Hoe de iPhone jouw filmervaring heeft veranderd

Nanouk of the North (1922) wordt gezien als de eerste documentaire ooit gemaakt. De film vertelt het verhaal van de Eskimo Nanook en zijn familie, die proberen te overleven op de Noordpool. Ze vangen walvissen met zelfgemaakte speren, ze hebben nog nooit een grammofoonplaat gezien en ze bouwen elke winter weer hun iglo van uitgehakt ijs. De film werd een gigantisch succes. Een aantal jaar na verschijnen bleek echter dat al deze authentieke onderdelen in scène waren gezet, oftewel: nep.

Toen regisseur Flaherty zijn film over de strijd en schoonheid van de arctische familie wilde maken, bleek Nanook (die eigenlijk Allakariallak heette) al met geweren te werken, westerse kleding te dragen en zich totaal niet meer te verwonderen over de grammofoonplaat. Maar goed, Allakariallak of the North is ook wel echt een minder pakkende titel, toch?

Een film vertelt sowieso al nooit de hele waarheid

De vraag of deze film een documentaire mag heten is eigenlijk niet interessant. Het is gefilmd, dus het gaat om geselecteerde en gekadreerde beelden, waardoor een film sowieso al nooit de hele waarheid vertelt. Zolang je film als kunstvorm ziet is de maker geoorloofd zich alle middelen toe te eigenen om zijn of haar verhaal te vertellen. Een interessantere vraag is of wij er nog steeds in zouden trappen als de film vandaag de dag zou zijn uitgekomen.

Op een gegeven moment in de film zit Nanook met zijn vrouw, kind en honden in de drie meter brede iglo. Voordat ik de scène verder beschrijf is het handig om te weten dat camera’s in 1920 er als volgt uitzagen:

dejong1Camera 1920

Vrij lastig manoeuvreren in een ijsbal met een diameter van drie meter, om nog maar niet te spreken van de hoeveelheid licht die er nodig is om iets door een camera op film te krijgen. Flaherty liet daarom een speciale iglo bouwen die eigenlijk maar een halve iglo was en half open lucht, met dus genoeg ruimte en licht voor de camera om gezellige interieurshots te maken.

dejong2Interieur van een iglo - still uit Nanook of the North

In 1920 hadden mensen nog nauwelijks besef hoe een camera eruitzag. Dat is niet vreemd, aangezien het medium film nog in de kinderschoenen stond. Vijfentwintig jaar eerder sprongen mensen nog uit hun bioscoopstoelen omdat ze dachten dat de rijdende trein in op het bioscoopscherm echt op hun afkwam.

lumiere gifl’Arrivee d’un train en gare de La Ciotat, 1895, Lumiere

Nu spoelen we even 93 jaar door in de tijd. Stel dat Nanook vandaag was uitgekomen en dat camera’s nog steeds zulke bakbeesten waren geweest, hoeveel hatende tweets en 9gag-grappen had deze wereldberoemde zogenaamde documentaire opgeleverd? We weten tegenwoordig niet alleen hoe camera’s eruitzien, we hebben er zelfs allemaal een. En we zijn niet alleen beter bekend met de technische en metrische specificaties van camera’s, we snappen ook steeds beter hoe film maken werkt. Hoe beïnvloedt dit onze perceptie van film?

Traditionele filmmakers willen je vaak doen vergeten dat er een camera aanwezig is. De kijker moet worden meegevoerd in de wereld van cinema en mag niet worden lastiggevallen met alle ongemakken die het filmproces met zich meebrengt. Dit leidt vaak tot situaties die vooral erg ongemakkelijk aanvoelen. Enkele voorbeelden: Viktor Brand opent een deur van een huis terwijl de camera al binnen is en loopt zogenaamd nonchalant voor het eerst naar binnen. Jelle Brandt Cortius loopt door de stad, begroet een winkelier alsof hij voor het eerst voorbijloopt en begint een interview. In beide situaties voelen we de nepheid haarfijn aan. We weten immers dat er niet zomaar camera’s in huizen aanwezig zijn en dat iemand normaliter raar op zou kijken wanneer hij ineens een camera op z’n snufferd krijgt.

We moeten open en echt laten zien hoe film gemaakt wordt, dat levert juist waardevolle scènes op

Willen we de echtheid op beeld behouden, dan moeten we ook open en echt laten zien hoe een film gemaakt wordt. Een statief dat per ongeluk in beeld komt, een personage dat tussendoor even iets aan de interviewer vraagt, het verbreekt de romantiek van documentaire niet. Het laat juist de realiteit zien en dat is nou net waar documentaire naar streeft. Uiteindelijk levert dit scènes op die veel waardevoller zijn, omdat je niet alleen laat zien wat je filmt, maar ook hoe je het filmt. Je legt het medium bloot en komt daarmee dieper tot een waarheid dan je anders zou kunnen.

In een tijd waarin we allemaal steeds beter snappen hoe film werkt lijkt dit de meest eerlijke route. Want hoe tof was het geweest als Nanook tegen de filmmaker had gezegd: ‘Maar waarom laat je me nou een platenspeler zien alsof het iets bijzonders is? Mijn neef heeft al jaren zo’n ding. Waar komt toch die behoefte bij jullie westerlingen vandaan om ons altijd maar af te beelden als een primitief volk?’ Hoe fantastisch (echt) was die scène geweest.

dejong3

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven