Flickr / go_greener_oz

Klimaatprietpraat

Onlangs bleek dat de aarde toch niet zo snel opwarmt als werd gedacht. Dus laten we met z’n allen een gat in de lucht springen, onze verwarming weer wat hoger zetten en dat hele probleem maar snel vergeten. Zo denken ze er in Groot-Brittanië althans over, hier is men van plan om het klimaatdebat van het curriculum voor basisscholen te halen. Godzijdank is sir David Attenborough zich er in de tussentijd mee gaan bemoeien en laten we hopen dat hij de interesse voor het klimaat weer iets weet aan te wakkeren.

Dat er tegenwoordig minder gewicht wordt gegeven aan het klimaatprobleem betekent niet dat het een desillusie was of dat het is ‘opgelost’. Het debat wordt enkel tersluiks in rustiger vaarwater gemanoeuvreerd. Hoe kan een debat van zulke urgentie nu zo gemakkelijk zijlings worden geschoven?

Klimaatverandering is geen probleem dat zich gemakkelijk laat definiëren. De aarde warmt op, maar wie dit precies veroorzaakt, wat de consequenties ervan zijn en wat iedereen daar nou precies van vindt: van deze complexiteit kunnen weinigen een helder beeld schetsen. Het is zo ontastbaar als gespreksonderwerp dat, ondanks de zelfgenoegzaamheid die uit de morele facetten van het vraagstuk te halen valt, het waarschijnlijk nooit salonfähig zal worden. Elke poging tot een gesprek over klimaatverandering op een borrel leidt al snel tot een “Ja, erg joh. Nog iets te drinken?”.

Hoe kan een debat van zulke urgentie nu zo gemakkelijk zijlings worden geschoven?

Het is het lot van lastige wetenschappelijke vraagstukken dat het alleen voor de vakidioot dragelijk is om uren te luisteren naar een uiteenzetting over de methodologie en resultaten van een, al dan niet, baanbrekend onderzoek. Er zijn verschillende aspecten die een oplossing zoeken voor het klimaatprobleem zo gecompliceerd maken: de restricties van technologische ontwikkeling, the tragedy of the commons, de macht van industrie, de impasse van bestuur op globaal niveau, en zo kan dit rijtje nog wel even verder worden aangevuld.

Het moge duidelijk zijn dat het verhaal over klimaatverandering niet eenvoudig te vertellen is. Deze aspecten geven echter geen directe verklaring waarom het debat over klimaatverandering zo weinig concreet wordt gevoerd. Ik had eerder kritiek op het geouwehoer in het duurzaamheidsdebat, waarvan klimaatverandering de onderliggende problematiek is. Het is juist het gebruik van onzekerheden in dit debat ('de kans is groot dat', 'het zou kunnen zijn dat') dat de informatie voor de burger onbetrouwbaar maakt en het gebruik van holle termen en vage concepten in onder meer de media en het bedrijfsleven aanjaagt.

Het debat over duurzaamheid krijgt door versimpeling weliswaar meer gehoor, maar er wordt tegelijkertijd een ander verhaal verteld.

Deze verflauwing van het debat over klimaatverandering valt dus deels te wijten aan de manier waarop het in het maatschappelijk debat wordt geframed. Complexe en veelomvattende vraagstukken zijn lastig tastbaar te maken voor de samenleving. Inherent aan het klimaatprobleem is de onzekerheid over de precieze omvang en de mogelijke consequenties. Als de onzekerheden van de methodologie van het onderzoek, die in de wetenschap wel degelijk uitvoerig worden besproken, ook moeten worden gecommuniceerd naar een publiek dat vraagt om een helder en simpel verhaal, dan verliest het aan zeggingskracht. Het weglaten van deze complexiteit zorgt er echter voor dat de kennis van de wetenschap niet in zijn geheel wordt overgebracht naar de samenleving en daardoor gemakkelijk als onbetrouwbaar kan worden weggezet. De methodologie van de wetenschap en de interpretatie ervan komen op de manier steeds verder van elkaar af te staan. Dit brengt de wetenschap in een nog lastigere positie.

Het gat tussen de wetenschap en de maatschappij wordt in dit debat zo groot, dat het met optimistische en weinig concrete taal kan en moet worden gevuld. Hierdoor krijgt het debat over duurzaamheid weliswaar meer gehoor, maar er wordt tegelijkertijd een ander verhaal verteld. Hierin worden de onzekerheden en complexiteit uitgevlakt en krijgt prietpraat de ruimte om over een mooiere en hoopvolle toekomst te spreken, zonder te weten waar deze precies op gebaseerd moet zijn.

Complexe en veelomvattende vraagstukken zijn lastig tastbaar te maken in de samenleving.

Vaak wordt in een discussie over klimaatverandering verwezen naar het cfk-probleem, de drijfgassen die het gat in de ozonlaag veroorzaakten. Dit is destijds allemaal gemakkelijk en gezamenlijk opgelost, maar het klimaatprobleem is van heel andere orde. Cfk’s konden namelijk vrij simpel vervangen worden door andere stoffen, terwijl het CO2-gebruik zo’n inherent onderdeel van de meeste levens op aarde is, dat het om een drastische verandering vraagt. Dit laat het verschil zien tussen een overzichtelijk verhaal wat helder en grijpbaar is en het gesprek over klimaatverandering, wat lastig in een paar zinnen te vatten is.

Dat het debat over klimaatverandering daarom verzandt in inhoudsloze discussies die oproepen tot innovatie en keuvelen over duurzaamheid is geen verrassing. De wetenschappelijke nuances gaan verloren in het maatschappelijk debat en zorgen zowel voor verflauwing hiervan als voor een onbetrouwbaar imago van de wetenschap. Het probleem van klimaatverandering en een overmatige uitstoot van broeikasgassen blijft bestaan. Echter, als de onzekerheden en de complexiteit van het worden vertaald naar een overmatig gesimplificeerd debat, dat enkel bestaat uit termen als globalisering, innovatie en een lege invulling van duurzaamheid, dan zal de urgentie van het klimaatprobleem gemakkelijk verdrinken in een zee van puur en eerlijk optimisme. Het gesprek over het klimaatprobleem rust niet langer op de werkelijkheid, maar op een talig construct dat ons een ongecompliceerd, maar incompleet, wereldbeeld voorschotelt.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • Helemaal met je eens dat het debat over het klimaat niet goed wordt vertaald naar de publieke sfeer. Ik vraag me wel af of daar de kern ligt van het probleem - voor zover ik weet zijn de menselijke invloed op de CO2 uitstoot en de algemene effecten daarvan sowieso nog altijd discutabel.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven