Flickr / xiffy

Het belang van een monarch

Wij bevinden ons tegenwoordig veelvuldig en vooral opzichtig in ondemocratische situaties. Het technocratisch systeem waar de Europapolitiek op aanstuurt, verbloemt nauwelijks en brengt regeringen van landen zonder blikken of blozen terug tot bureaucratische bezuinigingsmachines. Vooral van de opzichtigheid schrikt men allicht. Schaamteloos spelen met essentiële elementen van de democratie, kan dat wel? Een duidelijke uitbesteding, naar een monarch, zou juist kunnen bijdragen aan een politiek die meer gelieerd is aan het volk.

Opzichtiger nog dan technocratisch pragmatisme of onbereikbare bureaucratie is de ondemocratische situatie van de monarchie. Door op zoek te gaan naar een herwaardering van de monarchie zal het duidelijk worden hoe de afwezigheid van de stem van het volk niet hoeft te leiden tot een grotere afstand tussen regering en volk.

De afwezigheid van de stem van het volk hoeft niet te leiden tot een grotere afstand tussen regering en volk.

Wanneer wij er achter willen komen wat onze monarch vandaag de dag nog voor ons te betekenen heeft, moeten we zoeken naar een waardering die het ontbreken van onze eigen inbreng als een belangrijk onderdeel ervan verstaat. Het relevantste aspect van onze nieuwe koning zal niet zijn dat hij als symbool op muntstukken verschijnt, veeleer zal zijn relevantie zijn gelegen in zijn onschendbaarheid.

De geërfde onschendbare status brengt de monarch in een bijzondere positie: enerzijds is hij anders dan politici nauwelijks afhankelijk van de stem van het volk, anderzijds is hij meer dan wie dan ook verbonden aan datzelfde volk. Omdat de monarch niet een besluit heeft genomen monarch te worden, maar het besluit vanuit de wet is gevallen, is het niet een politieke overweging zich te verhouden tot het volk, maar eerder een persoonlijke vanzelfsprekendheid. Deze vanzelfsprekende persoonlijke betrekking op het algemene belang kan op geen enkele wijze worden nagemaakt. Enkel wanneer een publieke functie iemand onontkoombaar toekomt, zijn de motieven tegelijkertijd algemeen en persoonlijk.

De monarch is nauwelijks afhankelijk van de stem van het volk, maar hij is meer dan wie dan ook verbonden aan datzelfde volk.

Maar onze monarch heeft toch nauwelijks macht? Waar resulteert het dan feitelijk in, een monarch die, meer dan een politicus, zijn verhouding tot het volk als een persoonlijke levenstaak verstaat? Net als zijn afstand tot de stem van het volk, heeft hij ook een afstand tot de macht, hetgeen een politieke mogelijkheid kan zijn. Het nut van de positie van de monarch is vooral gelegen in het feit dat het tegelijkertijd machteloos en onaanraakbaar is, persoonlijk en algemeen. We zullen eerst kijken naar de politieke realiteit van vandaag, naar een wereld waarin de rol van de politicus lang niet altijd duidelijk is. Vervolgens wordt duidelijk waarin de politieke mogelijkheid van een monarch gelegen is.

Alles is crisis: belangrijke beslissingen worden genomen onder hoge druk. Hierdoor waren er het afgelopen jaar in Nederland partijen die ‘over hun eigen schaduw heen sprongen’ of ‘bruggen bouwden’. Eerder nog waren in landen als Italië of Griekenland zelfs hele regeringen die pas op de plaats maakten en de macht overhevelden aan technocratische experts. Wanneer de financiën op orde moeten worden gebracht om niet dieper in crisis te geraken is er, om het zo te zeggen, altijd wel een ‘rekensom van de dag’. Het genie dat de best ogende oplossing biedt, leidt op een dergelijk moment de dans. Omdat de experts niet vanuit politieke programma’s handelen, maar veelal tegelijkertijd met het nieuwe probleem verschijnen, depolitiseren zij beslissingen.

De politicus verliest in zijn doortastende samenwerkingsverbanden en in zijn grootmoedige uitbestedingen langzaam maar zeker de banden met de mensen die voor hem kozen. Meer dan door een politieke ideologie waar hij voor zou staan, wordt de politicus gekenmerkt door zijn overgave aan een welhaast supranationaal crisisbestrijdingsmechanisme. Waar de politicus zich vervreemdt van zijn politieke standpunten en zich vooral richt op momenten waarop deskundigheid vereist is droogt de invloed van het volk op. Het maakt dan niet eens uit of de politicus de macht letterlijk overhevelt aan een technocraat of dat hij zichzelf enkel nog in dienst stelt van de specialistische taken die de som van de dag van hem vragen. De politicus heeft in beide gevallen een voor het volk onbereikbaar terrein betreden.

Enkel wanneer een publieke functie iemand onontkoombaar toekomt, zijn de motieven tegelijkertijd algemeen en persoonlijk.

Onze koning zal op een heel ander niveau worden geraakt door de crisis en de steeds grotere rol die de EU op zich neemt. Hij behoort niet tot de groep mensen - feitelijke machthebbers - waar het crisisbestrijdingsmechanisme in geïnteresseerd is. Hij is onbruikbaar voor de som van de dag. De crisis is voor hem dan ook niet een reeds geformuleerd, objectief probleem, maar eerder een persoonlijke ontwrichting: zijn land lijdt, maar waar zit de pijn?

Doordat de monarch bij wet, zonder iets te hebben bewezen, zonder te hebben gestreden om de gunst van de kiezer, aanspraak maakt op zijn bijzondere positie, maakt hij ten overstaan van de problemen van zijn land een essentieel andere beweging dan de politicus. De politicus stelt zich realistisch en het liefst voortvarend op. Hij medieert tussen het geloof van de kiezer en het pragmatisme van zijn collega’s. De monarch medieert niet. Hij heeft geen enkele andere betrekking tot de crisis dan een van lijdzame contemplatie. Hij handelt niet, en plaatst daarmee de ijver van de zwoegende politicus in perspectief. Met een monarch als staatshoofd sijpelt het politiek bewustzijn van een land niet langzaam weg via politici die zich van hun achterban vervreemden, maar houdt het juist stand omdat de regering een conservatieve en passieve kracht heeft ingebouwd. Een kracht die een noodzakelijke weerstand biedt aan de reducerende tendensen van het crisisbestrijdingsmechanisme.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven