Flickr / pasa47

KONY 2012 en de nieuwe wereldburger

Toen Diogenes van Sinope (±400 v. Chr.) werd gevraagd waar hij vandaan kwam antwoordde hij kalm: ‘Ik ben een burger van de wereld’ (kosmo-polis). Niet wetende dat hij hiermee een stroming inleidde van mensen die hun landsgrenzen niet als grenzen van hun blikveld aanschouwen, maar hun blik verruimen naar de wereld. Kosmopolieten zijn mensen die streven naar de toepassing van liberale beginselen van rechtvaardigheid over de gehele wereld. Niet langer mag de staat de grens zijn van rechtvaardigheid, maar wij hebben allen een plicht om bij te dragen aan een rechtvaardige wereldstructuur. De onrechtvaardig ingedeelde structuur van de wereld is het probleem waar de kosmopoliet zich het sterkst van bewust is. In een wereld waarin 1,3 miljard mensen leven van minder dan $1,25 per dag, 170 miljoen kinderen lijden aan ondervoeding en volgens de huidige voorspellingen van de Wereldbank nog eens honderden miljoenen onder de armoedegrens komen te leven en tegelijkertijd 20% van de wereldbevolking verantwoordelijk is voor maar liefst 80% van de consumptie, kan men niet volhouden dat er sprake is van een rechtvaardig ingedeelde wereld.

Kosmopolitische theorie krijgt, ondanks het gedeelde besef van het schrijnende probleem, al jaren veel kritiek over zich heen. Vroege aanhangers van het kosmopolitisme streefden naar de ontwikkeling van een wereldstaat welke een gelijke verdeling van welvaart kon bewerkstelligen. Het utopische karakter van een dergelijk denken weerhield de praktische ontwikkeling ervan. Kosmopolitisme wordt hierom ook wel gezien als een pie in the sky[1]: hoewel we met een kinderlijk verlangen de taart proberen aan te reiken blijft deze als een ideaal boven ons zweven. Prominente kosmopolieten als Thomas Pogge en Allan Buchanan pleiten voor een iets genuanceerder kosmopolitisme. Middels een sterke institutionalisering kan de macht in de wereld beter verdeeld worden in hun optiek. Door internationale instituties te hervormen aan de hand van een distributief beginsel kan de welvaart op een eerlijke manier in de wereld worden verdeeld. Zij stellen een institutionalisering voor die een radicale hervorming van de huidige institutionele structuur met de VN, de Wereldbank, het IMF, etc., vereist. De staten als actoren krijgen zo minder soevereiniteit en supranationale instituten moeten de rechtvaardigheid in de wereld waarborgen.

Kortom, een zo gelijk en rechtvaardig mogelijk verdeelde wereld.

Een gedachte-experiment. Stel je moet met de vertegenwoordigers van de wereldbevolking om tafel zitten om leidende principes te ontwikkelen voor een institutionele wereldstructuur. Voordat je dit sociale contract sluit weet je niet wat jouw positie in de wereld zal zijn. Je weet niets van je woonplaats, van je etniciteit, je geslacht, je geloof, je welvaart etc. Hoe zou jij dan de wereld indelen?[2] Hoogstwaarschijnlijk streef je naar een wereld waarin je niet onder de armoedegrens hoeft te leven en je levensstandaard aan bepaalde minimumvereisten van humaniteit voldoet. Kortom, een zo gelijk en rechtvaardig mogelijk verdeelde wereld.

Veel kritiek is geuit op het uitvoeren van dit experiment op wereldniveau. De wereld lijkt te verdeeld en niet te kunnen dienen als een platform om daadwerkelijk overeenstemming te bereiken. Eén van de meest gehoorde argumenten, mede aangevoerd door John Rawls in zijn ‘The Law of Peoples’, berust op het feit dat voor een adequate en eerlijke politieke inrichting een zekere gedeelde conceptie van rechtvaardigheid is vereist, zoals de staat. De culturele verscheidenheid en de diverse opvattingen over rechtvaardigheid staan een kosmopolitische theorie van rechtvaardigheid in de weg, zo wordt gesteld. Kosmopolitisme wordt aldus afgeschilderd als een droom die in de non-ideale wereld waarin we nu leven niet kan worden gerealiseerd.

Toen de jeugd over de wereld werd gevraagd om een video te bekijken over de leider van het Verzetsleger van de Heer en al sinds eind jaren tachtig ronselaar van kindsoldaten, Joseph Kony, deed men dit massaal. In slechts zes dagen keken meer dan honderd miljoen mensen de beelden van Kony van de non-profit organisatie Invisible Children. Vandaag is de dag waarop massaal ruchtbaarheid wordt gegeven aan de schrijnende mensenrechtenschendingen door Joseph Kony. De kracht van de wereld van sociale media is voor het eerst op een dergelijk grootschalige manier ingezet om internationale humanitaire kwesties aan de orde te stellen. Records werden gebroken: waar voorheen Susan Boyle met haar prachtstem de wereld van het internet massaal wist te ontroeren, heeft Invisible Children een nieuwe snaar geraakt. De actie van Kony 2012 is niet zomaar een internethit, te plaatsen in het rijtje Boyle; het heeft de wereld doen inzien dat er wel degelijk een gedeelde conceptie van rechtvaardigheid bestaat die de landsgrenzen overschrijdt. Kony2012 biedt een nieuwe essentiële stap in een herleving van het kosmopolitisme.

Massaal zeggen wij op deze 20ste van april, meer dan twee duizend jaar na Diogenes van Sinope, ‘ik ben een burger van de wereld’

In de film die Kony2012 inleidde pleitte de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof Louis Moreno Ocampo voor het samenwerken van mensen over heel de wereld om humanitaire misdaden aan de kaak te stellen. Het Internationaal Strafhof is een instituut dat goed de voordelen en de nadelen van globale instituten weergeeft. Enerzijds pleit het voor een internationale gemeenschap die universeel ernstige misdaden aan de kaak wil stellen, maar anderzijds wordt het door structurele beperkingen in de weg gestaan door staten die zich beroepen op hun soevereiniteit. Denk aan de Verenigde Staten die in het uiterste geval Den Haag willen belegeren om veroordeling van een onderdaan door het Internationaal Strafhof te voorkomen.

De kosmopoliet ziet zijn verantwoordelijkheid niet beperkt door de grenzen van zijn land, maar beseft dat ieder individu in de wereld recht heeft op een minimale waarborg van wat we onder een goed leven verstaan. Ons begrip van rechtvaardigheid mag simpelweg niet worden ingeperkt door een contingentie genaamd nationaliteit. Kony2012 is een voorbeeld voor het feit dat wij niet langer onze verantwoordelijkheden laten afhangen van de staatsgrenzen, maar dat we een gedeelde conceptie van rechtvaardigheid aanvaarden die zich uitstrekt tot de wereld. De wereld van de sociale media heeft de landsgrenzen nog meer aan betekenis doen inboeten. Vandaag is daarom niet alleen de dag om stil te staan bij Joseph Kony, maar bij een hernieuwde visie op (wereld)burgerschap. Massaal zeggen wij op deze 20ste van april, meer dan twee duizend jaar na Diogenes van Sinope, ‘ik ben een burger van de wereld’ en massaal staan wij oog in oog met de verantwoordelijkheden die dit voor ieder individu met zich meebrengt.



[1] Deze terminologie ontleen ik aan Pierik&Werner, Cosmopolitanism in Context: Perspectives from International Law & Political Theory.

[2] Een hypothese welke op nationaal niveau wordt voorgesteld door Rawls in zijn boek ‘A Theory of Justice’. Hij komt aan de hand van zijn gedachte-experiment tot 2 principes: ‘1. Each person is to have an equal right to the most extensive basic liberty compatible with a similar liberty for others. 2. Social and economic inequalities are to be arranged so that (a) they are to be of the greatest benefit to the least-advantaged members of society (the difference principle), (b) offices and positions must be open to everyone under conditions of fair equality of opportunity.’

Gerelateerde artikelen
Reacties
3 Reacties
  • Beste Tommi,

    Goed stuk, maar volgens mij schat je het kosmopolitisme niet op waarde door deze stroming juist aan de hand van een Facebook-trend als het Kony-gebeuren te duiden. Denk je nu echt dat de gemiddelde Facebook-gebruiker die het nieuws over de gruweldaden van deze man deelt dit ook maar ergens doet wegens een notie van wereldburgerschap?

    "De kosmopoliet ziet zijn verantwoordelijkheid niet beperkt door de grenzen van zijn land, maar beseft dat ieder individu in de wereld recht heeft op een minimale waarborg van wat we onder een goed leven verstaan."

    Ik denk dat heel veel niet-kosmopolieten zich ook bij deze abstracte definitie kunnen vinden.

    "Ons begrip van rechtvaardigheid mag simpelweg niet worden ingeperkt door een contingentie genaamd nationaliteit. Kony2012 is een voorbeeld voor het feit dat wij niet langer onze verantwoordelijkheden laten afhangen van de staatsgrenzen, maar dat we een gedeelde conceptie van rechtvaardigheid aanvaarden die zich uitstrekt tot de wereld."

    Ik denk dat je hier nogal tekort doet aan de complexiteit van bepaalde humanitaire misstanden in de wereld en aan de ambiguïteit van onze internationale betrekkingen. Zonder Kony te bagatelliseren, maak eens een rondje door China, Servië, Kroatië, de VS, Tibet,West-Europa, Rusland, Bosnië, Afghanistan en de Tsjetsjenië (dit rijtje is verre van compleet) en je zult merken dat het met die 'universele rechtvaardigheid' helemaal niet zo snor zit. Dat een legioen Facebook-gebruikers aan de hand van een kleine, maar verre en gruwelijke (en daarom gemakkelijk unaniem te veroordelen) casus de schijn hoog houdt dat een gevoel van universele rechtvaardigheid aan het ontstaan is overtuigt mij niet dat deze complexiteit onder de vlag van het kosmopolitisme afgedaan kan worden. Nogmaals, een rondje Balkan zou afdoende moeten zijn.
    Ik daag je uit tot een radicaal ander standpunt, ontleend uit het boek 'In defence of lost causes' van de Sloveense filosoof Zizek. Is het niet zo dat de enige universele verbondenheid bestaat uit het feit dat mensen enerzijds hun ogen dichtknijpen of zelfs opkomen voor de meest gruwelijke vormen van geweld, en anderzijds, als het bijvoorbeeld via Facebook gekanaliseerd wordt of een gevoel van zelfvoldoening geeft, vooraan de rij staan om onmenselijk geweld te verafschuwen? Het Kony-concours heeft dit voor mij eens te meer bevestigd. Ik kan het enkel eens zijn met de mensen die dit verafschuwen, maar de manier waarop velen denken een statement voor de menselijkheid te maken lijkt mij ten eerste ondoordacht of zelfs hypocriet(waar is hun stem in talloze andere, complexere kwesties?) en ten tweede niet in de buurt komen van kosmopolitisme.

  • Stijn Bartelink,

    Beste Tommi,

    "De kracht van de wereld van sociale media is voor het eerst op een dergelijk grootschalige manier ingezet om internationale humanitaire kwesties aan de orde te stellen."

    Je constateert volgens mij terecht dat het bestaan van sociale media de kans vergroot dat een burger, als die is aangesloten op het web, zich kosmopoliet voelt. Daar zou KONY 2012 in de toekomst een bewijs voor kunnen leveren. Dat heeft het echter nog niet gedaan. Het platte feit dat veel mensen middels een muisklik in aanraking zijn gekomen met het filmpje en zijn boodschap zegt weinig tot niets over de overtuiging van deze mensen. Het zegt met name iets over de efficiëntie waarmee informatie kan worden verspreid via sociale media. Hooguit vergoot dit de mogelijkheid dat een boodschap, mits goed en pakkend gebracht (zoals KONY 2012), wordt overgedragen en weerklank vindt bij de kijkers. De tijd moet echter nog uitwijzen of dit voor KONY2012 het geval is, of het aantal kosmopolieten daadwerkelijk is toegenomen. Zijn er in de toekomst meer mensen die de liberale beginselen van rechtvaardigheid topdown, mijns inziens nogal paradoxaal, willen invoeren op wereldniveau? En wijzen zij KONY2012 aan als voornaamste beweegreden? Pas als dat het geval is kun je terecht veronderstellen dat KONY2012 een positief effect heeft op (het aantal adepten van het) kosmopolitisme.

  • Tommi Palumbo,

    @ Stijn.
    Je relativerende kritiek is deels op z’n plaats. Helaas concludeer je stelliger, en onjuist:

    ‘En wijzen zij KONY2012 aan als voornaamste beweegreden? Pas als dat het geval is kun je terecht veronderstellen dat KONY2012 een positief effect heeft op (het aantal adepten van het) kosmopolitisme.’

    Het argument dat ik opvoer dient niet ter ondersteuning dat KONY2012 een beweegreden is, laat staan de voornaamste. KONY2012 dient ter illustratie van het feit dat er wel degelijk een gedeelde conceptie van rechtvaardigheid in de wereld bestaat. Dan de vraag of je kunt stellen dat de massaliteit van de beweging überhaupt als illustratie kan dienen, de enige wijze waarop iets over internet massaal kan worden bekeken is doordat mensen zich geraakt voelen door de boodschap; dit geldt zowel voor een mooi lied als voor het onderhavige. Dus ja, dat kan.

    @ Thomas. De kritiek die je formuleert weerleg je deels al direct in je reactie. ‘(waar is hun stem in talloze andere, complexere kwesties?)’, juist het feit dat vele conflicten veel te complex zijn om een duidelijk standpunt in in te nemen draagt eraan bij dat dat niet gebeurt. Een kosmopolitische theorie van rechtvaardigheid zal natuurlijk wel degelijk de complexiteit van de humanitaire misstanden pogen aan te pakken, hiervoor behoeft het een adequate institutionele structuur op zowel regionaal, internationaal en globaal niveau. Dat het in deze non-ideale wereld wegens politieke (en hiermee samenhangende economische-) structuren veel vergt van de instituties neemt niet weg dat je de moeite moet ondernemen. Dit impliceert dus niet dat je complexe humanitaire misstanden afdoet onder de vlag van het kosmopolitisme (hoe je dit voor je ziet en uit mijn stuk haalt is eveneens onduidelijk), het betekent wel dat je nationaliteit niet langer als excuus mag zien om je hoofd in het zand te steken.

    Hier wordt nogmaals duidelijk wat ik in mijn stuk al zeg. Je verantwoordelijkheid als burger dient niet door de staat beperkt te worden. KONY2012 dient als illustratie van het feit dat er wel degelijk een gedeelde conceptie van rechtvaardigheid bestaat en dient als weerlegging van degenen die beweren dat deze gedeelde conceptie ofwel een illusie is ofwel slechts binnen beperkte regionale gemeenschappen bestaat.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven