

Haat en zelfhaat in het Westen

Na het debiliserende Innocence of Muslims en weer een reeks Mohammedcartoons in een Frans tijdschrift liepen de gemoederen hoog op. Vanzelfsprekend in delen van de moslimwereld, maar ook in Westerse landen. Niet zozeer over de kunstuitingen, die van zo’n dubieuze kwaliteit zijn dat zelfs kunstlievend Nederland er tegen protesteerde, als wel over Westerse reacties op het eruit voortkomende geweld. Een golf van verontwaardiging trok over internet toen Obama en Clinton probeerden het geweld, dat in verschillende landen tientallen doden veroorzaakte, een halt toe te roepen door zich uitdrukkelijk te distantiëren van de inhoud. Europarlementariër Schulz, ingesloten tussen wat ik hier welwillend verlichte despoten zal noemen, veroordeelde zowel de inhoud, de maak en de verspreiding van het beledigende filmpje in strenge bewoordingen.

Relativisme geboren uit zelfhaat jegens de eigen cultuur is een slechte raadgevers wanneer het aankomt op argumentatievermogen.

Aan de andere kant waren daar de relativisten. Deze keer was er echter geen sprake van cultuurrelativisme, dat neerkomt op twee gelijkwaardige normen naast elkaar zetten, maar van pure Westerse zelfhaat en een merkwaardige mengeling van drogredeneringen. Zo werd de ernst van de georganiseerde protesten en moordpartijen, onder andere op Westerse diplomaten, vergeleken met een uit de hand gelopen verjaardagsfeestje en de release van een nieuwe iPhone. Dat deze ‘vergelijkingen’, naast dat ze pijn doen aan iedereen met een half brein, op lacherige toon worden gemaakt is des te schrijnender. Blijkbaar gaan wij zo op in de haat tegen de consumptiemaatschappij dat het aanschaffen van een overbodig object gelijk is komen te staan aan moord. Dat veel van deze vergelijkingen via de social media en voornamelijk Facebook werden gemaakt, een product van de cultuurindustrie dat zich kan meten met de gewiekste inlichtingenbureaus, doet niets af aan hun hardnekkigheid. Wat vooral bleek in de discussie is dat blinde haat jegens de andere cultuur, maar ook relativisme geboren uit zelfhaat jegens de eigen, slechte raadgevers blijken wanneer het aankomt op argumentatievermogen.

Als we kijken naar de inhoud van het filmpje dat werd verspreid door het Witte Huis zijn er twee interpretaties mogelijk. De meest gedeelde interpretatie onder tegenstanders is die van een verontschuldiging. Door zich te distantiëren van de inhoud geeft het Witte Huis als het ware mee waar het ongenaakbaar had moeten blijven. Vrijheid van meningsuiting betekent nu eenmaal dat er dingen gemaakt worden waar niet iedereen blij mee is, inclusief de president. Daarop hoeven geen verontschuldigingen te volgen. Aan de andere kant schuilt hierin ook een tweede interpretatie, namelijk die van de emancipatie. In de landen waar de rellen het heftigst waren is het de mensen waarschijnlijk niet bekend dat er een film uit een land kan komen die geen directe reflectie is van de standpunten van de zittende regering. Door dit uit de mond van de hoogste politici te horen kunnen zij zich het verschil gaan realiseren en zo de belediging in perspectief plaatsen. Hoe meer mensen zich dat realiseren, hoe kleiner de kans dat zich bij een volgende film weer menigtes laten mobiliseren in verontwaardiging tegen het westen.

De tirade van Schulz was van een heel andere orde en had met sussen weinig te maken. Met een felheid alsof hij twee kromzwaarden tegen zijn ballen gedrukt voelde verzette Schulz zich tegen de gevolgen van democratie en daarmee tegen de democratie als dusdanig. Alle kritiek die hij als gevolg van zijn uitspraken heeft moeten verdragen is terecht en het lijkt me bijzonder sterk dat hij langer dan een maand in functie blijft. Rekening houden met de politieke en humanitaire situatie zonder daarbij de eigen waarden te verloochenen zou de taak van politici moeten zijn. Ik geloof dat de tekstschrijvers van Clinton en Obama zich daar terdege van bewust waren.

Beschaving uit zich niet zozeer in een anders voelen, maar in een anders gedragen.

De relativering van zowel de rellen als de uitspraken van Schulz namen bij vlagen groteske vormen aan. Wij hebben als Westen niet het recht ons uit te spreken tegen moord en geweld, want in Haren gaat het er ook ruig aan toe. Wij moeten niet denken dat wij het beter weten dan die moslims, want als Van der Staaij iets doms zegt roepen wij ook moord en brand op Twitter. Dat het bij roepen blijft lijkt weinig uit te maken voor dit slag doorgewinterde drogredenaars. Wanneer het Leger des Heils oproept om richting Haren te vertrekken met brandende fakkels en geweren of een horde feministen Van der Staaij met een bijl achterna zit over de binnenplaats hoor ik graag of zij werkelijk zulk een laag beeld van onze beschaving hebben, of dat zij toch schrikken. Beschaving uit zich niet zozeer in een anders voelen, maar in een anders gedragen. Dat ook wij nog ‘last’ hebben van onze driften betekent niet dat wij niets te zeggen hebben over mensen die dezelfde driften niet kunnen controleren.

Wij nemen het ook niet op voor de verkrachter op basis van onze eigen seksdrive, maar verwijten hem dat hij er anders mee had moeten omgaan. Precies hetzelfde kunnen wij de rellende moslims en hun ophitsers verwijten; niet dat zij gekwetst zijn zoals vrouwen gekwetst zijn door Van der Staaij, maar dat zij hem de kop hadden ingehakt terwijl wij daar alleen van zullen dromen. Door de schaamte voor de eigen rauwe emoties riskeren we in een omgekeerd tu quoque te blijven steken waar niemand iets aan heeft.

Gerelateerde artikelen
Reacties
5 Reacties
  • Nou ben ik het wel grotendeels eens met je bezwaren tegen de reactie van bureaucraten zoals Schulz, en denk ik dat het belangrijk is om in het achterhoofd te houden dat hij niet voor alle westerlingen spreekt, en dat het dus misschien nuttig is om te kijken welke westerlingen precies "zelfhatend" lijken te zijn, en je af te vragen wat er met hen mis is.
    Anderzijds zou ik er echter ook graag op wijzen dat het -- iig mij -- geheel niet duidelijk is in hoeverre die opstanden/aanvallen/moorden op willekeurige westerse diplomaten etc. 'spontane uitingen van de islamitische volksgeest' zijn, en in hoeverre het gaat om acties die specifiek bedoeld zijn om de boel te escaleren. Zo staat mij bijvoorbeeld bij dat de 'beeldenstormers' hier in Nederland betaalde knokploegen waren, die door protestanten waren ingehuurd om een politiek signaal af te geven, met als metaboodschap dat het protestantisme sterk en principieel was..
    Als zodanig zou ik liever hebben gehad dat Schulz zijn kop had gehouden, en iemand had uitgezocht welke groepen er precies achter de 'rellen' zaten, om dan die vervolgens te veroordelen, of in het daglicht te sleuren.

  • oh hemel wat een zinsbouw.. "en denk ik dat het" had dus iets van "maar ik denk dat het" moeten zijn. Dat bewijst maar weer dat ik niet in deze commentbox moet typen..

  • Beste Foppe,

    Ik ben het zeker eens met je opmerking dat Schulz niet voor alle westerlingen spreekt. Er is niet voor niets zo ontzettend veel commentaar gekomen vanuit het Westen op zijn acties. Ik durf zelfs te beweren dat de meerderheid van het Westen de vrijheid van meningsuiting belangrijker vindt dan Schulz. Of hij aan zelfhaat lijdt weet ik trouwens niet. Zijn motieven zullen wel een raadsel blijven, al waren de grimmige gezichten aan weerskanten van hem tijdens zijn toespraak een hint.

    De opstanden en rellen zijn vrijwel zeker voor een (groot) deel georkestreerd. Maar precies door wie (regering, individu, organisatie) kan ik vanaf hier niet achterhalen. Daarom heb ik gekozen voor formuleringen als 'laten mobiliseren' en 'ophitsers'. Dat het geen uiting is van 'de islamitische volksgeest' lijkt mij evident. Als dat wel het geval was zouden er geen 10.000 maar 1.3 miljard mensen de straat op zijn gegaan. De islamitische geest, als er zoiets bestaat, was niet de focus van mijn artikel en ik ben benieuwd waar je quote vandaan komt. In ieder geval niet uit mijn stuk.

    De reacties vanuit het Westen vond ik veel interessanter dan proberen te achterhalen wie er precies achter de rellen zitten. Dit is voor iemand die nooit in islamitische landen geweest is, niemand kent die er woont en ook de taal niet spreekt een wat overmoedige poging. Ik houd artikelen die precies dat proberen te doen wel met veel belangstelling in de gaten!

    Hartelijke groet,

    Andrea

  • Beste Andrea,

    Mijn excuses, het was niet echt als een quote bedoeld, en ik vrees dat mijn 'reactie' überhaupt een soort ongeleid projectiel was. Dit komt enerzijds doordat ik al enige tijd geen kranten/tv volg, en daardoor maar weinig mee heb gekregen van dit hele gedoe, en anderzijds doordat ik het niet helemaal eens ben met het feit dat je een verband trekt tussen Schulz zijn reactie en de reactie van -- naar ik vermoed -- ettelijke luyden in de media, en je op basis van de breed gedragenheid van deze relativistische neigingen onder mediatypes indicatief zijn voor het bestaan van 'westelijke zelfhaat' -- begrepen als een gebrek aan zelfvertrouwen. Eerder zou ik het een consequentie noemen van een verregaand gebrek aan bereidheid om kwesties politiek te problematiseren, of zelfs een verregaande bereidheid om alles te doen om politisering van dit soort kwesties die spelen te voorkomen, en me afvragen hoe de 'opkomst' van mensen met een dergelijke houding verband houdt met 'globalisering' (begrepen als depolitisering of ontdemocratisering).

  • ''Eerder zou ik het een consequentie noemen van een verregaand gebrek aan bereidheid om kwesties politiek te problematiseren, of zelfs een verregaande bereidheid om alles te doen om politisering van dit soort kwesties die spelen te voorkomen, en me afvragen hoe de ‘opkomst’ van mensen met een dergelijke houding verband houdt met ‘globalisering’.

    Beste Foppe,

    Ik zal een poging doen hier op in te gaan, al begrijp ik waarschijnlijk niet wat je bedoelt met gebrek aan bereidheid dit soort kwestie te politiseren. Opstanden zijn per definitie politieke kwesties. In dat opzicht is er een vergelijking te trekken met het in de rij staan voor een product van de cultuurindustrie (iPhone/gratis bier)en in de rij staan tegen een product uit diezelfde industrie (film). Een negatie van een specifiek product/object is altijd tegelijkertijd een affirmatie van datzelfde product/object.

    Vaak zijn het juist de mensen die sociaal/politiek betrokken zijn die in dit soort vergelijkingen doorslaan en er een conclusie aan verbinden die er niet uit volgt: namelijk dat de Westerse consumptiecultuur even slecht is in absolute zin als de fundamentalistische cultuur in sommige landen en dat op basis van die 'gelijkwaardigheid' geen rechtmatige uitspraken gedaan kunnen worden vanuit het Westen over toestanden in het Midden-Oosten.

    De mensen die de Midden-Oosten situatie willen problematiseren voorbij de incidenten hebben vaak een omgekeerde agenda, namelijk dezelfde redenering toepassen in het voordeel van de eigen cultuur. Dus in beide gevallen zie ik een verregaande politisering.

    Vriendelijke groet!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven