Still uit videoclip 'HUMBLE' van Kendrick Lamar

Kendrick Lamar: religieuzer dan je denkt

Kendrick Lamar is ’s werelds grootste christelijke rapper. In het ontkerkelijkte Europa zien we hem liever als een hoofdzakelijk maatschappelijk en politiek betrokken artiest. Dat komt vooral door zijn album To Pimp a Butterfly (2015) waarin hij naar een breed – voor een groot deel niet per se hiphopgeoriënteerd – publiek doorbrak. Dat beeld is te beperkt, maakt hij duidelijk op zijn eerder dit jaar verschenen album DAMN.

Veel hiphopliefhebbers waren al om bij good kid, m.A.A.d city (2012), Lamars enthousiast ontvangen tweede album. De verwachtingen voor To Pimp a Butterfly waren dan ook hooggespannen. Die opvolger leek vervolgens op precies het juiste moment uit te komen: de spanningen tussen witte en zwarte Amerikanen laaiden op na verschillende dodelijke incidenten tussen blanke agenten en Afro-Amerikaanse jongeren. Bovendien werd ‘Alright’ – een militant nummer over zulk politiegeweld – onthaald als een strijdlied voor Afro-Amerikanen: activisten scandeerden een deel van de tekst: ‘We gon be alright.’ Zo ontstond een buzz die ook andere luisteraars nieuwsgierig maakte.

Deze maatschappelijke context heeft de receptie van To Pimp a Butterfly minstens zo sterk bepaald als de thematiek. Dat is af te zien aan de manier waarop het album beschreven wordt in recensies van DAMN. Atze de Vrieze schrijft bijvoorbeeld op 3voor12 dat To Pimp a Butterfly ‘op een hoger niveau de oorzaken [onderzocht] van [de kansarme situatie van donkere jongeren]: de geschiedenis van de Afro-Amerikaanse onderdrukking, politieke misstanden [en] alledaags racisme met grote consequenties.’ Daar heeft De Vrieze gelijk in, maar zijn karakterisering is incompleet: To Pimp a Butterfly is evenzeer een persoonlijke plaat over twijfels. Lamar twijfelt bijvoorbeeld hardop aan zijn eigen kunnen, en aan zijn geloof. Toch blijft het beeld van Lamar als geëngageerde rapper hangen.

De christelijke thematiek is de belangrijkste pijler van Lamars teksten

De christelijke thematiek is echter de belangrijkste en meest constante pijler van Lamars teksten. Dat werd al duidelijk op good kid, m.A.A.d city. Het album beschrijft hoe Lamar opgroeide in een achterbuurt, tussen andere kansarme, donkere jongeren die geen andere keuze hadden dan in de criminaliteit te gaan. Uiteindelijk laten  Lamar en zijn vrienden zich bekeren tot het christendom, waarna hij tot het inzicht komt dat hij geen materiële zaken nodig heeft om van zichzelf te houden. Al eerder op de plaat, in het refrein van ‘Money Trees’, rapt Lamar over het vinden van balans tussen het wereldse en het religieuze: ‘It go Halle Berry or Hallelujah / Pick your poison, tell me what you doin.’

Die balans vinden is niet makkelijk, horen we twee jaar later op To Pimp a Butterfly, dat niet alleen over maatschappelijke kwestie gaat, maar ook over weerstand bieden aan verleidingen. De verleiding wordt op het album geregeld gepersonifieerd door de aantrekkelijke vrouw Lucy; een duidelijke verwijzing naar Lucifer. De vraag hoe een goed christen te zijn is een belangrijke rode draad in de teksten. Het allegorische nummer ‘How Much a Dollar Cost’ is hiervoor toonaangevend. Lamar rapt dat hij een dakloze een dollar weigert te geven, omdat hij toch maar een junk is. De dakloze blijkt uiteindelijk God te zijn, die Lamar vertelt hoeveel een dollar nu echt waard is: een plaats in de hemel. Dit nummer houdt duidelijk verband met  de ‘Halle Berry or Hallelujah’ vraag in ‘Money Trees’. In ‘How Much a Dollar Cost’ wordt gekozen voor het wereldse en daardoor wordt het religieuze in de steek gelaten – met alle gevolgen van dien.

Deze religieuze lijn kan eenvoudig doorgetrokken worden naar DAMN. –  bijvoorbeeld in het nummer ‘FEEL.’ In de lange tweede verse van het nummer reflecteert hij op zijn positie in de hiphopwereld, en laat daar geen misverstanden over ontstaan: ‘I feel like debatin’ on who the greatest can stop it / I am legend, I feel like all of y’all is peasants.’ Maar nog in dezelfde verse gaat het al snel neerwaarts: ‘I feel like I’m boxin’ demons / Monsters, false prophets schemin’.’ De Bijbelvaste Lamar weet immers dat hoogmoed voor de val komt. Hij eindigt met de vraag: ‘I feel like the whole world want me to pray for ‘em / But who the fuck prayin’ for me?’ Mensen kijken op naar Lamar, willen zijn advies over hoe ze hun problemen moeten oplossen, terwijl hij ook maar een mens is met zijn eigen worstelingen en twijfels. Christelijke thematiek en persoonlijke twijfels staan centraal op het album, en op ‘YAH.’ heeft hij een ferme boodschap aan zijn (professionele) luisteraars:

I’m not a politician, I’m not ‘bout a religion
I’m an Israelite, don’t call me black no mo’
That word is only a color, it ain’t facts no mo’

In andere woorden: hou eens op me een geëngageerde rapper te noemen.

Lamar identificeert zich met de Hebreeuwse Israëlieten

Lamar acht zichzelf geen politicus, identificeert zich niet per se met een religie, maar wel met de Hebreeuwse Israëlieten of Hebrew Israelites: Afro-Amerikanen die aannemen dat ze afstammen van de Israëlieten. De Israëlieten waren volgens het Bijbelboek Exodus slaven van de Egyptenaren, maar wisten met behulp van God aan dat lot te ontsnappen. Ze waren zelfs Gods uitverkoren volk. Nu worden de Hebreeuwse Israëlieten beproefd, maar uiteindelijk zullen ze beloond worden als ze zich aan Gods regels houden en verleidingen weerstaan. Vooral dat laatste blijkt lastig. Geregeld vraagt Lamar zich op DAMN. af: ‘Is it wickedness or weakness?’ Lamars blik lijkt door zulke bespiegelingen op DAMN. erg naar binnen gekeerd –  veel sterker dan op de voorgangers. Gijsbert Kramer merkt op de site van de Volkskrant op: ‘DAMN. is veel minder een sociaal/politiek statement dan To Pimp A Butterfly.’ (Let wederom op de karakterisering van laatstgenoemde album.) Maar Lamar toont zich wel degelijk geëngageerd.

Het politieke hoogtepunt van DAMN., ‘XXX.’, knoopt maatschappijkritiek én geloof aan elkaar, maar op een andere manier dan menig atheïst zou verwachten. De tweede verse van het nummer kan makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Lamar vangt aan met ‘Hail Mary, Jesus and Joseph / The great American flag is wrapped and dragged with explosives.’ President Trump en de oerconservatieve tv-zender Fox moeten het ontgelden: ‘You overnight the big rifles, then tell Fox to be scared of us / Gang members or terrorists, et cetera, et cetera.’

Een (militante) (Europese) atheïst ziet er waarschijnlijk een aanklacht in aan het adres van religieuze Amerikanen wier conservatieve ideeën hun oorsprong vinden in de Bijbel. Maar wie Lamars centrale vraag – ‘Halle Berry or Hallelujah’ – in gedachten houdt, hoort iets heel anders. Lamar herinnert vele Amerikanen, onder wie de huidige president, eraan dat ze een christen zeggen te zijn, maar zich daar vervolgens niet naar gedragen - immers, gij zult niet doden. Het engagement van ‘XXX.’ onderstreept zo nog eens dat Lamar hoofdzakelijk een christelijke rapper is: zijn betrokkenheid komt voort uit zijn geloof.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven