Wikimedia Commons / Giacomo Balla, 1912, Dinamismo di un Cane al Guinzaglio (Dynamism of a Dog on a Leash) - Futurisme

Het veranderende mensbeeld in 'a Hyperconnected Era'

In toenemende mate realiseren we ons dat wij in een tijd van transitie leven. Centraal in deze overgang staat de informatie- en communicatietechnologie (ICT), het naderende tijdperk heeft zelfs al een naam gekregen: ‘a Hyperconnected Era’. Sommigen verheugen zich hierover, anderen zien de verdoemenis zijn intrede doen. Niemand betwijfelt echter dat wij in een wervelwind van radicale verandering staan. Dit jaar was de Global Cyber Space Conference in Den Haag; internetgovernance is de laatste decennia een dominante pijler geworden. Staten herijken hun positie waarin een waardering van begrippen zoals vrijheid en veiligheid centraal staan. Via klassieke stelsels proberen wij grip te krijgen op -en via- het fenomeen internet. Welke stromen vormen het naderende tijdperk en wat doen deze met het klassieke mensbeeld?

De intrede van de online wereld overkwam de mens niet met het verrassingseffect van een natuurramp. Het laat zich beter omschrijven als een realiteit in wording, maar deze is desondanks niet minder ingrijpend; het fenomeen internet maakt almaar meer deel uit van het dagelijkse leven. Was de mens voorheen genoodzaakt in twee verschillende levenscategorieën te leven: online en offline, nu is er de spraakmakende ontwikkeling van het Internet van de Dingen die deze categorieën alweer doet vervagen. Futuristisch? Allerminst, de mens lijkt niet in staat zich aan het lot van hyperconnectie te onttrekken gezien het feit dat in 2009 reeds 2,5 miljard dingen toegang tot het internet hadden en er in 2020 al 30 miljard kunnen zijn. De onzichtbare realiteit van het Internet van de Dingen zal zich almaar meer manifesteren en een begrip zoals privacy, en de beleving daarvan, veranderen.

In de wereld is een groeiende angst voor terrorisme; een roep om veiligheid vormt zich als appèl aan de rechtsstaat

Door de ontwikkeling van hyperconnectie is het steeds eenvoudiger om dieper in de persoonlijke levenssfeer van de mens binnen te dringen. Met de (op)komst van het Internet van de Dingen heeft de staat potentieel een groot machtsmiddel van controle in handen. De principes van het internet als wereldwijd web, die als grondslagen van de vrijheid werden opgevat, lijken in situaties met betrekking tot veiligheid verweerd. In de wereld is een groeiende angst voor terrorisme; een roep om veiligheid vormt zich als appèl aan de rechtsstaat. Soms lijkt in het antwoord echter niet de vrijheid of een gefundeerde waarheidsopvatting de drijfveer. Zelfoverschatting vormt de kern van het gevaar, men pretendeert immers dat het mogelijk is om op basis van bits and bites een waarheid in kaart te brengen. De vraag is echter of er een claim op waarheid kan worden gedaan enkel op basis van big data analyses.

Een voorbeeld van dit gevaar toont zich in het gebruik van drones. De rechtsstaat, als controlerende macht, objectiveert en handelt geabstraheerd van het menselijk bestaan, wanneer in een militaire operatie een drone op een medemens wordt afgestuurd. Deze onbemande vliegtuigen worden door militairen op afstand bestuurd en ingezet om mensen te doden naar aanleiding van een analyse van big data, zonder dat daar een menselijk proces van recht aan vooraf gegaan is. Het gegeven dat drones in oorlogen worden ingezet op basis van big data analyses is niet de enige verontrustende ontwikkeling, in het licht van Internet van de Dingen is het namelijk niet ondenkbaar dat er een tijd komt waarin een drone als zelfstandig communicerend ding te werk gaat.

De vraag is of er een claim op waarheid kan worden gedaan enkel op basis van big data analyses

Hoewel het geen twijfel lijdt dat de hiervoor beschreven ontwikkeling beangstigend is, heeft de medaille ook een andere kant. Als vrijheid wordt beschreven als de existentiële ruimte die mensen hebben om hun bestaan in vrijheid te verwerkelijken, manifesteert de online levenscategorie zich niet altijd als 'het kwaad'. In een wereld van hyperconnectie is de online ontmoeting namelijk niet per definitie herleidbaar naar een wil tot controle of macht over de ander, maar vormt techniek zich eveneens als een interpersoonlijke geleider van contact. We kunnen ons gemoed daarom óók optimistisch stemmen over de komst van 'a Hyperconnected Era'. De online mogelijkheden zijn immers niet beperkt tot het fysieke en in zekere zin bewerkstelligd de intrede van deze werkelijkheid een veel rijkere dimensie. Waarden zoals respect en persoonlijke betrokkenheid vormen zich bovendien ook in de online wereld, een profiel in bits and bites is immers veelal herleidbaar tot een mens van vlees en bloed. Informatie- en communicatietechnologieën bieden mensen een ongekende vrijheid om de ander te ontmoeten; nu de grens tussen online en offline verder zal vervagen kan dit betekenen dat de medemens dichterbij dan ooit zal zijn.

De tegenstellingen tussen de online en offline levenscategorie bevragen het klassieke mensbeeld. Dient men deze 'sociale paradox' te overstijgen of kan de mens, doorheen deze tegenstrijdigheid, een gulden middenweg vinden? De mens opgevat als een twee-dimensioneel wezen - in een versmolten levenscategorie van bits and bites met vlees en bloed - kan tot het inzicht leiden dat we als mensheid voor de fundamentele vraag staan hoe wij onze vrijheid in relatie tot de ander, en de werkelijkheid om ons heen, moeten herwaarderen in 'a Hyperconnected Era'.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven