De boekpresentatie van Harnas van hansaplast vindt plaats op 10 november in de Amsterdamse Rode Hoed

Het laatste woord over de zaak Mutsaers

Harnas van HansaplastCharlotte Mutsaers2017
AntigoneSophocles

Vanavond vieren we in de Amsterdamse Rode Hoed de verjaardag en boekpresentatie van Charlotte Mutsaers. In de hoop op een onverstoorde feeststemming, draag ik op de valreep nog een steentje bij aan de discussie over Mutsaers’ vermeende kinderpornohandel. Hopelijk het laatste steentje. (En hopelijk is de reden dat niemand anders nog overging tot bijdrage van dit specifieke steentje simpelweg dat je een goed boek liever niet uitlegt, wat ik desondanks ga doen.)

Harnas van Hansaplast is een boek over een zus die moet beslissen wat er gebeurt met de nalatenschap van haar overleden broer. In de jaren voor de dood van de broer is de zus danig van hem vervreemd geraakt. In de nalatenschap komt ze, onverwachts, spullen tegen waarvan ze zou hebben gehoopt dat haar broer ze niet in zijn bezit had. Spullen die wijzen op nogal dubieuze kanten van haar broers persoonlijkheid. Naast een gigantische collectie zeldzame stripboeken, liet haar broer de voltallige Russische Bibliotheek na; die had hij bij elkaar gestolen. En een kist vol antieke porno, waaronder kinderporno.

De vraag die het boek stelt: hoe ga je respectvol om met de spullen die je broer naliet?

De vraag waarvoor de zus zich gesteld ziet is: hoe ga ik netjes en respectvol om met de spullen die mijn broer naliet? Hoe bewijs ik mijn broer, van wie ik de laatste jaren vervreemd ben geraakt maar die desondanks mijn broer blijft, zijn laatste eer? In het geval van de stripboeken is het helder: die kunnen terug naar de handelaar waar haar broer ze vandaan had. Dat de stripboeken bij de handelaar op hun best mogelijke plek zouden zijn, is niet alleen omdat de handelaar weet hoe hij de stripboeken moet waarderen. De handelaar had ook een bijzondere band met haar broer, zo blijkt uit een brief die hij ooit van hem kreeg, en die hij om emotionele redenen altijd heeft bewaard.

De Russische Bibliotheek-collectie dan? De boeken mogen gestolen goed zijn, maar de wereld telt veel kenners en liefhebbers die een moord zouden doen voor de nagelaten deeltjes Dostojevski en Tolstoj: ook die moeten maar naar een handelaar, dan komen ze tenminste goed terecht.

Maar dan de porno. En de kinderporno. Wat daarmee te beginnen? De wet naleven en de illegale handel verbranden? Daarmee zou de zus haar al begraven broer een trap nageven, zeggen: die vieze gore kanten van jou, die verzwijg ik liever de rest van mijn leven. De vraag die hier wordt gesteld is: hoe ver wil je gaan om je broer zijn laatste eer te bewijzen? Wil je vervolging riskeren voor een respectvolle omgang met je broers erfenis? Het is niet voor niets dat Sophocles’ Antigone tot op de dag van vandaag wordt opgevoerd. Het stuk legt haar toeschouwers een prangend moreel dilemma voor: bewijs je je broer, verklaard tot staatsverrader, zijn laatste eer door zijn lichaam te begraven, ook al weet je dat daar een hoge straf op staat?

Bewijs je je broer, verklaard tot staatsverrader, zijn laatste eer, ook al weet je dat daar een hoge straf op staat?

Antigone kiest ervoor de wet te overtreden om haar broer respect te betonen. Al eeuwenlang vinden sommige toeschouwers van het stuk Antigones keus een ronduit dwaze, anderen vinden het een heldhaftige daad. Feit dat de meningen over Antigone altijd verdeeld zijn geweest en zullen blijven, onderschrijft niet alleen de prangendheid van de vraag hoe ver je wil gaan voor de postume eer van je broer. Het bewijst ook wat de kracht is van literatuur: dat zij haar lezers dit dilemma kan voorleggen.

Als de zaak Mutsaers niet in een roman maar in een politiekrapport had gestaan, was er geen sprake geweest van een prangend moreel dilemma. Kinderporno verhandelen is, om redenen die geen mens op de wereld betwijfelt, verwerpelijk, en als het gebeurt, dan moet dat worden bestraft, einde verhaal. Een roman als Harnas van Hansaplast stelt je in staat je in te leven in de andere kant van het verhaal. Wat als het over je eigen broer gaat? Die misschien wel afkeurenswaardige kanten had waarvan je niet eens afwist? Verdring je die uit je herinnering door te zeggen: de fik erin? Of zorg je dat die kanten juist een even waardige aftocht krijgen als zijn minder problematische liefhebberij voor stripboeken en grote Russische romans?

Dit is een interessante vraag. De vraag of het verkeerd is als een schrijver een doos kinderporno verhandelt, is minder interessant, want triviaal. De literatuur en de journalistiek mogen zich op andere terreinen begeven, respectievelijk dat van de fictie en dat van de realiteit, één ding hebben ze gemeen: interessante vragen gaan boven triviale. Een journalist die in gesprek gaat met een schrijver en in dat interview wel de triviale en niet de interessante vraag stelt, is volgens mij gewoon geen goede journalist.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven