Het framen van risico is het grootste risico

Beste Bank (of andere willekeurig in te vullen financiële instelling),

Een bosbrand is vaak desastreus, maar houdt ook een belofte in - na het vuur blijft er een vruchtbare grond achter. We zien een ramp maar daarna ook mogelijkheden tot groei. De brand van een instabiel financieel systeem veroorzaakt grote schade, maar biedt ook ruimte voor nieuwe en duurzamere ideeën. In die ruimte kunnen jullie nu springen. Sterker nog, dit is onoverkomelijk, willen jullie blijven bestaan.

De risico’s en het risicovolle gedrag binnen de financiële sector hebben grote consequenties voor de welvaart van een maatschappij. Daarom is er als een direct gevolg van de crisis van 2008 gewerkt aan nog striktere regulering. Om de aanzienlijke omvang van deze nieuwe regelgeving te illustreren: het Amerikaanse antwoord vanuit het de bankentoezicht op de Great Recession was de Dodd-Frank Act (aangenomen in 2010) en omvatte 848 pagina’s – exclusief een paar duizend pagina’s implementatie.

Externe regelgeving heeft maar een beperkt effect op gedrag

Ter vergelijking: de Glass-Steagall Act van 1933, het antwoord vanuit financieel toezicht op de Great Depression omvatte 37 pagina’s en was het meest invloedrijke toezicht-raamwerk van de twintigste eeuw. Dit weerspiegelt de groeiende complexiteit van een globaal financieel systeem en roept op zijn minst vragen op over de effectiviteit van regulatie.

Los van het volgen van regels ligt er vooral bij de financiële instellingen een behoefte bepaalde ideeën los te laten om goed uit de brand te komen. In een tijd van verandering is het nu ook aan de financiële instelling zelf om opnieuw te kijken waar de risico’s liggen en welk gedrag voor haar en haar medewerkers passend wordt geacht. Externe regelgeving heeft maar een beperkt effect op gedrag. Ook de publieke opinie lijkt weinig te kunnen veranderen: de bankbashtour van Joris Luyendijk en het tonnetje van de ABN AMRO zorgden voor betreurde commotie.

Het wordt ook langzaam saai, die kritiek op jullie als hebberige klootzakken, dus wat te doen? Nu lijkt het licht aan de einde van de tunnel ten gevolge van de crisis nog steeds tijdelijk uitgeschakeld. De recente ontwikkelingen, schandalen en dubieuze praktijken vragen om nieuwe overtuigingen van binnenuit de financiële instelling: niet alleen om de verontwaardiging van buitenaf te temperen, maar vooral om minder risicovol gedrag voor de maatschappij, voor de economie, en voor de financiële instelling zelf te stimuleren. Willen jullie je handen blijven branden aan deze onvrede die een enorme reputatieschade met zich mee brengt?

Financiële instellingen hebben nu de kans om zich te herijken voordat anderen zich de vruchtbare grond toe-eigenen die na 2008 vrijkwam. Met anderen doel ik bijvoorbeeld op de veelbelovende en rap opkomende FinTech beweging, die in de toekomst wellicht in staat zullen zijn de financiële dienstverlening onafhankelijk van de logge corporates van nu te ontwikkelen. Het ‘dienst verlenen’ hoeft volgens hen wellicht niet per se meer met een flitshandel in onmogelijke en onbegrijpelijk verpakte producten verbonden te zijn – ze hebben een punt.

Wat een crisis overleeft, zijn paradoxaal genoeg vaak de ideeën die aan haar ontstaan hebben bijgedragen. In de financiële economie gaat men er nog steeds vanuit dat alles meetbaar, modelleerbaar en maakbaar is. Ook met betrekking tot risico en gedrag. De aanname dat rationeel gestuurd gedrag voor minder risico zorgt, heeft geleid tot regelgeving die dit gedrag zou moeten bevorderen - ook om irrationele keuzes voor te zijn. Maar hoewel gedrag aan de oppervlakte nog wel te sturen valt, geldt dat niet voor de achterliggende overtuigingen.

Deze overtuigingen, doorweven met emoties en subjectieve waarden, maken juist een belangrijk deel uit van hoe iemand risico inschat en navenant handelt. Iedere mens neemt gemiddeld vijfhonderd miljoen beslissingen per dag. En die worden in het emotionele systeem van de hersenen genomen. Emotie en ratio zijn lastig te scheiden in het brein maar bij het nemen van beslissingen beroept een mens zich op heuristische methoden en niet alleen ‘logische’ keuzes. Dit is precies de reden dat voorschriften voor risicoarm gedrag nooit helemaal in rationele, harde regels, codes en frameworks gegoten kunnen worden. Risico is geen objectief begrip, maar juist inherent en onlosmakelijk verbonden met subjectieve oordelen.

Risico is geen objectief begrip

Ook al is de regelgeving nog zo dwingend, herhaling van verkeerd risicovol gedrag blijft in een veranderende wereld altijd mogelijk als de overtuigingen dezelfde blijven. Regels leiden hooguit tot andere gedragspatronen, de overtuigingen die aanleiding gaven tot verkeerd gedrag blijven gewoon bestaan. Hier ligt het grootste risico voor jullie, financiële instellingen - in het blindstaren op de directe bedrijfsdoelen of regels en de hierdoor ontbrekende reflectie op de overtuigingen die gedrag sturen. In het vastzitten in een bepaald denkkader, dat niet meer in een veranderde wereld past. Instellingen die ruimte bieden voor  beweging zullen dat risico vermijden.

Per slot van rekening is gedrag altijd risicovol. Risicovol gedrag is notoir niet rationeel. Alleen door juiste overtuigingen en waarden te generen zal de financiële instelling van morgen risicovol gedrag kunnen beperken. Volledig risicoarm, rationeel en winstgevend gedrag is onhaalbaar. Het huidige risicovolle gedrag nodigt financiële instellingen uit om opnieuw na te gaan wat risicoarm gedrag inhoudt en welke overtuigingen daarbij bepalend zijn. Enkel gericht zijn op het gewin van aandeelhouders lijkt mij bijvoorbeeld ouderwets en het ontneemt daarnaast elke werknemer een gevoel van verantwoordelijkheid naar de maatschappij toe. Wederkerigheid lijkt me een goede waarde; laten we namelijk niet uit het oog verliezen dat het in deze sector draait om dienstverlening.

Zie daarom ook deze bosbrand als een disruptie die ruimte schept om anders te gaan denken over risico en gedrag.

Groet,
(willekeurig in te vullen door eenieder die graag de bank overvalt met wat ideeën)

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven