Wikimedia Commons

Investeren doe je zelf

Een kleine 400 jaar geleden was de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC), de grootste handelsonderneming ter wereld. Bovendien was Nederland een pionier op het gebied van het bankwezen met de handel in aandelen in die VOC. Dit succes werd voorafgegaan door talloze ontdekkingsreizen. In de tijd van de VOC dreef de Nederlandse economie op handel die koene Hollandse jongens en durfkapitalisten onbekende wateren liet bevaren. Een gesponsord schip, bemanning en vaten gepekeld vlees en je had bij wijze van spreken al je eigen expeditie. Eigen initiatief en risico nemen was voor de VOC en haar bemanningen de normaalste zaak van de wereld. Het ondernemen vroeg om eigen verantwoordelijkheid en vindingrijke geesten.

Zouden we niet weer meer hiervan terug willen? In plaats van een bijna idealistisch geloof in bijvoorbeeld economische groei, in steeds grotere en ruimere financiële en juridische structuren rondom geld , zou men een hernieuwd vertrouwen in onze eigen vindingrijkheid en de creativiteit van de geest moeten aanmoedigen. Deze kwaliteiten zouden essentieel moeten zijn om ons door het economisch onzekere vaarwater waar Nederland nu in verkeert heen te loodsen. Nederland zit in een recessie, en ook de omringende landen gaat het niet echt voor de wind. De grondslagen van wat we in 70 jaar economisch en financieel opbouwden, lijken te wankelen. Daarbij moeten we ook kritisch kijken naar de wellicht doorgeschoten strikte rationaliteit en de daarop gebaseerde economische modellen. Lees ‘Animal Spirits’ van Akerlof en Schiller, of betogen van andere behavioral economists erop na: irrationaliteit beheerst mede het marktdenken. Men kan zelfs betogen dat we juist door een blind vertrouwen op onze rationaliteit in de luchtbel van de teveel kredietopnames en te hoge groeiverwachtingen zijn belandt.

Los van de overheid hebben ondernemers daarom een zelfstandig alternatief gevonden, een alternatief uit de oude doos: de kredietunie.

Het doel van onze kersverse regering is dan ook het helpen bouwen van een sterke, toekomstbestendige economie. Wil de Nederlandse economie zijn kracht behouden, dan is zelfs een reset van de Nederlandse economie nodig, zo bepleiten ondernemers. En op deze ondernemers leunt de Nederlandse economie voor een groot deel. “Het aantal zelfstandige ondernemers in Nederland (buiten de landbouw) is in de afgelopen 25 jaar meer dan verdubbeld tot bijna 1,1 miljoen. Circa 12 procent van de beroepsbevolking is nu ondernemer. Daarmee is Nederland koploper in Noord- en West-Europa.”

Afgelopen september liet ‘TROS in Bedrijf’ op Radio 1 een gesprek horen tussen twee ondernemers over de maatregelen in de arbeidsmarkt. De presentator merkte beduusd op dat zijn sprekers het halverwege het gesprek al met elkaar eens zijn. De twee ondernemers hadden de voor de hand liggende discussie omzeild en consensus bereikt over de onderliggende structuur van het probleem. In de Tweede Kamer verzandt men vaak in futiele standpunten zonder consensus op dit onderliggend punt te bereiken: zelfs in het partijprogramma van de PVDA is terug te lezen hoe Plasterk met zijn vingertje naar Rutte wijst. De ondernemers in het radioprogramma wijzen op de behoefte van een herdefinitie van de economie, die een slimmer en beter alternatief vormt voor het huidige economisch denken en handelen. Maar verandering in een economisch systeem is een lang en complex proces, een lange-termijn visie in de politiek kon moeilijk verwacht worden van de kort zittende kabinetten van de afgelopen jaren.  Los van de overheid hebben ondernemers daarom een zelfstandig alternatief gevonden, een alternatief uit de oude doos: de kredietunie.

Sinds de crisis verstrekken banken veel minder leningen. Vooral starters en het MKB kunnen zo niet over voldoende krediet beschikken. En dat terwijl juist deze groep ondernemers de motor van de Nederlandse economie vormen. Afgelopen september ging in Nederland de eerste kredietunie van start. Een kredietunie is een verbond van ondernemers waarbinnen zij elkaar kredieten verstrekken waar de banken dat nalaten. Het is een coöperatie tussen ondernemers die via een gemeenschappelijke kas geldmiddelen ter beschikking stellen en aan de andere kant ondernemers die geld lenen uit deze kas. Dit initiatief zal het ondernemers dus mogelijk maken om financiering aan te trekken buiten het reguliere bancaire systeem om. Volgens het FD een unicum. Maar niets is minder waar. Informele kredietunies bestonden als sinds mensenheugenis. Paul van Oyen, filosoof en bankier, definieert de kredietunie als een ‘retro Boerenleenbank’.

Dat lijkt mooi, maar zet de deur open naar regelgeving die het primaat van de eigen verantwoordelijkheid en het eigen initiatief  juist weer in gevaar brengen.

Van Oyen pleit voor het opnieuw introduceren van een menselijk maat in het bankvak en hij stelt dat dit in toekomst zelfs onvermijdelijk wordt.  De banken zoals wij die nu kennen worden met deze oplossing overbodig, zo redeneert hij. Terwijl de banken de kredietkraan dicht houden en Europa eindeloos debatteert (o.a. over het splitsen van banken in een Spaarbankbedrijf en een Zakenbankbedrijf), gaan ondernemers zelf het ondernemen faciliteren. Een ondernemer steekt straks wellicht liever zijn geld via een kredietunie in een bedrijf waar hij vertrouwen in heeft dan dat hij het op de bank zet.

Doelstellingen van deze eerste Nederlandse officiële kredietunie is onder andere de MKB-ondernemers structureel toegang bieden tot financiering, kennis van ondernemers mobiliseren en per bedrijfstak of per regio kredietunies oprichten, waar de leden (kredietgevers en -nemers) persoonlijk belang hebben bij succesvolle kredietverlening. De basis van de kredietunie wordt gevormd door onderling vertrouwen en eigen verantwoordelijkheid. Niet meer je hand ophouden bij de overheid (zoals de VVD dat graag zou zien) om een starterssubsidie of een Tante Agaath lening, of smeken bij je bank om een paraplu nu het regent, maar samen een oplossing zoeken en de financiële last van de crisis delen.

De eerste Nederlandse Kredietunie mikt op de oprichting van 50 krediet unies in Nederland binnen 50 jaar: een mooi voornemen. Tevens vermeldt men, dat men op den duur de belangen van kredietunies wil behartigen bij de politiek en toezichthouders. Dat lijkt mooi, maar zet de deur open naar regelgeving die het primaat van de eigen verantwoordelijkheid en het eigen initiatief  juist weer in gevaar brengen. De nieuwe koers die de economie moet gaan varen, dient mijns inziens veel meer dan nu het geval is gebaseerd te zijn op het zelf durven nemen van risico en het onderling vertrouwen tussen ondernemers.

De opkomende kredietunies belichamen deze eigenschappen, evenals de reders uit de 17e eeuw hun eigen verantwoordelijkheid namen en zich niet lieten leiden door adviezen of kredietmogelijkheden van een banksector. Dit zou door Rutte en Samson beiden moeten worden omarmd; door Rutte vanwege van het ondernemerschap en door Samson vanwege van de sociale verantwoordelijkheid. Natuurlijk, stellen zij in het regeerakkoord, moet er benadrukt worden dat eigen verantwoording nemen niet voor iedereen een keuze is. Maar op de vlakken dat de burger zelf verantwoordelijkheid kan nemen, moet dat gebeuren. Nu de kredietunies ontstaan, uit nood en ondernemerschap geboren, doet de overheid er dan ook goed aan zich hier zoveel als mogelijk buiten te houden. Laat ze varen!

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven