Wikimedia Commons

De klok, de klepel en de echo

De herrie rondom het optreden van onze minister van Financiën is tekenend voor de deplorabele staat van het nationale denken. Let wel, het nationale denken zoals dat door de kleurenfilter van kranten en opinietafels wordt weergegeven: we zien zwart of wit. Dijsselbloem van schlemiel tot held in een paar dagen, van stuntelige beginner tot eerbiedwaardig modelpoliticus. Hoe kan iets op maandag zo dom zijn en dan op woensdag weer zo gewiekst. De verklaring: in onzekere tijden wordt het roepen luider.

Al langer kun je je flink storen aan de manier waarop redacties, die van kranten en opinietafels, inspiratieloos en opportunistisch opereren. Peter R. de Vries die in de laatste dagen van de verkiezingscampagne in 2012 Emiel Roemer aan een kruisverhoor onderwerpt. Logisch? Lijkt me niet, maar wel in het huidige medialandschap. Maurice de Hond die nog steeds overal zijn peiltjes mag gooien. Gekkenwerk. We weten toch al jaren dat van zijn methodiek weinig klopt. Het is onze mediacratie. Maar het probleem zit dieper, de gastenkeuze en het aanhoudende Maurice de Hond-gebruik zijn slechts symptomen van een kwaal die de afgelopen week wel heel schrijnend aan het licht kwam: het elkaar maar naschreeuwen. Je hoort slechts iets luiden, maar roept het harder na.

‘Ontsla die man,’ riep een ‘financieel expert’.

Dijsselbloem zag ik in 2011 op een politieke  avond aan het werk. Hij was uitgenodigd om te komen praten over het lotingsysteem in het middelbaar onderwijs in Amsterdam. Een soort van luxeprobleem, dat lijdt tot ongelukkige kinderen uit gelukkige gezinnen. Hij kwam enigszins onvoorbereid, praatte vooral over het basisonderwijs, leverde wat ongepaste kritiek op toenmalig wethouder Lodewijk Asscher, maar overtuigde toch. Hij overtuigde door zijn rustige en erudiete stijl, zijn authentieke manier van optreden. Compleet no-nonsense. De man was zichzelf en toch maar mooi op een druilerige maandagavond uit Wageningen gekomen. Al eerder had hij met de naar hem vernoemde commissie alle onderwijsvernieuwingen sinds de Mammoetwet tegen het licht gehouden. Gewaardeerd werk waarin hij de commissie strak en gestroomlijnd liet opereren. De man die we deze week nationaal eerst een knauw gaven en toen de hemel in prezen is dus verre van nieuw en hij gedraagt zich ook niet anders.

Toch was de collectieve verbijstering maandagmiddag kolossaal. De eurogroep had Cyprus gered door ook de  kapitaalkrachtigsten te laten meebetalen. Na ruim veertien uur vergaderen stond Dijsselbloem eerst nog een uur de pers te woord en na vier uur slaap gaf hij een interview aan een krant en een persbureau. De krant en het persbureau stelden een vraag over een template, Dijsselbloem antwoordde licht bevestigend maar zonder het woord template te gebruiken. Het zaadje was gepland: spaarders zijn voortaan de klos. Een rel was geboren en de leider moest hangen. De journalistieke en opiniemakende goegemeente volgde op maandag direct en haast blind de echo van geluiden uit Brussel en vanaf de beursvloeren. ‘Hoe kon Dijsselbloem dit zeggen, wat een flater.’ ‘Ontsla die man,’ riep een ‘financieel expert’. Ook Martin Visser van het Financieel Dagblad noemde Dijsselbloem op maandagavond ‘ongelooflijk dom’. De kranten stonden er op dinsdag vol van.

Een rel was geboren en de leider moest hangen.

Een Paasvergelijking ligt hier op de loer. Dolgedraaid en onrustig keert men zich tegen de leider die moet hangen. Maar pas op, die vergelijking gaat mank. Want opvallend aan alle artikelen die op maandag en in de dagen erna op internet verschenen - van Der Spiegel tot Geenstijl - overal kon het verschil tussen de opinie in het stuk en de opinie onder het stuk niet groter zijn. ‘Het volk’ in de opinie onder het stuk herkende in Dijsselbloem juist een groot deel van hun sentiment, dat doorklonk in zijn eerlijke verhaal. Eindelijk een leider die vertelde wat hij had gedaan, wat hij zou gaan doen en hoe hij dat zou gaan doen: eerlijk. Bovendien sprak het idee, het laten meebetalen van hen die risico’s namen bij het omvallen van de bank, de meeste mensen ook wel aan. Een tweede geluidsgolf was geboren en ook nu echoën de kranten en opiniemakers. Zaterdag jl., slechts zes dagen na zijn fatale blunder, wordt Dijsselbloem in de Volkskrant vergeleken met Drees. De draai is compleet, de Heer is waarlijk opgestaan. Hoe kan dit?

Een mediaecho verspreidt zich snel. Maar in tegenstelling tot het kindergrapje ‘wie is de burgermeester van Wezel’, doof een mediaecho niet uit maar zwelt hij aan. Dijsselbloem was een schoolvoorbeeld van een mediaecho, zoals die zich ook al rondom de zorgpremie in december voordeed. Toen vermengden puntenwolken zich met vette krantenkoppen en werd aan de opinietafels van blunders en canards gerept. Maar wie wist toen nou werkelijk waar de klepel hing? Niemand. Vaak hebben de pratende hoofden niet eens de klok horen luidden, ze hebben slechts de echo gehoord. Schaamteloos wordt er meegedeind op een golf, vaak een golf van verontwaardiging.

Vaak hebben de pratende hoofden niet eens de klok horen luidden, ze hebben slechts de echo gehoord.

De vraag is of het anders kan, want ondertussen zit de kijker opgescheept met een schouwspel dat weliswaar vermakelijk is, maar het raakt vaak kant nog wal. Is het onze eigen schuld en waarderen we het echte verhaal te weinig boven de vermakelijke echo? Ik weet het niet, maar de snel verzamelde 15.000 abonnees van Rob Wijnberg spreken wellicht boekdelen. Hoewel, ook hij mocht zijn roep om meer verdieping en het echte verhaal aanprijzen op het übervluchtige toneel van de DWDD, oh ironie.

Toch zijn dat 15.000 mensen op zoek naar meer, meer verdieping en meer verbreding. Hopelijk is het een voorbode van een beklijvende ontwikkeling waarin we in plaats van te luisteren naar de naschreeuwers, op zoek gaan naar de zachter sprekende vertellers van het echte verhaal. Verhoogde mediaselectie en bankenselectie als uitkomst, met een einde aan het gespeculeer tot gevolg.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven