Flickr / GeoFX

Het feest van de eenzaamheid

Het einde nadert. Ook dit jaar moet weer feestelijk afgesloten worden. Begin december start de ellende; klamme handen, een droge mond, steken in de onderbuik, angstaanvallen en slapeloosheid. Oud en nieuw moet weer gevierd worden, en bovenal, het moet samen gevierd worden. Alleen zijn op 31 december lijkt een doodzonde. De hele maand draait het al om de vraag: ‘Hebben jullie al plannen voor oud en nieuw?’ Dus je moet weer aan de bak, op zoek naar vrienden om samen een kaartje mee te kopen voor een feest om samen heen te gaan, samen oliebollen te eten en samen vuurwerk af te steken. Maar moeten we niet juist op deze avond, een avond waarop niemand alleen wil zijn en en iedereen die alleen is zich nog eenzamer voelt, de kans aangrijpen om de eenzaamheid te vieren?

Het is een open deur dat een eenzaam persoon zich extra eenzaam voelt tijdens oud en nieuw. 48.000 ouderen voelen zich alleen met de feestdagen, maar ook jongeren voelen zich eenzaam. Volgens een onderzoek van EO’s jongerenmerk BEAM voelt 87 procent van de jongeren zich weleens eenzaam, en 36 procent zich extra eenzaam tijdens de feestdagen. Als je niemand hebt om mee samen te komen op een dag dat iedereen samenkomt, voel je je vanzelfsprekend nog eenzamer dan gewoonlijk. Maar het is een denkfout dat alleen de mensen die alleen zitten op oudejaarsavond eenzaam zijn. Het is een denkfout dat het vieren van het nieuwe jaar de reden is van ons samenkomen. De echte reden dat we samen komen is omdat we eenzaam zijn.

Eenzaamheid is de drijfveer van al onze besluiten, acties en verlangens

Eenzaamheid wordt vaak begrepen als een gevoel van isolatie. Het gevoel afgesloten te zijn van de rest van de wereld en niet in contact te staan met andere mensen. Eenzaamheid is in deze zin dus ‘je alleen voelen’. Ik schrijf ‘voelen’ in plaats van ‘zijn’, want je kunt je ook eenzaam voelen met mensen om je heen. Juist in gezelschap van anderen kan eenzaamheid sterker voelbaar zijn. Eenzaamheid staat dan dus in verband met de ander. Of het gebrek aan die ander. Zo omschrijft filosoof Lars Svendsen in zijn boek A Philosophy of Loneliness (2017) eenzaamheid als ‘social withdrawing’, een gevoel van pijn en onvrede omdat ons verlangen naar de ander niet wordt bevredigd. Daarbij kan je je ook eenzamer gaan voelen als je de ander niet vertrouwt, meent Svendsen. Hoe meer we elkaar wantrouwen, hoe meer we ons terugtrekken in onszelf en hoe eenzamer we worden.

Eenzaamheid valt of staat dus met de ander. We kunnen ons eenzamer voelen door de aanwezigheid van de ander of juist door de afwezigheid van de ander. In deze zin is eenzaamheid dus eerder iets sociaals dan iets asociaals. Moeten we eenzaamheid dan wel zien als een vorm van isolatie? We hebben de ander immers nodig om ons eenzaam te kunnen voelen. Zelfs in onze eenzaamheid zijn we dus nooit helemaal alleen.

In tegenstelling tot Svendsen meent filosoof en psychotherapeut Ben Lazare Mijuskovic dat we de ander niet nodig hebben om een gevoel van eenzaamheid te ontwikkelen. Hij gelooft dat eenzaamheid al in ons zit. Eenzaamheid is niet iets wat je ‘op kan lopen’, noch niets om je voor te schamen. Het is niets onnatuurlijk en ook geen enge ziekte. Eenzaamheid is voor hem onlosmakelijk verbonden met zelfbewustzijn. Eenzaamheid ontstaat pas wanneer het zelfbewustzijn volledig is ontwikkeld, dat wil zeggen, waneer het zelf beseft dat er nog ontelbare andere zelven zijn en dat de eigen gedachten en gevoelens dus van zichzelf zijn, en niet van een ander. Dit is, volgens Mijuskovic, de essentie van eenzaamheid. Het feit dat je een zelf bent en nooit een ander kunt worden, en vice versa. De mens, een zelfbewust wezen bij uitstek, is daarom altijd eenzaam.

We zijn altijd samen in onze eenzaamheid

Deze a priori eenzaamheid is voor Mijuskovic dus niet afhankelijk van de ander, maar brengt het zelf wel dichter tot de ander. Volgens Mijuskovic wil de mens de eeuwige staat van eenzaamheid namelijk ontvluchten. Niet dat de mens hier ooit in zal slagen, maar hij zal het blijven proberen. Eenzaamheid is daarom de drijfveer van al onze besluiten, acties en verlangens. Het is de reden waarom we anderen opzoeken, waarom we samenkomen.Eenzaamheid is iets intrinsiek menselijks, dat we allen gemeen hebben. We zullen misschien nooit de eenzame gevangenis van ons zelfbewustzijn ontsnappen, maar in ieder geval zijn we samen eenzaam.

Hoe we eenzaamheid ook zien – als iets wat erger wordt in het samenzijn met anderen, iets wat juist ontstaat als we de ander ontwijken, als een natuurlijke menselijke conditie – het is een emotie die we niet los kunnen zien van de ander en de wereld om ons heen. Het brengt ons zelfs dichter tot elkaar. Laten we dus deze oudejaarsavond eens niet proosten op het nieuwe jaar, maar op de daadwerkelijke reden waarom we samen komen: de eenzaamheid. Eenzaamheid is samenhorigheid. Of je nou alleen op de bank de oudejaarsconference zit te kijken of om twaalf uur twintig monden zoent; we zijn altijd samen in onze eenzaamheid.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • Mooi gezeg! Ik denk alleen dat eenzaamheid niet samenhorigheid is, maar er toe kan leiden. Want al kun je niet eenzaam zijn als er geen ander is en zijn we het existentieel gezien allemaal, eenzaam zijn is volgens mij toch intrinsiek echt het tegengestelde van saam. Situationele eenzaamheid door bijv. verlies van een steunend netwerk of emotionele eenzaamheid door in de weg staande persoonlijkheidsfactoren kunnen echt schadelijk zijn en zijn dus niet altijd iets om op te proosten. Maar het feit dat we er allemaal mee dealen en het bij ons hoort, is dat wel. Kan vast helpen om het te doorbreken!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven