Flickr / Guido van Nispen

Hoe heeft het zover kunnen komen aan de UvA?

Na maanden protest zou vandaag wel eens de dag kunnen zijn dat het zwaard valt voor het College van Bestuur van de Universiteit van Amsterdam. De hoogste medezeggenschapsorganen van de universiteit vergaderen deze middag over wat er over is aan vertrouwen in het CvB. De redactie van deFusie duikt haar eigen archieven in met de vraag: hoe heeft het zover kunnen komen aan de Universiteit van Amsterdam?

De protesten van de afgelopen paar maanden lijken het resultaat te zijn van een onvrede die door de jaren heen sluimerend toenam. Er was heisa over huisvestingsplannen, onenigheid over een fusie tussen (delen van) de Amsterdamse universiteiten en, meest recentelijk, het conflict over de vraag wat te doen met de bezuinigingen aan de Faculteit der Geesteswetenschappen.

Hoe heeft het zover kunnen komen aan de Universiteit van Amsterdam?

In september 2012 wordt voor het eerst geschreven over de UvA op deFusie – grappig genoeg gaat het op deFusie over de fusie. De decanen van de betafaculteiten van UvA en VU hebben in nasleep van eerdere plannen voor een merger elkaar gevonden en willen een grote Amsterdam Faculty of Science gaan stichten. Sicco de Knecht vroeg zich af wat de nieuwe terminologie die zo’n project met zich meebrengt te zoeken heeft op de universiteit. Targets, rendementen en KPI’s zijn immers allergenen voor academici, en bovendien is na een grote verhuizing de reorganisatiemoeheid toegeslagen.

In mei 2013 duikt een anonieme groep activisten, Animo, op die zich op deFusie kritisch afvraagt waarom de  betafaculteiten van de VU en UvA eigenlijk moeten fuseren. Zij spreken over een gebrek aan visie en overtuigingskracht bij het presenteren van de plannen. Wat is nu precies de meerwaarde van een gezamenlijke instituut voor werknemers en studenten? En wat geef je er voor op?

Het komt na veel commotie in de media en op de faculteiten in december 2013 tot een zeer spannende vergadering waar de plannen voor een fusie worden weggestemd. Promovendi Anne Schuth en Sicco de Knecht presenteren kort daarop een analyse van wat deze ontwikkeling in de bredere zin kan betekenen. Het was immers al weer een flinke tijd geleden dat de medezeggenschap in Nederland zo’n vuist had weten te maken tegen bestuurders.

Alhoewel de zorgen om de bètafusie wat protest hadden aangewakkerd, bleef een brede betrokkenheid bij de universiteitspolitiek voorlopig uit. Het bestuur van de universiteit maakte een reeks impopulaire beslissingen (grootse verbouwings- en verhuizingsplannen, nieuwe rooster- en aanmeldingssystemen) die op weinig verzet stuitten.

Eerder al vroeg Sicco de Knecht zich af waarom de jonge generatie niet meer protesteert. Hij kwam tot de analyse dat de formele inspraak wel eens de achilleshiel van het protest geworden zou kunnen zijn. De medezeggenschap en vakbonden zijn na alle jaren ‘meepolderen’ zodanig ingekapseld dat je pas geneigd bent een vuist maken als het systeem je werkelijk buitenspel heeft gezet.

In de herfst van 2014 leek de grens van het meepolderen bereikt, en begonnen studenten een vuist te maken. De common room van het Spinhuis werd in september bezet door een groep studenten, waarop Yvo Greydanus op deFusie stelde dat de protestgeest van de jaren ’60 en ’70 terug was. De uitholling van de medezeggenschap had andere vormen van protest noodzakelijk gemaakt.

Toen in november 2014 bleek dat het financiële tekort van de Faculteit der Geesteswetenschappen (FGw) enkele miljoenen groter was dan eerder gedacht, bleek de geest inderdaad uit de fles. Geen van de bestuursorganen kon uitleggen waar dit tekort plotseling vandaan kwam, wat een breed gedragen verdenking van universitair wanbeleid opriep. Eén van de pijnpunten was het feit dat dezelfde bestuurders die niet konden uitleggen dat de FGw plots tegen een tekort van dertien miljoen euro aankeek, tegelijkertijd een controversieel vastgoedproject van honderden miljoenen euro’s aan het uitvoeren was.

Werd de academische tak van de UvA geslachtofferd om de zakelijke tak (UvA Holding) overeind te houden? Galenus Winkel betoogde dat deze tendens er op de lange termijn toe zou leiden dat UvA Holding de Universiteit van Amsterdam geheel zou opslokken. Het kernprobleem, zo stelde hij, is dat het bestuur denkt in financiële efficiëntie, in plaats van in termen van kwaliteit en academische waarden.

Aan de Faculteit der Geesteswetenschappen kwam in rap tempo een brede protestbeweging op gang, onder de noemer Humanities Rally. Het eerste manifest van Humanities Rally werd in november 2014 op deFusie gepubliceerd. In de weken daarop volgden grote demonstraties, een kortstondige vreedzame bezetting van een collegezaal, en veel – heel veel – discussies over de waarde van de geesteswetenschappen en de universiteit.

Die discussie werd onder andere op deFusie gevoerd. Rosa van Gool plaatste vraagtekens bij het nut van geesteswetenschappelijk onderzoek, en Wiard van der Kooij schreef dat niet alle ballen op het bestuur moeten worden gespeeld. Vlak voor de Bungehuisbezetting duidde Tivadar Vervoort de problemen aan de universiteit zelfs breder: als gevolgen van een economisch beleid van neoliberalisering. Humanities Rally formuleerde in een manifest voor de geesteswetenschappen de belangrijkste strijdpunten die nodig zijn om de faculteit een duurzame toekomst te geven.

In de loop van de discussies en protesten werd duidelijk dat de zorgen van de FGw onderdeel waren van een veel breder probleem: het universiteitsbestuur weigert zijn verantwoordelijkheid te nemen. Bauke Kok stelde dat het bestuur weliswaar in een spagaat zit tussen politiek-economische doelstellingen en academische waarden, maar dat het weldegelijk genoeg bewegingsvrijheid heeft om de kwaliteit van onderwijs te waarborgen. Dat het bestuur steeds toch de economische overwegingen laat overheersen, betekent dat protest noodzakelijk is: ‘een structureel protest om een geheel andere wijze van besturen af te dwingen’.

Dit structurele protest kwam er ook. Op 13 februari bezette actiegroep De Nieuwe Universiteit (DNU) UvA-locatie het Bungehuis. Veel leden van deze actiegroep hadden zich eerder al verzet tegen de bètafusie, waren betrokken bij de kraak van het Spinhuis, of lid van Humanities Rally. DNU vocht in het Bungehuis voor een democratisering en decentralisering van de universiteit.

Vandaag, bijna een week na de ontruiming van het Maagdenhuis, is het aftreden van het College van Bestuur dichter bij dan ooit

Op 25 februari, een dag nadat het Bungehuis door de ME werd ontruimd, bestormde een protestmars het Maagdenhuis, wat leidde tot bijzondere televisie op AT5 en tot de langste Maagdenhuisbezetting in de geschiedenis: 45 dagen lang werd het bestuurscentrum van de UvA, door een groep die door Deva Waal als democratisch ongehoorzamen wordt getypeerd, gebruikt als vrijplaats voor lezingen, debatten, vergaderingen en protest.

Vandaag, bijna een week na de ontruiming van het Maagdenhuis, is het aftreden van het College van Bestuur dichter bij dan ooit. Ironisch genoeg ligt het lot van het bestuur nu in de handen van de medezeggenschapsorganen – precies de medezeggenschap die eerder de achilleshiel van de protestgeest leek, kan nu het vertrouwen in het CvB opzeggen. Daarmee eindigt het protest waar het begon: de studentenpolitiek die langzaam was uitgehold, geeft nu weer de doorslag.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven