Flickr / paukrus

Het goede is geen voorgeprogrammeerd kanaal

Is kiezen iets dat je actief doet of iets passiefs? Hopelijk zou men antwoorden dat kiezen iets is dat je actief doet. Of het nu gaat om de keuze voor het avondeten of de keuze voor een nieuwe inrichting van je huis; kiezen is een werkwoord. Toch worden veel belangrijke keuzes in het leven op een passieve manier gemaakt. Ik noem dit een ‘zappende’ manier van kiezen. Bij deze keuzes kan je rustig achterover zitten in je leunstoel en alle beschikbare zenders langsgaan, afwachtend of er iets van jouw smaak bij is. Precies zoals mensen omgaan met hun televisietoestel.

De televisie kenmerkt zich als medium in het feit dat de zenders volledig voorgeprogrammeerd zijn. Het programma voor de hele dag ligt al vast en de kijker kan daaraan niets meer veranderen. De keuze van de kijker is daarom passief. Deze passieve manier van kiezen domineert in onze cultuur helaas ook belangrijke, levensingrijpende keuzes. ‘Hoe doe je het goed’, ‘hoe bereid je je het beste voor op de toekomst’, of ‘hoe organiseren we de maatschappij het beste’; al die belangrijke keuzes worden benaderd als keuzes waarvoor het hele verloop al is voorgeprogrammeerd. Zappend richten wij aldus ons leven in.

Jammer genoeg wordt het tegenovergestelde met deze vorm van kiezen bereikt. De passieve tv-houding leidt in werkelijkheid tot alles behalve het beste voor de persoon in kwestie en als gevolg leidt het tot een fenomeen dat sterk hoort bij de moderne maatschappij: keuzestress.

Zappend richten wij aldus ons leven in.

Denk bijvoorbeeld aan de studiekeuze van jongeren. Onder deze groep komt keuzestress het meeste voor. Op open dagen van hoge scholen en universiteiten kan men goed zien hoe een studiekeuze veelal ‘zappend’ wordt gemaakt. De passieve houding schemert door in de simpele en meest gestelde vraag tijdens de studievoorlichting: ‘wat kan ik met deze studie worden’. Bij het stellen van die vraag wordt de studiekeuze op één lijn gesteld met de keuze voor een televisiezender. In dit specifieke geval is je beroep, je rol in de maatschappij, het geld dat je zult verdienen en misschien wel je identiteit door de netcoördinatoren van het leven voorgeprogrammeerd.

Als het complete levenspad van dit ene keuzemoment af komt te hangen, dan is het niet verrassend dat mensen ervan in de stress schieten. Het is daarom in eerste instantie niet de hoeveelheid keuzes die tot de keuzestress leidt, maar het is het gewicht dat aan iedere keuze wordt toegekend dat de stress veroorzaakt. Voor de meeste mensen voelt de studiekeuze immers niet slechts als een reeks studies waar uit valt kiezen, maar als een reeks levenspaden. Iedere studie representeert bij deze keuze een vooraf uitgestippeld carrièrepad, waar maar moeilijk vanaf valt te wijken.

In feite is deze passieve wijze van kiezen diep in onze maatschappij verankerd. Het hele politieke systeem, onze democratie, heeft deze keuzevorm als basisprincipe omarmd. Ook hier wordt de keuze vanuit de luie stoel gemaakt op basis van een reeks voorbedachte ideeën. De partijen zorgen voor de ideeën en die zijn prachtig uitgewerkt in hun partijprogramma’s. Eén druk op een knop is alles wat van de kiezer wordt gevraagd. De bevolking is niets meer dan stemvee, waarvan de werkelijke inbreng niet wordt gevraagd. Waar het actieve leven ooit onlosmakelijk in verband werd gebracht met democratie, is democratie nu iets dat bij ontspanning en de luie stoel hoort. Tegelijkertijd levert dit weer die vervelende stress op en de oorzaak is ook hier hetzelfde. Die is gelegen in het feit dat er enerzijds zoveel te kiezen is en anderzijds dat de consequenties van die keuzes al volledig gedetermineerd lijken.

Kan het eigenlijk wel anders? Natuurlijk kan het anders. Het internet is als medium al een grote sprong voorwaarts ten opzichte van de televisie. Hier is de persoonlijke inbreng van de gebruikers van vitaal belang. Zo spoort het internet de gebruikers aan om uit zichzelf actief te participeren – al is het maar met iets banaals. Sommige gebruikers slijten hun tijd met het bedenken van onderschriften bij een screenshot uit Game of Thrones, anderen uploaden filmpjes van hun kat terwijl die een verdwaasde blik toont. Hoe infantiel je het ook mag vinden: het zijn wel vormen van entertainment die vragen om de input van de gebruikers zelf.

Voor de meeste mensen voelt de studiekeuze niet slechts als een reeks studies waar uit valt kiezen, maar als een reeks levenspaden.

Oude Grieken leerden de mensheid dat het goede te vinden was in het actieve en het contemplatieve leven. Ongeacht alle academische discussies over deze filosofen, is het duidelijk dat het goede volgens hen in ieder geval niet in een passieve levenshouding te vinden was; dus niet in de luie stoel of achter de televisiebuis. Voor deze filosofen was het daarom eenvoudig om antwoord te geven op de vraag waarom het goede niet ‘zappend’ te vinden is: de passieve houding is zelf namelijk het tegendeel van een goed leven.

Daarom moeten we lessen trekken uit de ontwikkeling van het internet. Niet alles hoeft in onze maatschappij voorgeprogrammeerd te zijn. Laat de gebruikers maar zelf met hun ideeën komen, daarmee bereikt men pas echt het goede. Om deze passieve cultuur te doorbreken is daarom mijn voorstel om bij de politiek te beginnen. Laten we kijken of het mogelijk is om het huidige stemmechanisme overboord te gooien en een stad of regio zo te organiseren dat de ideeën en oordelen van de inwoners werkelijk het beleid bepalen. Dit kan bijvoorbeeld door een groot deel van een gemeentebudget vrij te houden voor uitsluitend burgerinitiatieven. Op die manier worden actieve burgers weer bestuurders van hun eigen stad. Zo doe je het goed.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven