De forensische analyse van de foto van Majorana (links) en Eichmann - 'La Repubblica', 17 October 2010

Het verdwijnen van Ettore Majorana

In 2012 vond een onderzoeksteam van de TU Delft na lang zoeken het zogenaamde Majoranadeeltje, het deeltje dat vernoemd is naar de Italiaanse natuurkundige Ettore Majorana. Door zijn collega en mentor Enrico Fermi werd Majorana omschreven als een genie, vergelijkbaar met Galileo en Newton.  Majorana publiceerde in zijn hele leven echter slechts negen wetenschappelijke artikelen. Zijn nu al significante invloed op de natuurkunde was ongetwijfeld veel groter geweest, ware het niet dat hij op 31-jarige leeftijd spoorloos verdween.

Ettore Majorana werd geboren in Sicilië in 1906. Hij begon aanvankelijk aan een opleiding tot ingenieur, maar werd door twee vrienden overgehaald om over te stappen naar de theoretische natuurkunde. In 1929 studeerde hij af bij Fermi en werkte in de daaropvolgende jaren samen met onder anderen natuurkundegiganten Werner Heisenberg en Niels Bohr. Nog geen tien jaar na zijn afstuderen werd hij benoemd tot professor in de theoretische natuurkunde aan de universiteit van Napels. Ondanks de kleine hoeveelheid heeft Majorana’s werk grote gevolgen gehad binnen de natuurkunde: natuurkundestudenten leren nog steeds over Majoranadeeltjes.

Na zijn hotel verlaten te hebben, wordt Ettore Majorana nooit meer gezien

In januari 1938 geeft Majorana in Napels een reeks colleges, waarvoor hij ook notities uitwerkt. Het laatste college van deze reeks wordt gegeven op 24 maart van datzelfde jaar. In diezelfde periode haalt hij een aantal keer geld van zijn bankrekening: in totaal zo’n 10.000 lire, ongeveer een half jaarsalaris. Een dag na zijn laatste college bezoekt hij het natuurkundig instituut van de universiteit om aantekeningen van zijn colleges aan een student te geven. Vervolgens schrijft hij een brief aan de directeur van het natuurkunde-instituut waarin hij zich verontschuldigt voor de gevolgen van zijn plotselinge verdwijning. Ook schrijft hij een brief aan zijn familie waarin hij vraagt om niet te diep en te lang te rouwen en om hem te vergeven. Na zijn hotel verlaten te hebben, wordt Ettore Majorana nooit meer gezien.

Wat er na 25 maart 1938 met Majorana is gebeurd, is tot op de dag van vandaag niet bekend. Het lijkt erop dat hij met een veerpont van Napels naar Palermo is gereisd, waar hij zou hebben overnacht om de volgende dag weer terug te reizen, hoewel de tickets of bonnetjes daarvan nooit zijn gevonden. Het officiële verhaal van de Italiaanse politie luidt later dat hij tijdens deze reis zelfmoord heeft gepleegd. Majorana’s familie en vrienden hebben dit verhaal, gebaseerd op een zeer oppervlakkig politieonderzoek vol fouten, nooit geloofd. Volgens hen zou Majorana te gelovig zijn om zich van het leven te beroven. Definitief uitsluitsel hebben ook zij echter nooit gekregen.

In de loop der jaren zijn verschillende alternatieve theorieën voor Majorana’s verdwijning naar boven gekomen, waarvan een aantal op een rijtje wordt gezet in een zestien pagina’s tellend wetenschappelijk artikel. Deze theorieën worden mede gevoed door het feit dat het eerdergenoemde geldbedrag en Majorana’s paspoort nooit zijn teruggevonden.  De verklaringen lopen uiteen: Majorana zou als bedelaar in Napels zijn gebleven of een klooster zijn ingegaan na een religieuze crisis. Sommigen beweren dat hij is vermoord door de Nazi’s in verband met spionagewerkzaamheden of de ontwikkeling van de atoombom. Er is zelfs een stripboek verschenen waarin Majorana met aliens de aarde ontvlucht. Van hard bewijs voor al deze theorieën is geen sprake, tot in 2008 een foto opduikt van een man die sterke gelijkenissen vertoont met Majorana. De herkomst van de foto: Venezuela, 1955.

Deze foto vormt het sterkste argument voor wat de Zuid-Amerikaanse verklaring genoemd wordt: Majorana zou naar Zuid-Amerika zijn gereisd om daar als ingenieur onder een andere naam zijn werk voort te zetten. En er is meer, indirect bewijs dat duidt op een vlucht naar Zuid-Amerika. Zo was de student aan wie Majorana zijn map met aantekeningen overhandigde afkomstig uit Brazilië. Daarnaast vertrok op 26 maart 1938 het schip Oceania van Napels naar Buenos Aires. Met datzelfde schip was een vriend van Majorana eerder in januari van Brazilië naar Italië gereisd.

De herkomst van de foto? Venezuela, 1955

Tenslotte zijn er een aantal indirecte getuigenverklaringen van mensen die beweren Majorana in de jaren 50 in Zuid-Amerika gezien te hebben. En dan is er dus die foto, die in 2008 opdook na een uitzending van een Italiaans Opsporing Verzocht-achtig televisieprogramma. De oudere man op de foto zou een uit Italië geëmigreerde natuurkundige zijn, die onder de naam Bini in Caracas werkt. De gelaatstrekken van de man op de foto komen overeen met die van Majorana en diens vader.

In 2010 ziet de Italiaanse historicus Giorgio Dragoni een foto in een boek over de naoorlogse jacht op Nazi’s. Op de foto zien we de aankomst van Adolf Eichmann in Argentinië na zijn vlucht uit Duitsland in 1950. De foto valt Dragoni op omdat de man naast Eichmann sprekend op Majorana lijkt. Italiaanse forensisch wetenschappers vinden tien punten van overeenkomst tussen het gezicht van de man op de foto en een eerdere foto van Majorana. Probleem: de man naast Eichmann in 1950 ziet er zoveel jonger uit dan de man op de foto uit 1955, dat het haast onmogelijk is dat dit dezelfde man is. Het officiële Italiaanse onderzoek naar de foto is gesloten, omdat Majorana niet aan strafbare feiten gekoppeld kon worden.

Het definitieve lot van Majorana is dus tot op heden onbekend. Veel aanwijzingen wijzen op een vlucht naar Zuid-Amerika, maar hard bewijs ontbreekt. Het is niet te verwachten dat er ooit uitsluitsel zal komen: zelfs als Majorana ouder is geworden dan 31, zal hij inmiddels waarschijnlijk overleden zijn. Fermi merkte al op: als de hyperintelligente Majorana besloten zou hebben om te verdwijnen, zou hem dat zeker zijn gelukt. Daarmee zal ook de vraag wat dit genie voor de natuurkunde had kunnen betekenen voor altijd onbeantwoord blijven.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven