Het nut van azijnpissen

Strijden tegen racisme en seksisme moet leuk zijn en vooral niet te ingewikkeld, dat lijkt Rik Peters deze week in een stuk op deFusie te impliceren. Hij voegt direct de daad bij het woord, door seksisme aan kattenplaatjes en Nietschze te koppelen. Politiek, grappig en intellectueel: het kan zo bij De Wereld Draait Door. Dat werkt soms goed, zoals in een eerder stuk waarin hij een oplossing in de Zwarte Piet-discussie aandraagt. Maar Peters slaat door als hij stelt dat de strijd tegen discriminatie zichzelf vergiftigt door negativiteit – die negativiteit is soms juist noodzakelijk om complexe problemen bij de kraag te vatten.

Peters begint zijn betoog bij de catcalling-video: hij stelt dat met het filmpje weinig mis is, omdat het onrecht aan de kaak stelt. Hij vindt het blijkbaar minder van belang dat de makers erg selectief zijn geweest in de beelden die zij lieten zien. Sterker nog: naar alle waarschijnlijkheid hebben ze gelogen over hoe lang ze in New York hebben rondgelopen. Bovendien hebben ze meer dan de helft van de shots op slechts één straat in Harlem gefilmd. Tot slot zijn alle blanke mannen uit de video geknipt. Zo wordt er een beeld gecreëerd van gekleurde Amerikaanse mannen die seksistischer zouden zijn dan blanken. Peters noemt het ‘azijnpissen’ daarover goedbedoeld, maar een reflex van ressentiment. Het filmpje is echter vooral contraproductief: als je tegen discriminatie ageert, wil je liever geen andere vormen van uitsluiting reproduceren of in het leven roepen.

Als je tegen discriminatie ageert, wil je geen andere vormen van uitsluiting in het leven roepen

Streven naar een meer gelijkwaardige samenleving is nobel, maar vereist een zo precies mogelijke analyse van de sociale werkelijkheid. Het is dus belangrijk om oog te hebben voor de vele factoren die samen deze werkelijkheid structureren. Dit is het zogenaamde kruispuntdenken: verschillende dimensies van iemands (opgelegde) identiteit zoals gender, etniciteit, sociale klasse en seksualiteit werken gelijktijdig en beïnvloeden de posities die personen binnen een sociaal krachtenveld innemen. De onderdrukking of uitsluiting die hiermee gepaard gaat, werkt ook gelijktijdig. Als het bijvoorbeeld gaat over discriminatie in het bedrijfsleven, iets waar zowel vrouwen als etnische en religieuze minderheden last van hebben, is het zinnig te kijken naar het driedubbele nadeel dat bijvoorbeeld een Nederlands-Marokkaanse vrouw met een hoofddoek kan ondervinden. Uiteraard is dit een gesimplificeerd voorbeeld, maar het punt is dat discriminatie meerdere dimensies kent; daarom moet je ook zoeken naar een oplossing die hier oog voor heeft. Je bent hondslui als je aan één filmpje wel genoeg hebt en vervolgens de rest van de dag kattenplaatjes gaat kijken.

Dergelijk eendimensionaal kijken wordt helemaal problematisch wanneer de suggestie wordt gewekt dat er binnen de eigen cultuur geen sprake is van vrouwenhaat, maar in die van de culturele Ander wel. Case in point is hierbij het NK Feminisme in De Balie van april dit jaar, waar onder andere Annabel Nanninga (GeenStijl/Jalta), Elma Drayer (columniste Trouw) en Machteld Zee (Universiteit Leiden) spraken. De consensus leek te zijn dat vrouwenonderdrukking inherent is aan de islam, terwijl dat, als je ‘westerse waarden’ naleeft, uitgesloten is. Drayer en Nanninga vonden dat het niet nodig was te kijken naar Nederland, omdat het blijk gaf van 'cultuurrelativistische lafheid'. Met droge ogen zei Machteld Zee dat 'zij nou eenmaal beter zijn in onderdrukken dan wij'. De drie vrouwen beweren onrecht aan te kaarten, maar reproduceren tegelijkertijd een beeld van een westerse samenleving die intrinsiek superieur is aan de door hen geëssentialiseerde islam; zo werken zij islamofobie in de hand. Omdat het ons gaat om gelijke rechten voor iedereen, kaarten we dat eerst aan, en gaan we daarna kattenplaatjes kijken.

Zowel de drie genoemde opiniemakers als de makers van de catcalling-video weigeren stil te staan bij het seksisme van blanke mannen. Welke gevolgen zo’n blinde vlek kan hebben, maakt ‘pick-up artist’ Julien Blanc pijnlijk duidelijk. Hij instrueert een zaal vol mannen om vrouwen in Tokyo aan te randen. Hij verklaart hierbij expliciet dat ze, aangezien zij blank zijn, geen problemen zullen krijgen. Wegkomen met deze vorm van vernederen is dus een wit privilege. Het is dan ook begrijpelijk dat niet-blanke feministen zich al jarenlang ergeren aan het gebrek aan aandacht van andere feministen voor het racistisch ingekleurde seksisme waar zij vaak mee te maken hebben.

Maar goed, ‘nee’ zeggen tegen discriminatie aan de hand van kruispuntdenken is volgens Peters te negatief. Dit in tegenstelling tot kattenplaatjes, die volgens hem een positieve ‘grondtoon’ hebben. Hier impliceert hij dus dat de boodschap van een filmpje of een plaatje eenduidig is. Hij stelt het publiek voor als homogeen, waarbij iedereen een dergelijk beeld op eenzelfde manier tot zich neemt. Dit terwijl we weten dat publieken juist heel divers zijn, en dat zij media kritisch consumeren met een wijde variëteit aan voorkeuren en interpretaties. ‘Ja’  kan ook ‘nee’ impliceren en vice versa. Kijk bijvoorbeeld naar de Pietitie: het is zowel te lezen als een ‘nee’ tegen Zwarte Piet-tegenstanders, als een ‘ja’ voor het behoud van deze traditie.

 ‘Ja’  kan ook ‘nee’ impliceren en vice versa

Peters concludeert dat een positieve boodschap de manier is om verandering teweeg te brengen, zonder dat hij die bewering echt onderbouwt. Hoe weet hij dat zo zeker? Zelfs als we veronderstellen dat het streven naar gelijkwaardigheid door middel van een positieve ‘grondtoon’ beter werkt, dan nog slaat Peters de plank mis. Het omarmen van het ideaal van de multiculturele samenleving wordt in het publieke debat veelal geframed als politiek correct gezever. Juist in deze discussie blijkt dat een ‘positieve grondtoon’ zeker niet altijd het gewenste effect heeft.

Zijn advies om op te houden met het pulken aan zwerende wonden, slaan wij dan ook in de wind. Want als we die wonden door zouden laten etteren, kunnen ze gaan ontsteken, en het laatste dat wij willen is dat er uiteindelijk een been geamputeerd moet worden.

Gerelateerde artikelen
Reacties
3 Reacties
  • Touché. Scherp commentaar. Met name de laatste twee punten (de ambiguïteit van nee/ja en de weerzin tegen het affirmeren van multiculturalisme) zijn pijnpunten die ik in mijn betoog over het hoofd heb gezien.
    Wel blijf ik bij mijn punt dat negativiteit binnen het domein van social media averechts werkt - aanklagen is geen productieve manier om mensen die nog niet bezig waren met activisme aan te zetten tot actie.
    Ik ben dan ook heel benieuwd wat jullie vinden van de tumblr 'racisten uit de kast' en de facebookpagina 'racisten aan de schandpaal' (die ergens in de afgelopen week is opgeheven). Zijn dat volgens jullie dan instanties van productieve negativiteit?

  • Yannick Coenders,

    De publiciteit die vorig jaar werd gegeven aan de racistische dreigtweets aan het adres van o.a. Anouk heeft denk ik veel mensen op andere gedachten gebracht wat betreft racisme in Nederland en/of Zwarte Piet gebracht. Of dit ook meer activisme teweeg heeft gebracht durf ik niet te zeggen.

    Een Tumblr pagina als 'racisten uit de kast' doet iets soortgelijks. Door zo'n Tumblr krijgen dit soort tweets en facebook comments echter ook een groter publiek, in je stuk plaats je daar kanttekeningen bij en die vind ik terecht. Toch laat het voorbeeld van Anouk wat mij betreft zien dat zo'n pagina niet per se contraproductief hoeft te werken.

    Wat ik wel lastig vind is dat racisme door dit soort pagina's een probleem kan gaan lijken van scheldende gekken.  Terwijl het normaliseren van xenofobe opinies door landelijke dagbladen of de integratiepolitiek die partijen als PvdA en CDA voorstaan, te vaak onbesproken blijft. Juist daar zit wat mij betreft een veel dringender probleem dat te weinig aangekaart wordt.

  • Maar wat willen de azijnzeikers? Minderhedenquota in het bedrijfsleven? Met andere woorden, de politieke correctheid die in het bedrijfsleven al heel lang de norm is, formeel vastleggen? 'Zielige' mensen in bescherming nemen? Ik vrees dat het azijnzeikers uiteindelijk om het zeiken zelf te doen is. Daar is an sich niets mis mee, mits het met smaak wordt gedaan, denk aan een groot en eerbiedwaardig azijnzeiker als Schopenhauer. Maar deze denker was niet voor niets uitgesproken apolitiek. Als je wil zeiken, doe het dan goed, ga aan de zijlijn van het bestaan staan en zeik alles af. De introductie van azijnzeikerij in de politiek kan alleen leiden tot vampirisme op bestaande, positieve politieke krachten, die voor de consequente azijnzeiker naar hun aard, alleen al omdat ze bestaan, afgezeken worden. De consequente azijnzeiker weet immers dat zo lang mensen samen leven, wat een voorwaarde is voor politiek uberhaupt, er reden tot verongelijktheid zal zijn. De lelijken tegenover de knappen, de armen tegenover de rijken, de ongewenst celibatairen tegenover de players etc. Samenleven brengt per definitie onbehagen met zich mee, en daar is geen politieke oplossing voor.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven