Flickr / Slettvet

Het failliet van de mening

De kans is groot dat je geïrriteerd raakt als iemand je gaat vertellen hoe de vork nou eigenlijk in de steel zit. Zelden leidt een zoektocht naar dé werkelijkheid tot een ingeving die het hele universum op zijn plaats laat vallen, laat staan tot een collectieve openbaring. Elke tijd en elk persoon kent zijn eigen realiteit. De universele waarheid zullen we nooit te weten komen, maar de manier waarop de realiteit wordt geïnterpreteerd kan wel worden bestudeerd.

Een mening is een normatieve analyse van de wereld om ons heen en een interpretatie van gebeurtenissen zoals deze zich voordoen, in plaats van een positieve analyse gebaseerd op wetenschappelijke observatie. Een mening fundeer je dus op de realiteit zoals deze zich aan jou voordoet. De mening zou schijnbaar nooit failliet kunnen gaan, aangezien het enkel om een subjectieve voorstelling van de werkelijkheid gaat. Het is echter de vraag of het mogelijk is om een mening te verkondigen als die werkelijkheid zich ook niet op een objectieve manier laat kennen. Is er zonder objectieve realiteit nog wel een normatieve mening mogelijk? Het klimaatdebat toont bij uitstek de wirwar van door elkaar lopende interpretaties die hierdoor ontstaat.

Een mening zonder context geeft macht aan eenieder die een uitspraak doet en deze weet te verspreiden.

Een mening verliest zeggenschap zodra deze een analyse geeft van een maatschappij waarin de realiteit niet van concepten en verbeeldingen te onderscheiden valt, en staat daardoor een stap verder van de werkelijkheid. De hyperrealiteit die hieruit voortvloeit blijkt uit verscheidene fenomenen. Met Wikileaks, klokkenluiders en verregaande wetenschappelijke ontwikkelingen legt onze maatschappij zich meer dan ooit toe op het kenbaar maken van realiteit, daarnaast zien we in lifestyletrends een obsessie met authenticiteit en originaliteit. Dit concept van hyperrealiteit van Baudrillard laat een verlies van het ‘echte’ zien. De realiteit zoals wij die voorgeschoteld krijgen is een simulacrum, een systeem van tekens dat enkel verwijst naar een realiteit, maar dit niet is. Als alles zich via een medium aanbiedt, dan laat de werkelijkheid zich noch op een objectieve, noch op een normatieve manier kennen. De mening is geen normatieve analyse van de werkelijkheid, maar een normatieve analyse van de hyperrealiteit.

In dit simulacrum verdwijnt de mening in een draaikolk waar kennis en subjectieve interpretaties door elkaar heen lopen en categorieën van meningen niet langer duidelijk afgebakend zijn. Meningen doen zich immers op verschillende manieren voor. Een mening kan een persoonlijke voorkeur zijn, zoals sommige mensen niet van drop of de Black Eyed Peas houden, maar het kan ook een uitspraak zijn over ethische onderwerpen en direct verband houden met een bepaalde levensovertuiging. Daarnaast zijn er meningen over de objectieve werkelijkheid die met wetenschappelijk feiten worden onderbouwd. Nu deze categorieën door elkaar lopen is een faillissement niet ver weg. Een mening zonder context geeft namelijk macht aan eenieder die een uitspraak doet en deze weet te verspreiden. De rol van de media is hierin dan ook belangrijk, omdat het een bepalende factor is in hoe een realiteit wordt gepresenteerd.

Het klimaatdebat illustreert dit failliet van de mening. Hoewel dit idealiter gevoerd zou moeten worden met meningen gebaseerd op wetenschappelijke feiten, lopen objectieve feiten en de subjectieve interpretaties daarvan door elkaar heen. Realiteit en mening zijn nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Duurzaamheid wordt gebruikt als marketingterm, de wetenschap wordt gepresenteerd als kip zonder kop met een duidelijke mening en groene energie als winstgevende investering. Deze warboel van hyperrealiteiten leidt ertoe dat een uitspraak over feiten binnen dit debat gedwongen wordt direct een relatieve mening te zijn. Terwijl iedereen zijn of haar mening verkondigt over de oorzaken, consequenties en mogelijkheden van klimaatverandering, stijgt het water ons inmiddels tot de lippen.

Op deze manier concentreert dit debat zich niet langer op een normatieve analyse van de feiten, maar verzandt het in een potpourri van meningen. Meningen zijn gebaseerd op een flux van waarheden en realiteit, waardoor het des te belangrijker is om de (hyper)realiteit waar meningen zich op baseren duidelijk af te bakenen. Als er een mening wordt verkondigd, moet de achterliggende hyperrealiteit worden ontbloot.

Duurzaamheid wordt gebruikt als marketingterm, de wetenschap wordt gepresenteerd als kip zonder kop.

Meningen worden gebaseerd op een instabiele schijnwaarheid - op los zand - wat als gevolg heeft dat een opiniërend debat in de media teveel gaat over de representatie van de feiten, en niet langer over de feiten zelf. Niet alleen de uitgeholde en versimpelde ‘like’ draagt bij aan deflatie van de mening, maar ook een zichzelf refererend debat in de media werkt dit in de hand. De wetenschap wordt gedwongen in een versimpelde realiteit en de mening gaat ten onder in een wereld waar feit niet meer van fictie te onderscheiden is.  Ondanks de schijnbaar oneindige hoeveelheid informatie, dicteert de media waar jij je mening op baseert.

Hoewel de mening langzaam failliet gaat en opgeëist kan worden om voor het karretje van elke hyperrealiteit gespannen te worden, kan juist dit besef leiden tot een concrete oplossing van een probleem waar zoveel meningen aan schampen, maar nooit een onmiskenbare uitspraak over doen. Het klimaatdebat laat zien dat verschillende belangen tot verschillende hyperrealiteiten kan leiden. Echter, een warboel van hyperrealiteiten die in essentie naar hetzelfde probleem verwijzen kunnen door een analyse van hun referentiekader wel tot eenzelfde inzicht komen – de aarde warmt op en wij zijn de schuldigen. Als deze mening is gefundeerd op een breed gedragen realiteit, dan kan er een opbouwende discussie worden gevoerd over de oplossingen.

Dat is in ieder geval mijn mening.

Gerelateerde artikelen
Reacties
5 Reacties
  • Hi Nura,

    Jij zegt: "De universele waarheid zullen we nooit te weten komen"

    Deze uitspraak bevat een gigantische contradictie. Indien je geen waarheid kan kennen hoe weet jij dan dat deze uitspraak waar is? Jij zegt: de enige waarheid die er bestaat is dat er geen waarheid bestaat.

    Wat denk jij?

  • Koen van Leeuwen,

    Ha Nura,

    je hebt een interessant stuk geschreven. Het was alleen jammer dat je gister bij DE IDEE niet goed uit de verf kwam (althans, de uitleg naar Sicco toe) wat Beaudrillard bedoelde met hyperrealiteit en simulacrum. Het heeft dan vooral te maken met perceptie. Ik denk dat je met de rol van de media (of voorbeelden uit de media) een helderder betoog had kunnen houden. Een vergelijking met Plato's grotallegorie had ook gekund. Wat betreft Pim's opmerking denk ik dat het postmoderne denken inderdaad nogal tot tunnelvisie kan leiden (hoe contradictoir ook), want het zou dus betekenen dat ons denken en handelen in principe zinloos worden. Wat betreft de meningen over het klimaat zijn er uiteraard verschillende belangen, lobby's en daarmee verschillende frames actief, net zoals in de politiek. Hoewel de universele waarheid niet gekend kan worden, zou een smallere, contextuele waarheid uitkomst kunnen bieden. Maar ook dat is maar perceptie (en daarmee een mening).

  • He Koen,

    Jij zegt dus precies hetzelfde als Nura. Want jij zegt (ook): "Hoewel de universele waarheid niet gekend kan worden".

    Als de absolute waarheid niet gekend kan worden, hoe weet je dan dat deze uitspraak waar is? En, als je claimt dat deze uitspraak waar is dan zijn wij als mensen dus wel in staat om tot een universele waarheid te komen en is de uitspraak dus onwaar.

    Kun jij me vertellen hoe je deze contradictie zomaar terzijde kan schuiven en de uitspraak toch als beginpunt voor kennis kan gebruiken?

  • Koen van Leeuwen,

    He Pim, het ligt net even anders: ik bedoelde met mijn antwoord dat Nura zich voegt naar het postmoderne denken, dat een universele waarheid ontkent. Het is een denkwijze die best logisch is, omdat Nura bezig is met de veelheid aan percepties en interpretaties van de objectieve werkelijkheid. Ik zie het postmodernisme als onderdeel van opeenvolgende denkstromingen. Het ligt in de lijn van het moderne denken dat er geen gemeenschappelijke deler (meer) is, maar dat er per individu een waarheid is. Elke mening is dan per definitie failliet. Maar het klopt dat de uitspraak inderdaad dubbelzinnig is, ware het niet vanuit welke invalshoek je het benadert. Is de uitspraak dan per se onwaar? Misschien niet. Het lijkt op een mea culpa van Socrates, die in het besef leefde niets te (kunnen) weten. Er waren uiteraard wel enkele Britse filosofen die de realiteit empirisch benaderden en op basis van afspraken (bijvoorbeeld taal) tot een universele waarheid konden komen. De verwijzingen zijn dan immers dezelfde, terwijl het volgens Nura versplinterd is en daarmee het onmogelijk wordt tot een universele waarheid te komen. Je hebt daarmee inderdaad een punt, want Nura's uitspraak wordt op zichzelf bewaarheid. Het zou voor haar pleiten als ze ook die uitspraak in twijfel zou trekken.

  • Hey Koen, ik begrijp waar het vandaan komt en dat deze denkwijze in het postmodernisme is uitgegroeid tot absurditeit.

    Het is waar dat mensen verschillende interpretaties kunnen hebben vd werkelijkheid. Ons brein is niet alwetend of omnipotent. Echter, wil dat niet zeggen dat al deze interpretaties even valide of fout/'failliet' zijn.

    Als nu de helft vd mensen beweert dat de aarde plat is, wil toch niet zeggen dat dit de stelling vd andere helft, namelijk een (bijna perfecte) bol, minder valide maakt?

    Als je opgeeft dat de waarheid kenbaar is, dan is chaos het gevolg. Chaos niet alleen existentieel maar ook psychologisch/epistemologisch.

     

     

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven