By Takver, Creative Commons

Laat vluchtelingen zelf spreken

Vluchtelingen zijn continu het onderwerp van discussie in de media, maar zelden horen wij hun eigen stem. Een onafhankelijk mediaplatform voor vluchtelingen dient hier verandering in te brengen. Nu wordt er vooral over hen gepraat in de huiskamer, op TV, en in de Tweede Kamer. Maar wat weten de sprekers eigenlijk van hen? Nieuwsverslagen worden immers vaak gedaan zonder vluchtelingen te raadplegen. In het uitzonderlijke geval dat zij aan het woord komen, is het ter illustratie van het verhaal van een journalist; klimmend over grenshekken, aangespoeld aan de kust, op het bed van een overvol opvangcentrum. Als voorbeeld, als sfeerimpressie, maar niet als de kennis dragende persoon die hij of zij is. Met hun doorleefde ervaring weten vluchtelingen als geen ander hoe het is. Waarom zijn zij dan niet de ‘ervaringsdeskundige’? Kortom, hun vrijheid van meningsuiting wordt gelimiteerd tot een minimum, met alle politieke, maatschappelijke, en ook filosofische gevolgen van dien.

De onderbelichte stem van de vluchteling is niet het enige probleem, ook de manier waarop traditionele Westerse media praten over vluchtelingen is ver verwijderd van de realiteit. In zowel de media als de politiek wordt ‘de vluchteling’ neergezet als slachtoffer of als gelukszoeker, of beide. Als een getraumatiseerd persoon die ongeschikt is om mee te draaien in onze samenleving door traumatisering, profiterend van onze sociale welvaart en onze nationale rijkdom. En dat zonder ook maar iets terug te geven.

Misschien zal dit beeld met een enkeling overeen komen, bij de meesten past dit niet. Vluchtelingen zijn meer dan een getal, en individuele verhalen zijn meer dan een illustratie van een crisis. Door afwijzing en uitsluiting in onze samenleving krijgen zij simpelweg de kans niet dit te laten zien. Zo blijft het negatieve beeld overheersen in de Europese publieke opinie, media en politieke besluitvorming. De huidige representaties hebben als pijnlijk gevolg dat de vluchteling wordt gedepolitiseerd. Want hoe kun je, als slachtoffer of gelukszoeker, op politiek gebied enige waarde hebben?

Hun vrijheid van meningsuiting wordt gelimiteerd tot een minimum

Er moet verandering komen, maar de huidige media lijken met hun eenzijdige verslaggeving niet bereid om hier verantwoordelijkheid voor te nemen. Om trouw te blijven aan essentiële en democratische waarden van participatie en representatie, zouden alle mensen immers erkend moeten worden als politieke wezens, en zou toegang tot publiek politiek debat gegarandeerd moeten zijn. Vluchtelingen verdienen daarom een platform waar zij hun eigen reputatie en vocabulaire kunnen produceren, en het imago van vluchtelingen bij kunnen stellen.

Een initiatief uit deze hoek komt van de We Are Here Cooperative, een samenwerking tussen kunstenaars, ontwerpers, academici en vluchtelingen in limbo, dat bezig is met het opzetten van een onafhankelijk mediaplatform voor vluchtelingencollectieven in Europa. Vluchtelingencollectieven zijn groepen vluchtelingen die zich de afgelopen jaren gelijktijdig in Europese steden hebben gevormd, en die door zelforganisatie streven naar een gezamenlijk doel: hun situatie zichtbaar maken en protest voeren tegen de structurele uitsluiting die zij in onze samenleving ondervinden.

Wat de vluchtelingen met elkaar gemeen hebben is dat zij verkeren in een ‘limbo’ situatie, en van daaruit moeten strijden voor hun rechten. Zo’n limbo situatie kan ontstaan wanneer iemands asielaanvraag wordt afgewezen, maar hij niet terug kan naar zijn land van herkomst. Bijvoorbeeld omdat dit herkomstland niet meewerkt aan het verstrekken van officiële documenten, vanwege disfunctionele overheidsinstituten geteisterd door oorlog, of simpelweg door het risico om vervolgd of vermoord te worden bij terugkeer. Als je afgewezen bent heeft de staat besloten jou geen burgerschap of burgerrechten te bieden. Dit is problematisch, bovenal omdat burgerschap rechten bevat waar essentiële basisbehoeften van de mens in besloten liggen.

Toegang tot publiek politiek debat zou gegarandeerd moeten zijn

Dit is het lot van zo’n 10.000 mensen in Nederland, waaronder de 200 leden van het vluchtelingencollectief We Are Here uit Amsterdam. In september 2012 besloot die groep zich niet langer te verschuilen, maar de mensonwaardige situatie waarin zij verkeerden zichtbaar te maken. Andere Europese vluchtelingencollectieven met een soortgelijk lot zijn Lampedusa in Hamburg, Refugee Movement Berlin, Refugee Protest Camp Hannover, de Sans Papiers-beweging uit België en Recht op Bestaan uit Den Haag. Ondanks dat zij veel met elkaar gemeen hebben, reiken deze bewegingen momenteel niet verder dan lokaal of nationaal niveau. Het oversteken van grenzen is immers vaak risicovol, en toegang tot het internet is beperkt. Om blijvende veranderingen door te voeren zal daarom gefocust moeten worden op de Europese politiek.

Voor het mediaplatform streeft de We Are Here Cooperative naar het ontwikkelen van een open, actief en geëngageerd platform waarbij vluchtelingencollectieven de ruimte krijgen samen te werken en zichzelf te presenteren aan de hand van film, tekst en fotografie. Om dit initiatief te realiseren en om de vluchtelingen zelf het platform te laten runnen, wordt een draagbare WIFI-hotspot ontwikkeld, die gelijktijdig met de lancering van het digitale platform structureel toegang tot internet zal gaan bieden. Bovendien worden de deelnemers de komende maanden getraind in journalistieke vaardigheden, om het mediaplatform draaiende te houden en uit te breiden. Hopelijk zal het tegenbeeld dat zij introduceren een inspiratie zijn voor kritisch denken.

Een van de weinige rechten die niet verbonden is aan burgerschap en waar vluchtelingen in limbo gebruik van kunnen maken, is vrijheid van meningsuiting. Een onafhankelijk mediaplatform biedt de mogelijkheid dit recht uit te oefenen. Het kan dienen als platform voor culturele uiting. Het kan visualiseren wat vluchtelingen kunnen bijdragen aan Europese samenlevingen indien zij de kans krijgen. Het kan hen in staat stellen om hun talenten te laten zien en hun ervaringen te delen, evenals hun vermogen en bereidheid om samen te werken met Europese burgers om zo naar een betere wereld te streven.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven