Wikimedia Commons

La fidelidad a Castro

Op het moment dat ik na een rondreis in Cuba weer voet op Nederlandse grond zette, overleed een van de bekendste revolutionairen uit de twintigste eeuw: Fidel Castro. Voordat ik naar het eiland vertrok, was ik me bewust van het rebelse en communistische verleden, maar nu de relatie met Amerika onder Obama is verbeterd en het toerisme toeneemt, stelde ik me enigszins naïef een socialistisch paradijs voor waar ik in een oude Lada of Buick naar hemelse stranden zou rijden om daiquiris te drinken met de lokale bevolking. Het Cuba Libre, dat door Mulisch het ‘filiaal van de hemel’ genoemd werd, blijkt echter een dictatuur waarin de inwoners, afgesloten van de rest van de wereld, gevangen blijven in een valse droom.

De op koloniale ruïnes gekladde leuzen als Revoluciones of Patria o muerte (Het vaderland of de dood) en de enorme borden die je bij binnenkomst van elke stad wijzen op het feit dat Fidel ook hier is geweest, doen vermoeden dat de Cubanen Castro iedere avond op hun blote knieën danken voor de vrijheid die hij hen heeft geschonken. Deze slogans zijn echter de enige reclame die in het land is toegestaan, en Cubanen rijden slechts in antieke auto’s omdat de overheid ze verbiedt Audi’s en Mercedessen aan te schaffen. Het merendeel van de toerismeopbrengsten gaat naar de staat en contact met de buitenwereld wordt bemoeilijkt of verboden, waarmee getracht wordt om Cubanen in onwetendheid over hun slechte omstandigheden te houden – er is immers geen vergelijkingsmateriaal. Deze isolatie wordt door de in 1965 door Castro opgerichte en enige toegestane partij Partido Comunista de Cuba al meer dan vijftig jaar in stand gehouden. De Castro’s (eerst Fidel, nu zijn broer Raúl) bewaken hun revolutionaire idealen door het volk de toegang tot de voornaamste nieuwsbronnen te ontzeggen.

Cubanen leven gevangen in een valse droom

Allereerst het internet. Sinds een jaar zijn er in een paar parken openbare wifi-punten, waar je voor ongeveer twee euro een uur internettoegang hebt. Voor de normale Cubaan, die zo’n twintig euro per maand verdient, is dit onbetaalbaar. Websites van de oppositie worden geblokkeerd en alle binnenlandse content moet eerst worden goedgekeurd door de regering. Bovendien moet al het internetgebruik publiekelijk gebeuren, waardoor er ook een sociale drempel ontstaat: porno kijken of een liberale speech streamen behoren niet tot de mogelijkheden.

Ten tweede kunnen Cubanen geen boeken, tijdschriften of kranten lezen als deze niet zijn goedgekeurd door de overheid, noch mogen zij buitenlandse publicaties van bezoekers ontvangen. Granma, de officiële krant van de PCC, vol met pro-Castroberichtgeving, wordt dagelijks uitgebracht. Andere flinterdunne kranten slechts één keer per week. Alle bespreken louter Cuba of de effecten van buitenlandse kwesties op Cuba. Op de ranglijst van persvrijheid 2016 staat Cuba weinig verrassend in de top 10 laagst scorende landen.

Daarnaast worden alle tv-programma’s geselecteerd door de Cubaanse overheid en kan men buitenlandse kanalen niet ontvangen. Om te ontsnappen aan de ‘bijzonder saaie televisie’ zijn er zogenaamde paquetes op straat in omloop: illegale pakketten met apps, muziek en films van een paar jaar oud uit de V.S., Zuid-Amerika en Europa. In tegenstelling tot brood, knoflook en tomaten, die met luide nasale stem geleurd worden, kondigen paqueteverkopers hun waar op gedempte toon aan. Het heeft echter hetzelfde effect: Cubanen snellen hun huis uit om de spullen te kunnen bemachtigen. Niemand weet precies hoe de verkopers hieraan komen, of niemand durft het te vertellen uit angst hun favoriete serie te moeten missen, maar de usb-sticks en cd-roms gaan bij wijze van een Cubaanse Netflix van hand tot hand. Zo keek ik ineens tegen het hoofd van Gordon aan, in vervoering door de negenjarige Amira in Holland’s Got Talent 2013.

Hoewel het toerisme enorm is toegenomen, komen Cubanen nauwelijks in aanraking met buitenlanders. Dit komt enerzijds door de taalbarrière. Veel toeristen spreken geen Spaans, Cubanen nauwelijks Engels. De grotere resorts zijn bovendien niet toegankelijk voor de lokale bevolking en het merendeel van de toeristen is daardoor afgeschermd van het normale Cuba, en vice versa. Anderzijds is er een wet die het contact tussen toeristen en Cubanen verbiedt, officieel om prostituees en jineteros op afstand te houden. De wet stelt een politieagent in staat om elke Cubaan die met een toerist praat op te pakken. Met het oog op een gevangenisstraf zal deze zich wel twee keer bedenken voordat hij een diepe discussie met een buitenlander aangaat. Toen een praatgrage barman me uitgeleide deed, vroeg een agent me waar we het binnen over hadden gehad, waarop ik stamelde geen Spaans te kunnen en vroeg of hij dan misschien wist waar ik een goede mojito kon krijgen.

Het is wachten op een revolutie tegen de revolutionairen

Hoewel in 2013 de beperkingen op het reizen naar het buitenland officieel zijn opgeheven, kunnen Cubanen te allen tijde opgepakt en teruggestuurd worden op basis van vijandelijke propaganda. Cuba kent dan ook een zeer hoog aantal politieke arrestaties.

Dit alles heeft tot gevolg dat Cubanen amper weten wat er in de rest van de wereld speelt. Op het moment dat ik de Amerikaanse verkiezingen wilde kijken, had de helft geen idee waar ik het over had, en de andere helft leek het nauwelijks iets te schelen. Het is de vraag of Fidels dood meer zal betekenen dan een symbolisch einde, aangezien de Castro’s niet van plan lijken hun machtspositie op te geven. Nu Trump dreigt de diplomatieke relaties terug te draaien, kan de regering zich wederom verschuilen achter het Amerikaanse embargo als bron van al het kwaad in Cuba. Zo lijkt het eiland nog afgezonderder te raken, waardoor de bevolking opgesloten blijft in denkbeelden die zo’n zestig jaar geleden opgelegd zijn en nu vrije verkiezingen, eigen bedrijven en vakbonden belemmeren. Het is wachten op een revolutie tegen de revolutionairen, waardoor de Cubanen hopelijk weer een kans krijgen hun eigen leven te leiden – ook al moet het eiland dan waarschijnlijk inleveren aan die ‘authenticiteit’ waar de toeristen naar op zoek zijn.

Gerelateerde artikelen
Reacties
2 Reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven