'The Particle' - Alex Posada // Ars Electronica (Flickr)

Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet

deFusie verheldert en maakt inzichtelijk. Deze week elke dag een inzending voor de schrijfwedstrijd 'Transparantie'. Vandaag: Rebecca Sier.

Dus je wilt weten hoe het zit. Bent nieuwsgierig en wilt kennis. Zoals de baby in mijn armen: gefrustreerd als ik hem het zicht ontneem op de hoek rechtsboven, waar plafond en muren samenkomen, met verschillende tinten grijs door een spel van schaduw en verf. Het is wat hij ziet – ik zocht het op: over een paar maanden ziet hij verschil in kleur. Voor nu doen Luxaflex en haarlijnen het goed.

Het zal een hallucinante ervaring zijn. De baby met een brein dat bliksemt van de activiteit en een gebrek heeft aan ordening en houvast. Via je ogen komt een stortvloed aan informatie binnen, maar wat heb je eraan zolang je er geen orde in herkent? Of, anders gezegd: hoe weet je waarnaar te kijken als je alles ziet?

De kosmos werd doorzichtig

Dan blijken muren en plafond niet alleen vandaag, maar ook morgen een hoek te vormen. Rechte lijnen, zoals de boekenkast, de boeken en hun pagina’s. De baby combineert en structureert steeds meer van wat er uit de wereld om hem heen binnenkomt, met dank aan zijn soepel lerende babybrein. Plots kijkt hij me aan. Wieg ik mijn armen, dan bewegen zijn ogen mee om me te kunnen blijven zien. En steek ik mijn tong uit, dan volgt een schaterlach – hij herkent het als iets vreemds.

Geef het wat jaren aan indrukken en het onbevangen babybrein vormt zich tot een uniek hersennetwerk vol concepten en structuur, klaar om zonder te veel kleerscheuren het alledaagse leven te leven. Lijnen, hoeken, de kleuren van langsrijdende auto’s en de structuur van verfrommelde zakdoekjes zijn niets nieuws meer onder de zon, dus filtert het volwassen brein ze uit onze perceptie – een filter dat we ‘aandacht’ noemen. En het brein filtert zo goed dat het je kan ontgaan hoe een mens verkleed als gorilla zich mengt met een basketballend team als je gevraagd wordt op de bal te letten, zoals getest in het bekende selective attention experiment. Het filter werkt, bespaart je de onbelangrijke en vanzelfsprekende zaken, en laat door wat je aandacht verdient.

Ik zocht op hoe het eens ondoorzichtige universum transparant werd. Een intens heet en klein gebeuren dijde uit en koelde af naar een temperatuur die het mogelijk maakte dat atomen zich vormden. Het ruimde elektronen uit de weg van lichtdeeltjes, waardoor de deeltjes voortaan ongestoord vooruit konden in ruimte en tijd – de kosmos werd doorzichtig.

Ik zie niet wat jij ziet, want we censureren anders

Zouden we deze theorie van transparantie ook hebben gehad als we er geen zintuig voor hadden ontwikkeld? Zonder doorzichtigheid geen rondstralende lichtdeeltjes, zonder lichtdeeltjes geen licht en zonder licht geen mogelijkheid te zien, laat staan te kijken. Wat als we in plaats van onze ogen andere zintuigen hadden die handig gebruikmaken van – ik noem maar wat – magnetisme, donkere materie of een nog onbekend, exotisch fenomeen? We zouden de wereld anders ervaren, en we zouden misschien ook anders denken en oordelen.

Onze zintuigen censureren. De zintuigen bepalen welke informatie binnenkomt, en wie weet welke ervaringen en kennis we daardoor missen. Lichtdeeltjes kennen we als deel van een passende verklaring voor onze mogelijkheid tot zien, maar het kan haast niet anders of andere alomtegenwoordige fenomenen ontgaan ons door een onvolledige ervaring van de kosmos.

Daarnaast bepalen je zintuigen op een meer persoonlijk niveau hoe je hersenen zich ontwikkelen en wat je filterende breinnetwerk aan je aandacht laat ontsnappen. Ik zie niet wat jij ziet, want we censureren anders. Jouw filter ontwikkelde zich anders dan dat van mij en wat we tegen zouden komen door ongefilterd te ervaren is voor ons beide een raadsel. Misschien zijn alleen jonge baby’s en psychoten er enigszins toe in staat. Een verklaring voor mijn onvermogen om vertellingen over psychotische ervaringen werkelijk te begrijpen.

Konden we onze filters maar uitschuiven, verwisselen, om van de ene verbazing in de andere te vallen tot we elkaars filters weer teruggaven – want zoals het eigen filter is er geen ander, toch? Maar dat gaat niet, en transparantie door filterloos te ervaren bestaat niet. Niet op kosmisch niveau, niet op persoonlijk niveau. Dus ik weet niet en zal nooit kunnen weten waar je naar kijkt en luistert, wat je voelt en denkt. Jouw concepten zijn me vreemd, net als de structuren en ideeën die jouw brein distilleerde uit de schier eindeloze stroom inkomende informatie.

Trek de mazen van je hersennet uit elkaar

Toch moet het mogelijk zijn méér te zien, geen genoegen te nemen met het filter dat je hebt, het te verbuigen door vragen te stellen, verder te kijken dan de concepten die je hebt en zo de staat van transparantie te naderen. Natuurlijk zal het (voorlopig) niet lukken om meer van de omgeving te ervaren dan je ogen en oren toelaten. Maar op persoonlijk niveau valt te tornen aan de censuur die onze zintuigen opleggen. Vergelijkbaar met hoe wetenschappers en kunstenaars dat doen, aangemoedigd te zien wat je eigenlijk zou ontgaan.

Je kunt genoegen nemen met jouw gefilterde beeld van het universum. Het scheelt je een hoop verwarring. Bovendien biedt jouw verzameling concepten veiligheid, een schild om je achter te verschuilen zonder te hoeven vragen. Concepten rond liefde, vluchtelingen, euthanasie en Zwarte Piet kun je aannemen. Klakkeloos. Dat kun je doen.

Maar je wilt weten hoe het zit! Dus stel vragen, neem niet aan, onderzoek en trek de mazen van je hersennet uit elkaar. Om een kleine winst te boeken in transparantie en daarmee ook in tolerantie, jegens de vreemdeling, de anders geaarde en de activist. En om die eigenaardige tinten grijs te zien, daar in de hoek rechtsboven.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven