Wikimedia Commons

Hoe tolerant is Nederland?

‘Vrouwen aangerand in station Keulen’, ‘Terroristische dreiging in Brussel’, ‘EU voorspelt komst van 3 miljoen extra vluchtelingen in 2016’. Deze schokkende nieuwsfeiten hebben impact gehad op onze Nederlandse samenleving. De vraag of onze multiculturele samenleving is ‘mislukt’, is door deze Europese ontwikkelingen ook in onze Nederlandse samenleving weer terug van weggeweest. In plaats van ons af te vragen of de diverse samenleving is ‘mislukt’ zouden we ons echter moeten afvragen hoe we de diverse samenleving (alsnog) tot een (nog groter) succes maken. Tolerantie, in combinatie met een zerotolerancebeleid tegen intolerantie, is hierbij cruciaal.

Tolerantie wordt in de Van Dale gedefinieerd als ‘verdraagzaamheid jegens andersdenkenden’ en Nederland en tolerantie zijn al eeuwenlang met elkaar verbonden. Bij het ontstaan van de Republiek in de 16e eeuw stond ons land bekend om haar relatief grote geestelijke vrijheid en tot op de dag van vandaag bezoeken toeristen ons land om te proeven van onze vrije moraal op het gebied van prostitutie en drugsbeleid.

Tolerantie, in combinatie met een zerotolerancebeleid tegen intolerantie

Onze maatschappij heeft met een aantal ontwikkelingen te maken gehad die onze tolerantie danig op de proef hebben gesteld. De emancipatie van vrouwen en van homoseksuelen, de seksuele revolutie, maar ook immigratie hebben zich in de 20ste eeuw in een relatief hoog tempo voltrokken. Resultaat hiervan is een diverse maatschappij met veel verschillende groeperingen met verschillende normen en waarden, die regelmatig met elkaar botsen. Anders dan in de tijd van de Republiek vormt economisch gewin hierbij niet langer in diezelfde mate als toentertijd een drijfveer voor verhoging van het tolerantiepeil, waardoor tegenstellingen sterker naar voren komen dan toen. De genoemde ontwikkelingen vormen dus een stevige toets voor de mate van tolerantie in dit land.

 Er zijn veel recente voorbeelden aan te wijzen van een gebrek aan tolerantie. De angst voor de islam – en het bijbehorende verzet tegen AZC’s – neemt toe. Anderzijds heeft ons met de jaarwisseling het schokkende nieuws bereikt van de aanrandingen van een groot aantal vrouwen door een nog veel grotere groep – Arabisch uitziende – mannen in Keulen. Dit zijn tekenen van een verregaande intolerantie voor respectievelijk een religie en de toestroom van ‘andersdenkenden’ dan wel ‘waarden’ die voor ons als samenleving belangrijk zijn, zoals de rechten van de vrouw. Tolerantie moet niet zover strekken dat we ook tolerant worden naar intolerantie, bijvoorbeeld jegens vrouwen of minderheden. We moeten een zerotolerancebeleid voeren daar waar door intolerantie schade berokkend aan de ander en strafrechtelijk ingrijpen waar mogelijk. De daders van Keulen dienen, wanneer zij gevonden worden, keihard te worden aangepakt. Maar ook Geert Wilders moet, wanneer zijn uitspraken de strafrechtelijke grenzen overschrijden, stevig op de vingers worden getikt.

Als we de strafrechtelijke ‘excessen’ echter buiten beschouwing laten blijven er een hoop tegenstellingen over in het democratische debat. Het zou mooi zijn wanneer we - daar waar onze vrijheid reikt maar waar geen overeenstemming is over onze uiteenlopende normen en waarden - met elkaar in gesprek gaan hierover. Hoewel we deze meningsverschillen mogelijk niet (direct) kunnen overbruggen kunnen we onze verschillende standpunten wel uitwisselen. Tolerantie is in een dergelijk geval essentieel uitgangspunt voor een goed gesprek. Doel van een dergelijk gesprek is uiteindelijk het creëren van een ‘vrije samenleving’ waarin verschillende mensen met verschillende normen en waarden in respect met elkaar kunnen samenleven. Een dergelijk gesprek zou niet mogen leiden tot het verliezen van de verworvenheden waar al zo lang voor is gevochten, anderzijds kunnen we ook respect hebben voor de ‘waarden’ die nieuwe mensen meebrengen en die zij graag gerespecteerd willen zien.

Zoals Jason Burke immers stelt in zijn boek 'The new threath from islamic militancy' vormt het ontbreken van de ‘Grey Zone’, de plaats waar ruimte is voor opinie, discussie en debat, de grootste bedreiging voor onze vrije samenleving. Wat IS volgens deze schrijver wil is het vernietigen van deze ‘Grijze Zone’ zodat er nog slechts een keuze bestaat tussen ‘wij’ of ‘zij’. Het is precies die ‘Grijze Zone’ die wij koste wat het kost moeten zien te behouden. Een gesprek over onze normen en waarden over en weer is hierbij een goed startpunt.

Is een werkelijk tolerante samenleving een utopie?

Is een werkelijk tolerante samenleving een utopie? Wellicht, maar misschien moet ik een voorbeeld geven uit mijn eigen leven. Ik val zelf op vrouwen en liep eens met mijn toenmalige vriendin hand in hand door het Vondelpark. Aan de andere zijde kwam er een islamitisch geklede man, inclusief baard, hand in hand met een gesluierde vrouw voorbij. Waarna deze man riep: ‘jullie zijn echt een leuk stel!’ Zulke ‘incidenten’ vertellen mij dat het mogelijk is in vrede en met respect samen te leven, ondanks de verschillen die er onderling zijn.

Welke maatregelen moeten we dan nemen om tot een dergelijk gesprek te komen? Een eenduidig antwoord hierop bestaat niet. Een tolerante maatschappij vraagt een bijdrage van ieder individu dat daartoe bereid is. Zoals het voorbeeld liet zien, kan een klein gebaar daarbij net zo belangrijk zijn als grote maatregelen.

Wellicht zijn er mensen die dit artikel lezen en denken: ‘Ja, tolerantie dat willen we allemaal, wat is dit nu eigenlijk voor nieuws?’. Inderdaad, ‘tolerantie’ is niet iets nieuws, sterker nog, het is al zo oud als onze eigen Republiek. Zolang onze pluralistische samenleving echter bestaat, zullen we hierin echter uitdagingen blijven vinden, en blijft het thema ‘tolerantie’ actueel.

Isabelle van Raab van Canstein pleitte eerder voor meer tolerantie in de Nederlandse samenleving tijdens de 11e editie van talkshow deIdee.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven