Flickr // Mike Licht

Klimaat als natuurlijk fenomeen of sociaal probleem?

Wij bevinden ons nu in het ‘Anthropoceen’, ofwel het tijdperk van de mensheid. Aangezien de sporen van de mens in het aardsysteem zo duidelijk zijn, spreken klimaatwetenschappers bij voorkeur van een nieuw geologisch tijdperk als opvolger van het Holoceen. Zij zien de mens als de nieuwe dominante drijfveer die geologische veranderingen teweegbrengt.

Het begrip Anthropoceen werd gemunt in het jaar 2000, toen klimaatwetenschappers bijeenkwamen om te spreken over de gevolgen van toekomstige globale veranderingen in de geo- en biosfeer. De Nobelprijswinnaar en atmosfeer-scheikundige Paul Crutzen sprak zijn zorgen uit over de geologische veranderingen en introduceerde deze term. In de jaren die volgden won de term aan populariteit en werd het Anthropoceen een gangbaar begrip onder klimaatwetenschappers.

Het Anthropoceen begon in het jaar 1784 toen James Watt de stoommachine uitvond. Het was het begin van een periode van vooruitgang en ontwikkeling. De bevolkingsgroei nam exponentieel toe, de veehouderij groeide en grootschalige infrastructuur werd aangelegd. Dit ging gepaard met een verhoogde uitstoot van broeikasgassen en onvoorziene neveneffecten zoals zure regen, smog en temperatuurstijging. Dit baart, vandaag de dag, grote zorgen wat betreft milieuproblemen. In het Anthropoceen zijn wij, de moderne mens, ons bewust van de gevolgen van ons handelen voor de aarde en kunnen we werken aan een oplossing. Vanaf nu kunnen we een nieuw pad inslaan van “wijzer rentmeesterschap”, waarin nieuwe duurzame technologie en geo-engineering een uitweg bieden.

Het probleem zit veel complexer in elkaar dan met de kwantitatieve metingen verteld kan worden

Deze analyses van veranderingen die de mens teweegbrengt in de natuurlijke processen en de destructieve gevolgen hiervan zijn terecht en belangrijk. Maar het Anthropoceen narratief vertelt ook heel veel niet. Door middel van een beschrijvende en kwantitatieve analyse legt dit zogenaamde objectieve verhaal de link tussen milieuproblemen en de mensheid. De relatie van de mens met haar omgeving wordt zichtbaar gemaakt door metingen, modellen en correlaties tussen menselijke activiteit en veranderingen van de aarde. Het probleem zit echter veel complexer in elkaar dan met de kwantitatieve metingen verteld kan worden. Het ‘objectieve’ verhaal negeert de sociale relaties en dimensies van cultuur en macht die ten grondslag liggen aan klimaatproblemen en kan daardoor zelfs problematische gevolgen opleveren.

De natuurwetenschappers beschouwen de vindingrijkheid van de mens als dat wat ten grondslag ligt aan de technologische ontwikkelingen en dus klimaatverandering. Dit leidt tot een ambiguïteit dat enerzijds de vindingrijkheid van de menselijke natuur ten grondslag ligt aan klimaatverandering en anderzijds de oplossing hiervoor in deze zelfde vindingrijkheid wordt gezocht. In plaats van technologische ontwikkeling als gevolg van onze menselijke natuur te beschouwen, kijken sociale wetenschappers naar de onderliggende sociale structuren die de voorwaarde voor deze ontwikkelingen zijn. Daarom moeten we, als we het Anthropoceen en de geologische veranderingen daadwerkelijk willen begrijpen, ook kennis hebben van ideologische systemen, instituties, machtsrelaties en sociaal-economische processen. Sociale wetenschappers spreken daarom liever van het ‘Capitaloceen’.

Het Capitaloceen vertelt een verhaal waarin de mens geen uniform biologische specie is, maar een mensheid die leeft in een wereldsysteem opgebouwd uit een diversiteit van politieke en culturele groepen. Deze groepen zijn met elkaar verbonden door arbeidsverdeling, een kapitalistische economie en ongelijke machtsrelaties. In plaats van 1784 en de uitvinding van de stoommachine traceren zij het begin van dit tijdperk terug naar 1492. Dit was het moment waarop Columbus voet aan wal zette in Amerika. Hiermee werden de fundamenten van de kapitalistische wereldeconomie gelegd, opgevolgd door slavenhandel, en het uitbesteden van productie naar lagelonenlanden. De ongelijke uitwisseling tussen partijen houdt de opeenstapeling van het kapitaal in het Westen in stand. De accumulatie leidt er op haar beurt toe dat we een zogenaamde “tweede Natuur” konden opbouwen van snelwegen, vliegvelden en energiecentrales. Het is dit kapitalistische wereldsysteem dat technologische ontwikkeling mogelijk maakt en heeft geleid tot de geologische veranderingen. En dus niet onze “menselijke natuur” zoals de term en het verhaal van het Anthropoceen suggereert.

Komt het echter aan op oplossingen, dan negeren de natuurwetenschappers de sociale dimensie

Waarom is het belangrijk om juist te kijken naar sociale relaties als we het hebben over “natuurlijke” geologische veranderingen? Volgen we het verhaal van de natuurwetenschappers en zien we de oplossing in de technologie, dan zetten we ons leven voort in een wereldsysteem doordrenkt van ongelijkheid. Juist de technologie, mogelijk gemaakt door een oneerlijk wereldsysteem, ligt ten grondslag aan de sociale en geologische problemen die we nu hebben en inherent met elkaar verbonden zijn. Deze verwevenheid van de sociale en geologische dimensie wordt zowel door natuur- als sociale wetenschappers bevestigd. Komt het echter aan op oplossingen, dan negeren de natuurwetenschappers de sociale dimensie en de onrechtvaardigheid die inherent is aan klimaatproblemen volkomen. Sociale wetenschappers stellen dat we naar een nieuw wereldsysteem moeten werken en niet alle hoop op technologie moeten vestigen. Natuurlijk blijft duurzame technologie belangrijk. Maar we moeten ook een nieuw pad inslaan waarin de samenleving en politici meer zeggenschap krijgen, en de politiek niet meer gedomineerd wordt door een kleine groep van machtige oligarchen en bedrijven. We moeten actief de geologische veranderingen blijven politiseren, zodat we het als sociaal probleem kunnen behandelen. Hopelijk lukt het dan om de macht te herverdelen en kunnen we streven naar een rechtvaardigere en leefbaardere wereld.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven