Filmfragment uit 'Moonlight'

‘Be yourself and know that that's good enough’

MoonlightBarry Jenkins2016
BlondeFrank Ocean2016

We moeten het hebben over Moonlight. We moeten het hebben over de muziek van Frank Ocean. Twee cultuuruitingen die de ervaring van zwarte queers in al hun complexiteit op de voorgrond zetten.

Vooraanstaand Amerikaans schrijver en cultuurcriticus James Baldwin legde begin jaren zestig bloot wat vandaag de dag nog steeds geldt voor de zwarte mens: ‘Well, the black man has functioned in the white man’s world as a fixed star, as an immovable pillar: and as he moves out of his place, heaven and earth are shaken to their foundations’, schrijft hij in ‘My Dungeon Shook’, de brief aan zijn neef. De witte mens heeft zijn identiteit altijd vormgegeven door zichzelf tegenover zwarte mens te zetten. Nog steeds vormen stereotypen en clowneske veronderstellingen over zwarte mensen onze dagelijkse keuzes als burgers, om onderzoeksjournaliste Muna Mira te parafraseren. ‘Witten’ maken onderdeel uit van ‘wij’, ‘zwarten’ zijn ‘de ander’ - behalve wanneer de zwarte ervaring ervoor zorgt dat de witte mens iets te vieren heeft. Wint Churandy Martina een hardloopwedstrijd, dan vertegenwoordigt hij ‘ons, Nederlanders’, maar bij verlies wordt hij geframed als Curaçaoënaar, als de ander.

Leeft een zwart individu dan ook nog eens niet conform de heteroseksuele normen, dan staat diegene bij voorbaat met twee nul achter. Het menselijke identificatieregime erkent op elk gebied slechts twee opties: man of vrouw, terwijl er in werkelijkheid identiteiten bestaan die zich onttrekken aan die distinctie - voor zover die geaccepteerd of, pseudo-progressief gezegd, getolereerd worden. Liever wordt zulke identiteiten het zwijgen opgelegd. Soms heel letterlijk, getuige een lijst van vermoorde transgenders (VS/2016), in andere gevallen sluwer, door stereotypen steeds opnieuw te bevestigen. Zichtbaarheid van die genderdiversiteit, bijvoorbeeld via film, muziek of literatuur, zou een bemoedigend effect kunnen hebben op hen die worstelen met hun identiteit. Om met politicoloog en schrijver Mounir Samuel te spreken: ‘Het openbreken van de gendernormen – waarbij je de ene dag feminien en de andere dag meer masculien gedrag, kleding of rolverdeling kunt aannemen – bevrijdt ons in één keer uit het keurslijf van gendernormatieve verwachtingen en geeft erkenning aan de fluïditeit die in ieder van ons zit.’

Zichtbaarheid van genderdiversiteit kan een bemoedigend effect hebben op hen die worstelen met hun identiteit

Ik wil twee recente cultuuruitingen bespreken die zwarte queer-ervaringen op de voorgrond zetten, en kunnen worden beschouwd als geslaagde pogingen om knellende gendernormen open te breken. Allereerst is dat de film Moonlight (2016), die gebaseerd is op het toneelstuk In Moonlight Black Boys Look Blue van Tarell Alvin McCraney. Ook in Frank Oceans pop- en rapmuziek, en het bijbehorende art work, speelt queerness een belangrijk rol.

In Moonlight volgen we hoofdpersonage Chiron als kind, als tiener, en als volwassene. Chiron heeft vanaf jongs af aan het gevoel ‘anders’ te zijn. Omdat zijn eigen moeder hem emotioneel mishandelt, komt hij veel over de vloer bij Juan en Teresa, die hem onder hun hoede nemen. Aan hen stelt hij de vragen: ‘What’s a faggot?’ en ‘Am I a faggot?’ Juan, gespeeld door Mahershala Ali, maakt kalm maar gedecideerd duidelijk dat dat woord gebruikt wordt ‘to make gay people feel bad’ en dat Chiron best gay kan zijn, maar dat hij zich nooit voor ‘faggot’ uit moet laten schelden. Bij hen voelt Chiron zich veilig genoeg om zijn onzekerheden naar voren te brengen, terwijl dat in elke andere sociale situatie, zoals op school, ondenkbaar zou zijn. Daar kan Chiron zich niet kwetsbaar opstellen, waardoor hij zichzelf afsluit voor de buitenwereld en verstilt.

Het tweede deel over Chirons tienerjaren kent een scène op het strand waar jeugdvriend Kevin en Chiron samen een joint roken en filosoferen over de zeebries die alles even doet stilstaan. Zo komt het gesprek op huilende mannen, de louterende werking van het diepe zeewater en de onbegrijpelijke dingen van het bestaan. ‘I wanna do a lot of things that don’t make sense’, bekent Chiron. Wat volgt, is een moment van intimiteit en werkelijk fysiek contact tussen twee tieners, hoewel in het midden blijft of dat voortkomt uit onvoorwaardelijke vriendschap, seksuele drift, romantische liefde of een vrijblijvend tienerexperiment. Wat er tussen Kevin en Chiron gebeurt, is niet iets waartoe ze te reduceren zijn. (In de televisieserie Sense8, waarin ook aandacht besteed wordt aan genderdiversiteit, wordt de problematiek door personage Lito aforistisch geformuleerd: ‘Who gives a fuck who I fuck?!’) Een terugkerend gegeven in Moonlight: wat er gebeurt, vormt iemand, heeft invloed op iemands denken en voelen, maar het pint niet voor eens en voor altijd vast wie of wat iemand is. In diezelfde geest kunnen we Chirons vraag aan Kevin in dezelfde scène begrijpen: waarom Kevin altijd de bijnaam ‘Black’ gebruikt om Chiron aan te spreken.

Van Ocean is al jaren bekend dat hij zich niet als heteroseksueel identificeert

Toen ik Kevin en Chiron een joint zag delen, had ik een sterke associatie met het werk van Frank Ocean. Meer specifiek met het nummer ‘Be Yourself’, dat de opname is van een voicemailbericht van de moeder van een van Oceans jeugdvrienden. Zij drukt haar zoon daarin op het hart om zichzelf te zijn en zich niet te verliezen in verslavende middelen: ‘Many college students have gone to college and gotten hooked on drugs, marijuana, and alcohol. Listen, stop trying to be somebody else. Don't try to be someone else. Be yourself and know that that's good enough. […] Be secure with yourself. Rely and trust upon your own decisions. On your own beliefs.’ Zoiets heeft Chiron in zijn vormende jaren niet te horen gekregen, aangezien zijn eigen moeder worstelde met haar verslaving. Je kunt wel vluchten in verslavende middelen, maar dat is uiteindelijk niets meer dan een waan.

Van Ocean is al jaren bekend dat hij zich niet als heteroseksueel identificeert. In 2012 postte hij op zijn Tumblr een notitie die een en ander verklaarde, namelijk de eerste grote liefde die hij gekend heeft: ‘It changed my life.’ Tegelijkertijd sprak uit dat bericht eenzelfde visie op genderidentificatie als in Moonlight aan de dag gelegd wordt, namelijk dat fluïditeit vooropstaat, in plaats van een vastomlijnd hokje. Het begeleidende magazine Boys Don’t Cry bij Oceans album Blonde laat mannelijk en vrouwelijk naakt in allerlei vormen zien, net zoals de clip bij de eerste single ‘Nikes’. We zien Frank Ocean met make-up, iets wat ook nog steeds niet maatschappelijk geaccepteerd is. Het liedje ‘Forrest Gump’ op zijn debuutalbum channel ORANGE wordt in verband gebracht met die eerste grote liefde uit de Tumblr-post. Het liedje verweeft gevoelens en herinneringen aan die man tegen de achtergrond van de iconische film uit de jaren negentig. En ‘Bad Religion’ op datzelfde album bevat deze tekst: ‘This unrequited love / To me it's nothing but a one-man cult / and cyanide in a Styrofoam cup / I could never make him love me’. Dit zijn maar een paar voorbeelden. Zowel Oceans debuutalbum als het meest recente Blonde zijn moeilijk te classificeren kunstwerken. Die omschrijving is in de woorden van schrijver Jason Lamphierqueer in the word's truest sense: nonconforming, elusive, boundless. It celebrates the intangible, the strange. It doesn't play by the rules.

Wat Moonlight en de muziek en video’s van Frank Ocean duidelijk maken, is dat gender en seksuele voorkeuren geen dingen zijn waarop iemands identiteit vastgepind kan worden. Eerder zijn het zaken die keer op keer, en afhankelijk van contact met steeds weer andere mensen, je identiteit co-construeren. Beide artistieke voorbeelden laten zien dat identiteit fluïde kan zijn en te allen tijde herijkt en opnieuw gekalibreerd kan worden. Journalist Amy Zimmerman zegt over Blonde wat eveneens geldt voor Moonlight: ‘[it] isn’t about who he loves, but how he loves them.’ Ze vormen allebei een welkom antidotum tegen de schadelijke heteronormativiteit die de kwetsbaarste groepen binnen de queergemeenschap het hardste raakt.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • Hiya, I am really glad Ive found this information.
    Today bloggers publish just about gossips and
    web and this is really frustrating. A good blog with eexciting
    content, this is what I need. Thanks for keeping this web site, I will be visiting it.
    Do you do newsletters? Cant find it.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven