Flickr / Jos van Zetten

Juridisch fetisjisme

Dit artikel is het tweede deel van een tweeluik over de hufterigheid van Geenstijl en Pownews. Deel 1 is hier te lezen.

Het was geen mooie dag voor Rutger Castricum. Hij zat aan bij De Wereld Draait Door om een leuk vakantieboek te promoten, maar het gesprek nam een andere wending. “Absoluut”, grinnikte de journalist nog toen interviewer Matthijs van Nieuwkerk hem vroeg of Job Cohen dankzij hem was afgetreden als PvdA-leider. Op dat moment viel Felix Rottenberg in. Wat Castricum deed was geen journalistiek, maar cabaret, afzeik-tv. “Hij moet jou gewoon compleet negeren!” Castricum wees vervolgens op zijn rol als nieuwsjournalist. “Ons programma heet Pownews, dat is een nieuwsprogramma, wij maken daar nieuws, en dat nieuws kan u niet aanstaan, kijkt u niet, maar het is wel nieuws dat wij nieuws vinden.” Volgens de journalist was er dan ook geen fastoenskloof, maar een generatiekloof zichtbaar. “Daar moeten we ook niet te moeilijk over doen”, lachte hij. Maar Rottenberg nam geen genoegen met die uitleg – niemand eigenlijk. Jan Mulder vond dat het programma best wat serieuzer zou mogen zijn, Frénk van der Linden vond het maar slechte journalistiek, en Matthijs van Nieuwkerk stipte even fijntjes aan dat zijn geïnterviewde een ‘bange indruk’ maakte. Aan het eind van de avond was de pestkop teruggepest en de consensus duidelijk: PowNed is onfatsoenlijk. Dat was het dan.

Aan het eind van de avond was de pestkop teruggepest en de consensus duidelijk: PowNed is onfatsoenlijk. Dat was het dan.

Toch deed Castricums klemtoon op dat woordje ‘nieuws’ vermoeden dat het hem niet alleen om cabaret te doen is. Wat dat dan was, werd helaas niet duidelijk. Volgens critici komt dat omdat de nieuwsfocus van PowNed en GeenStijl alleen een dekmantel is om hun vrijblijvende hufterigheid aan het zicht te onttrekken. Zo schreef Thijs Kleinpaste een tijdje terug op DeJaap.nl (inmiddels ThePostOnline.nl) over het nihilisme van Rutger Castricum en zijn generatie, de echoboomers, “een generatie die rebelleerde tegen de gevestigde orde, maar nergens meer in gelooft.” Hufterigheid omdat het kan – niet omdat het moet. Maar die ‘rebellie omdat het kan’, voelt wat gemakzuchtig aan; zijn deze journalisten echt niets meer dan nihilisten, exponenten van de postmoderne conditie waarin grote verhalen ongeloofwaardig zijn geworden? Het is maar de vraag of Castricum en de zijnen met hun ‘nieuwe maatstaven’ doelen op de afwezigheid van die maatstaven. Castricum gebruikte immers zelf een argument over professionaliteit – “het is nieuws dat wij nieuws vinden”. Dominique Weesie, die Pownews presenteert, wees daar ook op in het jaaroverzicht van 2011: “Het is misschien niet de journalistiek die men gewend was, maar het is wel degelijk journalistiek.”

Ook de schrijvers van GeenStijl verzetten zich duidelijk tegen dat tandeloze nihilisme. Bijvoorbeeld in een uitzending van Pauw en Witteman door Bert Brussen, die bij GeenStijl schreef en tevens aan de wieg stond van populair weblog ThePostOnline. Brussen vertelde dat de kritiek op zijn stukken alleen op de vorm is gericht, en niet op het punt dat hij maakt. Dat heeft, ook volgens hem, te maken met generaties: argumenten van de nieuwe generatie worden ontmanteld door de oude generatie onder het excuus ‘onfatsoenlijk’ – maar zonder fatsoenlijke onderbouwing. Speel liever op de inhoud, vond Brussen. Bij al deze verklaringen zitten we dus ofwel vast aan een generatieverschil, ofwel aan een fatsoensverschil. Maar zijn natuurlijk allebei ad hominems. Beide partijen beroepen zich op dezelfde retoriek, waarbij de ander een gebrek aan begrip wordt toegedicht.

Blinde frustratie, politiek stilzwijgen en academische onnauwkeurigheid verdienen een reprimande.

Kijken we wat verder dan een dichotomie als ‘fatsoenlijk/onfatsoenlijk’ of ‘babyboomers/echoboomers’, dan zien we dat er wel degelijk sprake is van engagement bij de twee nieuwe mediaproducenten. Interessant is een artikel van GeenStijl-blogger Van Rossem – in het dagelijks leven Bart Nijman – die reageerde op de column van Kleinpaste met een eigen artikel op het roze weblog. Dat artikel heeft nog het meeste weg van een politiek pamflet. “De huidige economische situatie is wél een gevolg van de inteelt in de baantjesmachines van de PvdA, het borrelnetwerk van de VVD en de belijdenissen van het CDA.” Dat er niets meer is om voor te vechten is volgens Nijman de grootste onzin. “De transparantie van het internet (en daaruit voortvloeiende omroepen zoals PowNed) hebben de zeepbel lek geprikt […] De netwerkgeneratie demonstreert dus wel, en bovendien geweldloos, met verbaal en digitaal cynisme.” Cynisme als liberaal wapen tegen de elite, dus.

Toch houdt het daar niet op: ook de lagere klassen moeten het bij de mediaproducenten ontgelden. Zo maakt PowNews vaak een item bij beurzen waarbij de spot wordt gedreven met toevallige passanten. In beide gevallen is de toon niet altijd venijnig – er worden ook grappen met de winkelende middenklasse of goedgemutste politici gemaakt. Veel cynischer is de omroep bij protestbijeenkomsten, waarbij mensen aan de rand van de samenleving worden opgezocht – zij doen immers zelf de meest vermakelijke uitspraken, en worden snel boos zonder daar goede argumenten voor te kunnen geven. De moraal die opgaat, voor zowel politici, betogers en wetenschappers als Van Stokkom, is helder en rationalistisch: als je ergens voor staat, moet je het ook kunnen uitleggen, ongeacht de drammerige of pesterige vragensteller. Blinde frustratie, politiek stilzwijgen en academische onnauwkeurigheid verdienen een reprimande.

Maar de reden om juist die demonstranten extra hard uit te lachen heeft niet alleen te maken met hun aandoenlijke kwaadheid. Het komt ook doordat er illegale activiteiten mee gemoeid zijn. En hier komen we bij de werkelijke moraal van het verhaal. Wie de uitzendingen van Pownews volgt, hoort de journalist zich met enige regelmaat verantwoorden door iets te zeggen als: “Ik mag hier gewoon zijn”, of “We zijn hier gewoon op de openbare weg.” En als we er een aantal GeenStijl-artikelen op naslaan zien we dat fatsoen, hoewel het nooit zo wordt benoemd, verbonden is aan een soortgelijke strafrechtelijke norm. Zo is er de focus op burgerlijke waakzaamheid. GeenStijl maakt regelmatig gebruik van camerabeelden of foto’s om voortvluchtige criminelen te pakken te krijgen. In datzelfde licht kwam PowNed onlangs met het programma PowLitie, waarbij in elke aflevering een burgerarrest wordt gepleegd. En in de aflevering van Pownews waarin hoogleraar rechtsfilosofie Kinneging (zie ook het artikel van vorige week) werd geïnterviewd, stelden Weesie en Castricum tegenover de camera aangifte te gaan doen. Castricum zou immers gewurgd zijn door de hoogleraar. In plaats van het strafrecht buiten het journalistieke programma te houden, werd er expliciet naar verwezen, zodat het publiek niet vergeet dat pesterij misschien vervelend is, maar wel binnen de grenzen van de wet blijft.

Die dubbele betekenis van de wet – zowel iets om mee te lachen, als iets om je aan te houden – is dus niet alleen cynisch maar ook door en door moreel.

Wat goed is en wat fout is, wat wel en niet kan, is dus niet alleen een discussie over stijl of vorm, maar afhankelijk van wat de wet voorschrijft. Het doet denken aan een positie die door sociologen legal fetishism wordt genoemd: het idee dat het subject zijn bestaan te danken heeft aan de wet, in plaats van andersom, en waarbij de wet een objectieve, onbetwistbare vorm aanneemt. Aan de andere kant zijn het juist de politici, de feilbare bedenkers en uitvoerders van de wet, die niet serieus worden genomen. Die dubbele betekenis van de wet – zowel iets om mee te lachen, als iets om je aan te houden – is dus niet alleen cynisch maar ook door en door moreel. De rechtsstaat wordt de laatste post om de fragiele en postmoderne maatschappij te beschermen. Dat maakt de journalisten van GeenStijl en Powned tot iets anders dan nihilistische hufters. Ze willen geen rebels without a cause zijn, maar rancuneuze voorvechters van een wereld die misschien stijlloos is, maar in elk geval niet wetteloos.

Gerelateerde artikelen
Reacties
19 Reacties
  • Geenstijl doet het uitstekend.

    Joop.nl is er door geboren en leent zijn bestaansrecht aan GS.

    De reaguurders aldaar vormen echter steeds meer een rechtser geluid.

  • Een goed onderwerp, maar helaas toch half om zeep geholpen door er wetenschappelijk over te schrijven.  Dat kan veel beter. Doe er eens iets anders bij; dialectiek, retoriek, subjectieve partijdigheid, vooroordelen, teleologie (: naar 'n eindresultaat toeredeneren), benepen partijkadaverdiscipline, fatsoen en vrijheid van meningsvorming als gevolg van vrijheid van meningsuiting. Er stonden toch genoeg ingrediënten ter beschikking in de keuken om er eens 'n lekker gerecht van te maken; in dit stukje. Dat alléén maar in dictaturen er fatsoenlijke journalisten bestaan. Dat de discussie aangaan met welk stijlmiddel (op de inhoud; op de vorm; op 'n alternatieve manier) altijd in orde is; en dat je bij té erge belediging achteraf maar naar de rechter hebt te gaan, als je vindt dat ze Job Cohen van de Partij van de Arabieren teveel huilie-huilie is aangedaan.  Die man was ook 'n lul; die moest uit z'n lijden verlost worden. Maar ook het aanvallen van de aanvallers is helemaal in orde. Controle op de controleurs is net als kritiek op de kritische smaakmakers van 't journaille. Alle middelen zijn toegestaan. Wie niet gekwetst wil worden moet in z'n volgende leven 'n andere levensvorm kiezen. We zitten allenmaal onder de vreselijkste bacteriën en virussen; in de microbiologie zijn ze verder; daar maakt dat inzicht naam als: 'de alles-is-overal-show'. Wij mensen plagen elkaar altijd, overal, op elke manier; is gezond houdend, wen er maar aan in dit democratische leven. Oja, als je geen argument meer weet, dan gewoon iets lenen vanuit die microbiologie; 'het zijn slechts de omstandigheden die bepalen of iets tot ontwikkeling komt, want inderdaad, alle kiemen van kwalijkheden zijn altijd al overal'; wij zitten onder de pestbacillen. En dat dictaturen verstikkend steriele leef-tentjes zijn voor kasplantjes; waar mensen zichzelf nog kwetsbaarder maken door hun monocultuur.  En als je denkt dat 't in 't echte maatschappelijke leven het toch zou moeten gaan om 'n ander, 'n beter, ja zelfs fatsoenlijker niveau van leven moet gaan; ga dan eens wat rechten studeren en lees wat over de verheffende oorlogsverslaggeving in de jurisprudentie. Welkom in de echte wereld. Er bestaan nog mensen die geen kasplantje zijn. Hoe oud ben je (?), oh, je hebt nog tijd om bij te leren.

  • Mongeaul.

  • Prima stukken!

  • beste Tom, jammer dat het in je slotconclusie compleet de mist in gaat: Politici  zijn niet: " de feilbare bedenkers en uitvoerders van de wet" zoals je letterlijk schrijft. In Nederland bestaat de trias; scheiding der machten.

  • Nu nog leren om jezelf uit te drukken zonder steeds terug te vallen op jargon of moeilijke woorden, en dat komt helemaal goed!

  • Anyone is het kasplantje van de Roze Khmer... eindelijk eens goed tegengeluid aan het adres van de roze studentikoze gay brigade!

  • Wederom een goede analyse. Ik volg sinds 2007 dagelijks GeenStijl. Waarom? Omdat ze juist BEERPUTTEN openen, omdat ze HYPOCRISIE blootleggen op alle niveaus, zowel links als rechts en omdat ze tegen de ECHTE slechterikken zijn en daar met de wet in de hand iets tegen willen doen. Chapeau, op nog eens 10 jaar GeenStijl!

  • "Die dubbele betekenis van de wet – zowel iets om mee te lachen, als iets om je aan te houden – is dus niet alleen cynisch maar ook door en door moreel. De rechtsstaat wordt de laatste post om de fragiele en postmoderne maatschappij te beschermen. Dat maakt de journalisten van GeenStijl en Powned tot iets anders dan nihilistische hufters. Ze willen geen rebels without a cause zijn, maar rancuneuze voorvechters van een wereld die misschien stijlloos is, maar in elk geval niet wetteloos." 

    Rebellerend vanachter de wetten van de staat (de helden) - dat klinkt juist als wat Nietzsche met nihilisme voor ogen lijkt te hebben gehad.

  • De strekking van dit stuk zou een zelfde geldigheid kunnen hebben voor de VPRO tussen, pakweg, 1966 en 1982. Het zegt iets over ' oud worden', 'ingekapseld raken' en de effecten van subsidie.

  • Het manco aan het GeenStijl blog is het feit dat het HUN waarheid is. Kritsche reageren wordt gelijk afgedaan middels "wegjorissen" of een fore-ever ban. En dan praat ik of zeer kritsche reageren, geen scheldparij of elkander een ernstige ziekte toewensen. Men wenst om onduidelijke redenen niet inhoudelijke te reageren, het is immers HUN blog. Uiteindelijk worden uitsluitend de puberale reacies geplaatst. Maar ach, kwestie van tijd en men trekt geen bezoekers meer. Een ieder kent hun trukjes zo zachtjes aan. Neemt niet weg dat ik het een verwerpelijk blog vind dat absoluut geen enkele aandacht meer van mij krijgt.

  • Jan-Pieter de Boude van Hasselstein,

    Misschien, beste Tom, zou je eens achter je ivoren bureau vandaan moeten komen en gaan praten met het subject waar je over schrijft ipv er alleen over te schrijven. Daarna kan je echte conclusies schrijven.

    graag gedaan.

  • Al met al toch een redelijke goede tekst. Had iets heel anders verwacht moet ik zeggen maar ben toch verrast op de manier waarop je al die azijnpissers als het ware uitlegt hoe ze Geenstijl tot zich moeten nemen. Want dit is in principe een handleiding voor de zelfbenoemde begaafde mens maar die eigenlijk te dom is om tussen de regels door te lezen om het ware verhaal van de artikelen op Geenstijl te begrijpen.

    Goed stukje dus!

  • reactie op Joop Karel

    Onleesbaar stukje Nederlands van Uw hand. Ten eerste: Het is altijd "hun waarheid" ook van Volkskrant,Telegraaf, NYT etc. Dé ( objectieve,voor iedereen geldende)waarheid bestaat niet namelijk,lees Schopenhauer maar eens.

    Kritische reacties worden ook niet "weggejorist", wel echt onbeschofte en de discussie niet rakende.

    Dat bepaalt de redactie, evengoed die van de Volkskrant, Telegraaf etc. Soms kan zo'n beslissing arbitrair zijn ; meestal terecht.( want weggejoriste kun je alsnog opzoeken).

    Verder is uw stukje zo onleesbaar , dat ik er maar niets meer over zeg, weggejorist dus!

     

  • Job den Uijl,

    Tegen heilige huisjes schoppen is van alle tijden. Dat de gevestigte orde dat niet leuk vind ook.
    N'ayez pas peur Madame, ce ne sont que des gueux (Wees niet bang mevrouw, het zijn slechts bedelaars)
    Welke uitspraak en houding er achter de Spanjaarden toen ook zo goed is bevallen. (Alhoewel ,we nog steeds hun koning vereren in ons volkslied)

     

  • JE lijkt die turkse advocaat wel die eigenlijk niet zo goed weet wat hij wil zeggen, en dan door alleen maar moeilijke woorden te gebruiken de indruk wil wekken dat hij ergens een goed inhoudelijke mening over heeft.

    Schrijf de volgende eens in jip en janneke taal, dan begrijpt de gemiddelde geenstijl lezer het ook. Als je echt zo goed denkt te zijn kom je achter je ' grote woorden'  boekje vandaan en schrijf je het normaal en leesbaar op, lutser! Eigenlijk doe jij nu hetzelfde als waar je GeenStijl van beticht.... denk daar maar een ove rna, onrendabele!

  • Je hebt trouwens helemaal niet gestudeerd man.... je hebt een loi cursus kunst en cultuurwetenschappen gevolgd. Je hebt ' over de auteur' zeker ook zelf geschreven. Jij lijkt me wel zo'n type dat zo vol is van zichzelf dat hij in de derde persoon over zichzelf spreekt!

  • Onrendabele, lutser... zou je iets minder moeilijke woorden willen gebruiken Vince? Als je nou eens iets minder in je GeenStijltaal zou spreken en meer in de gewone mensentaal dan zouden we je tenminste begrijpen...

  • Die twee moeilijke woorden. Ik begrijp niet dat sommigen het een moeilijk leesbaar stuk vinden. Vind het juist goed geschreven met korte, duidelijke zinnen. Qua inhoud vind ik het meer journalistiek dan wetenschappelijk. Zou zo als bijlage in de zaterdag editie van het NRC passen. Vind de reactie van GS (via de site ben ik hier gekomen) terecht bij een randdebiel als van Stokkom maar hier zeker niet. Denk niet dat ze de moeite hebben genomen om de twee stukjes aandachtig te lezen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven